Türk Ressamlar ve Eserleri: Osman Hamdi’den Saim Tekcan’a 33 Usta

Türk resminin hikayesi yaklaşık yüz elli yıl önce, askeri okullarda ders olarak okutulan perspektif ve manzara çiziminden başlıyor. Asker ressamlar ormanları, Boğaz’ı ve İstanbul’un sokaklarını resmetti; ardından Paris’te okuyup dönen kuşaklar ışığı ve rengi, Cumhuriyet’in sanatçıları ise Anadolu’yu ve insanını tuvale taşıdı. Bu sayfada sitede hayatını anlattığım otuz üç Türk sanatçıyı, üç dönemde tek bir yerde topladım.

En ünlü Türk ressamlar kimlerdir?

Türk resminin en bilinen isimleri arasında Osman Hamdi Bey, İbrahim Çallı, Fikret Mualla, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Fahrelnissa Zeid ve Abidin Dino sayılır. 19. yüzyılda Şeker Ahmed Paşa, Halil Paşa ve Hoca Ali Rıza gibi asker ressamlar Batı tarzı resmin temellerini attı; 1914 Kuşağı izlenimci bir dil getirdi; Cumhuriyet döneminde d Grubu ve Yeniler Grubu modern ve toplumcu arayışları başlattı. Aşağıda bu otuz üç ustayı dönem dönem anlattım.

Sayfa kısa: önce otuz üç sanatçıyı bir tabloda görebilir, ardından her ustayı birkaç cümleyle, en bilinen eseri ve o eserin bulunduğu müzeyle birlikte okuyabilirsiniz. Her ismin altında o ressamın hayatını ve en önemli eserlerini ayrıntılı anlattığım yazıya bağlantı var.

Türk ressamlar listesi

RessamYaşamıEn bilinen eseri
Osman Hamdi Bey1842–1910 (y. 68 yaşında)Kaplumbağa Terbiyecisi
Şeker Ahmed Paşa1841–1907 (y. 66 yaşında)Ormanda Oduncu
Halil Paşa1857–1939 (y. 82 yaşında)Bostancı Deniz Hamamı
Hoca Ali Rıza1858–1930 (y. 72 yaşında)Küçük Çamlıca Tepesi
İbrahim Çallı1882–1960 (y. 78 yaşında)Zeybekler
Nazmi Ziya Güran1881–1937 (y. 56 yaşında)Şezlongda Pembeli Kadın
Hikmet Onat1882–1977 (y. 95 yaşında)Fıstık Ağaçları
Feyhaman Duran1886–1970 (y. 84 yaşında)Celaleddin Arif Bey Portresi
Namık İsmail1890–1935 (y. 45 yaşında)Harman
Mihri Müşfik1885/1886–1954Letta Asım Baloya Giderken
Cemal Tollu1899–1968 (y. 69 yaşında)Pamuk Toplayanlar
Fahrelnissa Zeid1901–1991 (y. 90 yaşında)Cehennemim
Fikret Mualla1903–1967 (y. 64 yaşında)Amerikan Bar
Aliye Berger1903–1974 (y. 71 yaşında)Carl Berger
Hale Asaf1905–1938 (33 yaşında)Bursa’dan
Zeki Faik İzer1905–1988 (y. 83 yaşında)İnkılap Yolunda
Turgut Zaim1906–1974 (y. 68 yaşında)Yaylada Yörükler
Füreya Koral1910–1997 (87 yaşında)Ayaspaşa panosu
Bedri Rahmi Eyüboğlu1911–1975 (y. 64 yaşında)Kahvehane
Abidin Dino1913–1993 (y. 80 yaşında)Uzun Yürüyüş
Nuri İyem1915–2005 (y. 90 yaşında)Köylü Kadınlar
Cihat Burak1915–1994 (y. 79 yaşında)Askerlik Hatırası
Avni Arbaş1919–2003 (y. 84 yaşında)Tekne
İbrahim Balaban1921–2019 (y. 98 yaşında)Göç
Neşet Günal1923–2002 (y. 79 yaşında)Toprak Adam
Nejad Devrim1923–1995 (y. 72 yaşında)Ayasofya
Orhan Peker1926/1927–1978Balıkçı Çocuk ve Kediler
Adnan Çoker1927–2022 (y. 95 yaşında)Sınırlı Vücut
Burhan Doğançay1929–2013 (y. 84 yaşında)Kurdeleler dizisi
Ömer Uluç1931–2010 (y. 79 yaşında)Yarasa Kız
Erol Akyavaş1932–1999 (y. 67 yaşında)Hallac-ı Mansur
Devrim Erbil1937–İstanbul resimleri
Süleyman Saim Tekcan1940–2026 (86 yaşında)Atlılar ve Atlar

