Bedri Rahmi Eyüboğlu: Anadolu’yu Renge ve Şiire Döken Ressam

Bedri Rahmi Eyüboğlu kimdir?
Bedri Rahmi Eyüboğlu (1911–1975), Görele’de doğan ressam, şair ve yazar. Akademide İbrahim Çallı’nın öğrencisiydi, Paris’te Andre Lhote’un atölyesinde çalıştı, döndükten sonra da ömrünün sonuna kadar akademide ders verdi. Anadolu’nun halk sanatını, motiflerini ve renklerini modern resimle buluşturdu; tuvalin yanında mozaik, duvar resmi, seramik ve baskı da yaptı. Eserlerini Ankara Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul Modern ve İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi gibi koleksiyonlarda görebilirsiniz.
Bedri Rahmi Eyüboğlu, Türk resminde hem fırçasıyla hem kalemiyle akılda kalan ender sanatçılardan biri. Bir yanda pazar yerlerini, kahvehaneleri, Anadolu kasabalarını boyayan bir ressam; öbür yanda “Karadut” şiiriyle tanınan bir şair. Akademide yetiştirdiği öğrenciler, kurulmasına öncülük ettiği 10’lar Grubu ve duvarlara taşıdığı dev mozaiklerle Cumhuriyet döneminin sanat ortamına yön verdi. Hocası İbrahim Çallı’nın açtığı yoldan yürüdü, ama çok geçmeden kendi dilini buldu.
Karadeniz’de doğdu; İstanbul’da, Paris’te ve Amerika’da çalıştı, ama hep Anadolu’ya döndü. Bu yazıda önce Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun hayatını, sonra sanat anlayışını ve en önemli eserlerini, son olarak da eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.
Bedri Rahmi Eyüboğlu kimdir?
Görele’den Trabzon’a
Bedri Rahmi Eyüboğlu 1911’de Görele’de doğdu. Babası Rahmi Bey’in görevleri yüzünden çocukluğu şehirden şehire taşınarak geçti: aile 1920’de Kütahya’ya, 1925’te Trabzon’a yerleşti. Trabzon’daki lise yıllarında hem resme hem edebiyata merak sardı; ilk resim derslerini de burada ressam Zeki Kocamemi’den aldı. Kardeşi Sabahattin Eyüboğlu da ileride tanınmış bir yazar ve çevirmen olacaktı.
Akademi ve Paris yılları
İstanbul’a gelince Güzel Sanatlar Akademisi’nin resim bölümüne girdi; Nazmi Ziya Güran ile İbrahim Çallı’nın atölyelerinde çalıştı. Okulu yarıda bırakıp 1931’de Paris’e gitti ve 1932’de kısa bir süre Andre Lhote’un atölyesinde çalıştı. Paris’te Romanya doğumlu ressam Ernestine Letoni ile tanıştı. Çift 1936’da evlendi; Ernestine sonradan Eren Eyüboğlu adıyla tanınan bir ressam oldu. Aynı yıl Bedri Rahmi, akademinin diploma yarışmasında “Hamam” adlı resmiyle birinci geldi.
Sanatçılarla dolu bir aile
Eyüboğlu ailesi Türk kültür hayatına birden çok isim verdi. Kardeşi Sabahattin Eyüboğlu yazar ve çevirmen, kız kardeşi Mualla Eyüboğlu mimar olarak tanındı. Eşi Eren Eyüboğlu ressamdı; oğulları Mehmet Eyüboğlu da hattat olarak sanatla uğraştı. Bedri Rahmi’nin evi ve atölyesi bu yüzden bir çalışma odasından çok, resmin, yazının ve mimarlığın buluştuğu bir yerdi.
Akademide hoca, d Grubu’nda ressam
Hocalığa, akademiye davet edilen Fransız ressam Leopold Levy’nin asistanı olarak başladı ve ömrünün sonuna kadar akademide ders verdi. 1930’larda Türk resmini dünyadaki çağdaş akımlarla buluşturmak isteyen d Grubu’nun sergilerine katıldı. 1939–1941 arasında askerliğini yaptı; 1941’de ilk şiir kitabı “Yaradana Mektuplar” çıktı. 1942’de Dördüncü Devlet Resim ve Heykel Sergisi’nde ikincilik ödülü aldı.
10’lar Grubu ve duvarlara açılan resim
1940’lardan itibaren resmi tuvalden çıkarıp duvarlara taşımaya başladı. İlk duvar resimlerini 1943’te Ortaköy’deki Lido Yüzme Havuzu için yaptı; yani bir müze için değil, insanların yüzmeye gittiği bir yer için. 1947’de d Grubu’ndan ayrıldı ve akademideki atölyesinden öğrencileriyle birlikte 10’lar Grubu’nun kurulmasına öncülük etti. 1950’de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde 150 eserlik bir retrospektif, yani o güne kadarki işlerini toplu gösteren bir sergi açtı.