Öncüler ve asker ressamlar (19. yüzyıl)

Osmanlı’da Batı tarzı resim, askeri okullardaki resim derslerinden doğdu. Bu kuşağın ressamlarının çoğu subaydı; Paris’te eğitim alıp döndüler, manzarayı ve natürmortu Osmanlı resmine taşıdılar. Osman Hamdi Bey ise figürlü resmi ve müzeciliği aynı anda kurdu.

Osman Hamdi Bey tablosu: cami avlusunun önünde gezinen kadınlar

Osman Hamdi Bey (1842–1910)

Paris’e hukuk okumaya gidip ressam olarak döndü. İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin kurucusu sayılır, Sayda kazılarında İskender Lahdi’ni gün ışığına çıkardı ve bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin temeli olan Sanayi-i Nefise Mektebi’ni açtı.

En bilinen eseri: Kaplumbağa Terbiyecisi, 1906, Pera Müzesi, İstanbul · Osman Hamdi Bey yazısını oku →

Şeker Ahmed Paşa'nın fotoğraf portresi, 1898

Şeker Ahmed Paşa (1841–1907)

Asıl adı Ahmed Ali’ydi; askeri okullarda yetişti, Paris’te Gerome ve Boulanger’in atölyelerinde çalıştı. Ormanları, ağaçların arasından süzülen ışığı ve natürmortlarıyla Osmanlı resminin ilk büyük manzara ustalarından biri oldu.

En bilinen eseri: Ormanda Oduncu, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi · Şeker Ahmed Paşa yazısını oku →

Ressam Halil Paşa'nın fotoğraf portresi

Halil Paşa (1857–1939)

Beylerbeyi’nde doğdu, Paris’te Gerome ve Courtois’nın atölyelerinde okudu. Akademik portrelerle başladı, zamanla Boğaziçi’nin ışığını izlenimci bir dille resmeden açık hava manzaralarına yöneldi.

En bilinen eseri: Bostancı Deniz Hamamı, 1913, Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul · Halil Paşa yazısını oku →

Otoportre, Hoca Ali Rıza, 1909, kağıt üzerine karakalem

Hoca Ali Rıza (1858–1930)

Üsküdar’da doğdu, askeri okullarda yetişti ve hayatı boyunca resim hocalığı yaptı. Açık havada, doğanın karşısında çalışmaya inandı; İstanbul’un sokaklarını ve tepelerini binlerce desen ve resimle belgeledi.

En bilinen eseri: Küçük Çamlıca Tepesi Çilehane/Musalla Mescidi, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · Hoca Ali Rıza yazısını oku →

1914 Kuşağı

Paris’ten dönen genç ressamlar akademik kuralların yerine ışığı, rengi ve hızlı fırça darbesini koydu. Bu kuşak, öncüsünün adıyla Çallı Kuşağı olarak da anılır.

İbrahim Çallı, Mevleviler

İbrahim Çallı (1882–1960)

Denizli’nin Çal ilçesinde doğdu, Paris’te Fernand Cormon’un atölyesinde çalıştı. Uzun yıllar akademide hocalık yaptı; Mevlevi semalarından Kurtuluş Savaşı’nın efelerine kadar geniş bir konu yelpazesinde çalıştı.

En bilinen eseri: Zeybekler, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · İbrahim Çallı yazısını oku →

Şezlongda Pembeli Kadın, Nazmi Ziya Güran, 1917, bahçede şezlonga uzanmış beyaz elbiseli kadın

Nazmi Ziya Güran (1881–1937)

Kuşağın en yaşlısı ve izlenimciliğe en sadık kalanıydı; ilk derslerini Hoca Ali Rıza’dan aldı, Paris’te Cormon’un atölyesinde çalıştı. İstanbul’un sisli sabahlarını, bostanlarını ve meydanlarını titreşen bir ışıkla resmetti.

En bilinen eseri: Şezlongda Pembeli Kadın, 1917, Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul · Nazmi Ziya Güran yazısını oku →

Hikmet Onat, Fıstık Ağaçları

Hikmet Onat (1882–1977)

Bahriye Mektebi’nden teğmen olarak çıktı, sonra resme geçip Paris’te Cormon’un atölyesinde çalıştı. Savaş yıllarında Şişli Atölyesi’nde savaş resimleri yaptı; ardından Boğaz kıyılarını, kayıkları ve imzası sayılan fıstık çamlarını resmetti.

En bilinen eseri: Fıstık Ağaçları, 1959, Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi, İstanbul · Hikmet Onat yazısını oku →

Feyhaman Duran, Celaleddin Arif Bey Portresi

Feyhaman Duran (1886–1970)

Kuşağın portre ustası sayılır; Paris’te Academie Julian’da okudu, uzun yıllar akademide hocalık yaptı. Portrelerinin yanında natürmort ve hatla da uğraştı; Süleymaniye’deki evi bugün İstanbul Üniversitesi’nin kültür ve sanat evi.

En bilinen eseri: Celaleddin Arif Bey Portresi, 1919, Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul · Feyhaman Duran yazısını oku →

Harman, Namık İsmail, 1923, öküzlerin çektiği döven ve testiden su içen çiftçi

Namık İsmail (1890–1935)

Samsun’da doğdu; Paris’te Cormon’un, Berlin’de Lovis Corinth’in yanında çalıştı. İzlenimci ışığı dışavurumcu bir sertlikle birleştirdi; 1927’den ölümüne kadar Sanayi-i Nefise Mektebi’nin müdürlüğünü yaptı.

En bilinen eseri: Harman, 1923, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi · Namık İsmail yazısını oku →

Mihri Müşfik, Letta Asım Baloya Giderken

Mihri Müşfik (1885/1886–1954)

Türkiye’nin ilk kadın ressamlarından biri ve kızlar için açılan İnas Sanayi-i Nefise Mektebi’nin ilk kadın müdürü. Roma ve Paris’te çalıştı, Tevfik Fikret’ten Thomas Edison’a pek çok ünlünün portresini yaptı; 1927’de New York’a yerleşti.

En bilinen eseri: Letta Asım Baloya Giderken, yaklaşık 1911–1912, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi · Mihri Müşfik yazısını oku →

Cumhuriyet’in modernleri (20. yüzyıl)

Cumhuriyet’in ilk on yıllarında genç sanatçılar kendi yollarını aradı: d Grubu modern resmi, Yeniler Grubu toplumcu bir bakışı savundu. Kimi Paris’te yaşadı, kimi Anadolu’nun motiflerini ve insanını resmin merkezine koydu. Şakir Paşa ailesinden Aliye Berger gravürü, yeğeni Füreya Koral ise seramiği modern sanatın bir parçası yaptı.

Cemal Tollu, Pamuk Toplayanlar

Cemal Tollu (1899–1968)

d Grubu’nun kurucularından; Paris’te Lhote ve Leger’in yanında çalıştı. Kübizmi Anadolu insanı ve Hitit kabartmalarıyla buluşturan anıtsal köy kompozisyonlarıyla tanınır.

En bilinen eseri: Pamuk Toplayanlar, 1956, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · Cemal Tollu yazısını oku →

Fahrelnissa Zeid, çocukları Şirin ve Raad ile Berlin'de, 1937

Fahrelnissa Zeid (1901–1991)

Büyükada’da doğdu; İstanbul, Berlin, Bağdat, Londra, Paris ve Amman’da yaşadı. Avrupa soyut resmini Bizans, İslam ve İran sanatıyla birleştiren büyük, renkli kompozisyonları 2017’de Tate Modern’de bir retrospektifle sergilendi.

En bilinen eseri: Cehennemim, 1951, İstanbul Modern · Fahrelnissa Zeid yazısını oku →

Fikret Mualla Saygı'nın Karacaahmet Mezarlığı'ndaki mezarı

Fikret Mualla (1903–1967)

İstanbul’da doğdu, Münih ve Berlin’de okudu, hayatının büyük bölümünü Paris’te geçirdi. Çoğunlukla kağıt üzerine guajla, hızlı çizgi ve canlı renklerle Paris’in kafelerini, barlarını ve sokaklarını resmetti.

En bilinen eseri: Amerikan Bar, 1951, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · Fikret Mualla yazısını oku →

Aliye Berger'in 1929'da Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan fotoğrafı

Aliye Berger (1903–1974)

Şakir Paşa ailesinin en küçük kızı, Fahrelnissa Zeid’in kardeşi; Türkiye’nin ilk kadın gravür sanatçısı olarak anılır. Gravüre kırk yaşından sonra Londra’da başladı; 1954’te Yapı Kredi Bankası’nın resim yarışmasında Güneşin Doğuşu ile birinci olunca adı geniş çevrelerce duyuldu.

En bilinen eseri: Carl Berger, 1949, İstanbul Modern · Aliye Berger yazısını oku →

Hale Asaf, Bursa'dan, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi

Hale Asaf (1905–1938)

Teyzesi Mihri Müşfik’ten ilk derslerini aldı, Berlin’de ve Paris’te Andre Lhote’un yanında çalıştı. Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği’nin tek kadın kurucusuydu; Bursa manzaraları ve içe dönük portreleriyle tanınır.

En bilinen eseri: Bursa’dan, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi · Hale Asaf yazısını oku →

Zeki Faik İzer, İnkılap Yolunda

Zeki Faik İzer (1905–1988)

d Grubu’nun kurucularından, Güzel Sanatlar Akademisi’nin yöneticisi. Cumhuriyet’in onuncu yılı için yaptığı İnkılap Yolunda ile tanınır; 1960’larda lirik soyutlamaya geçti.

En bilinen eseri: İnkılap Yolunda, 1933, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi · Zeki Faik İzer yazısını oku →

Turgut Zaim, Yaylada Yörükler

Turgut Zaim (1906–1974)

Çallı’nın atölyesinden yetişti, 1932’de Ankara’ya yerleşti. Yörükleri ve Anadolu köylülerini minyatürü hatırlatan masalsı bir dille resmetti.

En bilinen eseri: Yaylada Yörükler, 1963, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · Turgut Zaim yazısını oku →

TBMM seramik sehpaları

Füreya Koral (1910–1997)

Türkiye’nin ilk modern seramik sanatçısı kabul edilir; verem tedavisi için gittiği İsviçre’de sanata yöneldi ve 1951’de Paris’te ilk sergisini açtı. Otellerin, çarşıların ve bankaların duvarlarına yaptığı dev panolarla seramiği mimariyle buluşturdu.

En bilinen eseri: İş Bankası Ayaspaşa Şubesi panosu, Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi, İstanbul · Füreya Koral yazısını oku →

Bedri Rahmi Eyüboğlu, Sarı Saz, Çorum

Bedri Rahmi Eyüboğlu (1911–1975)

Görele’de doğdu, Paris’te Andre Lhote’un atölyesinde çalıştı ve d Grubu’nun ressamlarından oldu. Halk sanatı motiflerini modern resimle birleştirdi; yağlıboyadan mozaiğe, seramikten şiire kadar birçok alanda üretti.

En bilinen eseri: Kahvehane, 1973, İstanbul Modern · Bedri Rahmi Eyüboğlu yazısını oku →

Abidin Dino, Kuvayi Milliye İnsanları

Abidin Dino (1913–1993)

Akademik resim eğitimi almadı ama d Grubu’nun ve Yeniler Grubu’nun kurucuları arasında yer aldı. Resmin yanında karikatür, illüstrasyon, seramik ve sinemayla uğraştı; hayatının son kırk yılını Paris’te geçirdi.

En bilinen eseri: Uzun Yürüyüş, Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul · Abidin Dino yazısını oku →

Nuri İyem, Nalbant

Nuri İyem (1915–2005)

Akademide Leopold Levy’nin atölyesinde okudu ve Yeniler Grubu’nun öncülerinden oldu. Toplumcu gerçekçi resimlerle başladı; 1960’lardan sonra iri, konuşan gözleriyle tanınan Anadolu kadını yüzleri onun imzası haline geldi.

En bilinen eseri: Köylü Kadınlar, İstanbul Modern · Nuri İyem yazısını oku →

Cihat Burak, Askerlik Hatırası

Cihat Burak (1915–1994)

Mimar, ressam ve öykü yazarı. Masalsı, ironik ve kara mizahla dolu resimlerinde İstanbul hayatını, kedilerini ve askerlik anılarını anlattı.

En bilinen eseri: Askerlik Hatırası, 1956, İstanbul Modern · Cihat Burak yazısını oku →

Avni Arbaş, Tekne

Avni Arbaş (1919–2003)

Yeniler Grubu’nun kurucularından; 1946’da gittiği Paris’te otuz yıl yaşadı. Kuvayi Milliye atları, tekneler ve balıkçılarla, figürle soyut arasında duran bir dil kurdu.

En bilinen eseri: Tekne, 1955, İstanbul Modern · Avni Arbaş yazısını oku →

İbrahim Balaban, Göç

İbrahim Balaban (1921–2019)

Resme Bursa Cezaevi’nde Nazım Hikmet’in öğrencisi olarak başladı, hiç resim okulu görmedi. Karasabanı, göçü ve gurbeti anlatan köylü gerçekçiliğinin önde gelen adı oldu.

En bilinen eseri: Göç, 1977, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · İbrahim Balaban yazısını oku →

Neşet Günal, Toprak Adam

Neşet Günal (1923–2002)

Orta Anadolu köylüsünü anıtsal figürlerle resmeden Nevşehirli ressam. Paris’te Leger’nin atölyesinde çalıştı, otuz yıl akademide hocalık yaptı; Toprak Adam ve Korkuluk dizileriyle tanınır.

En bilinen eseri: Toprak Adam, 1974, İstanbul Modern · Neşet Günal yazısını oku →

Nejad Devrim, Ayasofya

Nejad Devrim (1923–1995)

Fahrelnissa Zeid’in oğlu; 1946’da Paris’e gidip Yeni Paris Okulu’nun soyut ressamları arasına katıldı. Bizans mozaiklerinin renkli parçalarını soyut tuvallerine taşıdı.

En bilinen eseri: Ayasofya (St. Sophie), 1947 · Nejad Devrim yazısını oku →

Orhan Peker, Balıkçı Çocuk ve Kediler

Orhan Peker (1926/1927–1978)

Bedri Rahmi’nin öğrencisi, Onlar Grubu’nun kurucularından. Kedileri, atları ve sıradan insanları geniş renk lekeleriyle, neşeli görünen ama hüzünlü bir dille resmetti.

En bilinen eseri: Balıkçı Çocuk ve Kediler, 1976, İstanbul Modern · Orhan Peker yazısını oku →

Adnan Çoker, Sınırlı Vücut

Adnan Çoker (1927–2022)

Türkiye’nin ilk soyut resim sergilerinden birini açtı, Mavi Grup’u kurdu. Siyah fonda ışıkla parlayan kubbe ve kemer biçimleriyle Osmanlı mimarisini minimalist bir dile çevirdi.

En bilinen eseri: Sınırlı Vücut, 1967, İstanbul Modern · Adnan Çoker yazısını oku →

Burhan Doğançay, Kurdele 47

Burhan Doğançay (1929–2013)

Elli yıl boyunca kent duvarlarını resmetti; New York’ta yırtık afişlerle kaplı bir duvarı görünce kendini sanata verdi. Gölgeli Kurdeleler dizisiyle uluslararası ün kazandı.

En bilinen eseri: Kurdele 47, 1981, LACMA, Los Angeles · Burhan Doğançay yazısını oku →

Ömer Uluç, Yarasa Kız

Ömer Uluç (1931–2010)

Tavanarası Ressamları’ndan; Londra, Paris, New York ve Lagos’ta yaşadı. Sarmal fırça darbelerinden doğan cinleri, hayvanları ve anne-bebek figürleriyle tanınır.

En bilinen eseri: Yarasa Kız, 1990, İstanbul Modern · Ömer Uluç yazısını oku →

Erol Akyavaş, Hallac-ı Mansur

Erol Akyavaş (1932–1999)

İslam düşüncesini ve tasavvufu modern resmin diliyle yorumlayan ressam ve mimar. 1961’de MoMA koleksiyonuna giren ilk Türk sanatçı oldu; Kerbela ve Hallac-ı Mansur dizileriyle tanınır.

En bilinen eseri: Hallac-ı Mansur, 1987, İstanbul Modern · Erol Akyavaş yazısını oku →

Devrim Erbil, Ayasofya İkili Bakış

Devrim Erbil (1937–)

Bedri Rahmi’nin öğrencisi, Mavi Grup’un kurucularından ve Devlet Sanatçısı. İstanbul’u kuşbakışı, binlerce ince çizgiden örülmüş titreşen bir doku olarak resmediyor.

En bilinen eseri: Ayasofya İkili Bakış, 2016 · Devrim Erbil yazısını oku →

Süleyman Saim Tekcan, Atlılar ve Atlar 1

Süleyman Saim Tekcan (1940–2026)

Trabzon’da doğdu, Gazi Eğitim Enstitüsü’nde okudu ve Türkiye’de özgün baskının öncüsü oldu; litografi, serigrafi ve gravür atölyeleri kurdu. Hat sanatının izlerini taşıyan at figürleriyle tanındı, 2004’te İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi’ni (IMOGA) kurdu.

En bilinen eseri: Atlılar ve Atlar 1, 1990, IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi · Süleyman Saim Tekcan yazısını oku →

Benim gözümden: Türk ressamlar bence az biliniyor. Hep “Müslümanlıkta resim günahtır” diye konuşuluyor. Oysa son halife Abdülmecid Efendi bile resim yapıyordu. Bu listedeki pek çok ressam da asker ve devlet adamıydı. Örneklere bakınca o önyargının ne kadar eksik olduğu görülüyor.

Sık sorulan sorular

Türk resminin ilk ressamları kimlerdir?

Batı tarzı Türk resminin ilk kuşağı, askeri okullarda yetişen “asker ressamlar”dır. Şeker Ahmed Paşa, Halil Paşa, Süleyman Seyyid ve Hoca Ali Rıza bu kuşağın önde gelenleridir; aynı dönemde Osman Hamdi Bey figürlü resmin öncüsü oldu.

1914 Kuşağı nedir?

1910’larda Avrupa’dan dönen ve izlenimci etkili bir resim dilini benimseyen ressamlara verilen ad. Kuşağın öncüsü İbrahim Çallı olduğu için Çallı Kuşağı diye de anılır.

d Grubu nedir?

1933’te kurulan ve Türk resmine kübizm ve konstrüktivizm gibi modern akımları getirmeyi amaçlayan sanatçı topluluğu. Bedri Rahmi Eyüboğlu, Fahrelnissa Zeid ve Abidin Dino grubun sergilerinde yer aldı.

Türk ressamların eserlerini nerede görebilirim?

En zengin koleksiyonlar Ankara Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul Modern ve Sakıp Sabancı Müzesi’nde. Kaplumbağa Terbiyecisi ise Pera Müzesi’nde sergileniyor.

Tüm sanatçılar için Ressamlar sayfasına, dönemlerin genel çerçevesi için Sanat Tarihi Dönemleri rehberine bakabilirsiniz.