Brüksel, Amerika ve son yılları
1958’de Brüksel Dünya Sergisi’nin Türkiye pavyonu için yaptığı dev mozaik pano altın madalya kazandı. 1961’de Rockefeller bursuyla Amerika’ya gitti; 1961–1963 arasında California Üniversitesi Berkeley’de misafir öğretim üyesi olarak ders verdi. 1972’de 33. Devlet Resim ve Heykel Sergisi’nde birincilik ödülü aldı. Bedri Rahmi Eyüboğlu Eylül 1975’te İstanbul’da öldü. Anlatılana göre mezar taşına “Sevinsin” şiirinin yazılmasını istemişti.
Ölümünün ardından, 1976’da Milliyet Sanat dergisi onu “Yılın Sanatçısı” seçti. Akademideki atölyesinde yetişen ressamlar da onun yolundan yürüdü. 1983’te Atölye Sontaş’ta açılan “Bedri Rahmi Eyüboğlu Atölyesi Sanatçıları” sergisi, hocalığının izlerinin yıllar sonra bile ne kadar canlı olduğunu gösteriyordu.
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun sanat anlayışı
Halk sanatından modern resme
Bedri Rahmi’nin resminde en çok göze çarpan damar Anadolu’nun halk sanatı. Geleneksel el sanatlarının desenlerini, köy ve kasaba hayatını, pazar yerlerini, kahvehaneleri resmine taşıdı. Ama bunları eski günlere özlemle kopyalamadı; Paris’te tanıdığı modern resmin düz renk alanları ve güçlü çizgisiyle yeniden kurdu. Halk sanatının süsleme mantığı onun elinde çağdaş bir resim diline dönüştü.
Çizgi ve renk
Resimlerinde kalın, akıcı bir çizgi parlak ve cesur renklerle el ele çalışır. İstanbul Modern, son dönem eserlerinden Kahvehane’yi anlatırken Matisse ve Dufy etkilerine, özellikle canlı renk seçimlerine dikkat çeker. Figürleri ince ayrıntıyla değil, birkaç kesin hat ve renk lekesiyle kurar. Bu yüzden resimleri bir bakışta okunur, ama sizi uzun süre bakmaya da çağırır.
Tek bir teknikle yetinmeyen bir sanatçı
Bedri Rahmi yağlıboyayla yetinmedi; mozaik, seramik, duvar resmi, hat, gravür (kazınmış bir kalıptan basılan resim) ve serigrafi (ipek elekle yapılan baskı) da denedi. İstanbul Modern bu çok yönlülüğü sanatçının hiç bitmeyen deney isteğine bağlar. Duvar resimleri ve mozaikler de bir fikrin parçasıydı: sanatı müzeden çıkarıp gündelik hayatın ortasına koymak.
Bir hoca olarak Bedri Rahmi
Bedri Rahmi’yi yalnızca kendi tuvallerinde aramak eksik kalır. Akademideki atölyesi, öğrencilerini Anadolu’ya, yerel konulara ve halk sanatına yönelten bir okul gibiydi. 1947’de öğrencileriyle birlikte 10’lar Grubu’nun kurulmasına öncülük etmesi de bu fikrin sonucuydu: kendi topraklarından beslenen ama modern bir dille konuşan bir resim. 1950’de Ankara’da 150 eserle açtığı retrospektif sergi, bu çizginin o yıllarda ne kadar olgunlaştığını gösteriyordu.
Resim ile şiir arasında
Bedri Rahmi için şiir ve resim ayrı işler değildi. Şiirlerinde halk edebiyatının söyleyişinden ve renklerden yararlandı; resimlerinde ise bir türkü ya da mani gibi tekrar tekrar dönen motifler kullandı. Bütün şiirlerini bugün Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’nın “Dol Karabakır Dol” kitabında bir arada okuyabilirsiniz.
Şiirle resmi bu kadar yakın tutması, onu Türk sanatında ayrı bir yere koyuyor. İlk kitabı “Yaradana Mektuplar” 1941’de, ressam olarak adı iyice duyulmaya başlarken çıktı. “Karadut” ise şiiriyle ve kitaptaki desenleriyle, sanatçının iki dilini aynı sayfada buluşturduğu bir eser olarak okunur. Bir resmine bakarken bir şiiri aklınıza gelir, bir şiirini okurken renkler gözünüzün önünde canlanır; Bedri Rahmi’de bu çok doğaldır.
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun en önemli eserleri
Bedri Rahmi’nin kırk yılı aşan üretimi tek bir listeye sığmayacak kadar geniş. Aşağıda müze koleksiyonlarında yer alan ve farklı dönemlerini temsil eden eserleri seçtim: Paris dönüşünün ilk yıllarından duvar sanatına, yurt gezilerinden son dönemin renkli resimlerine kadar. Eserlerin hepsi telif kapsamında; büyük ve ayrıntılı hallerini müzelerde ya da müzelerin resmi sayfalarında görebilirsiniz.
1. Salı Pazarı (1937)

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara
Paris dönüşünden kısa süre sonra yapılan bu resimde kalabalık bir pazar yerine bakıyorsunuz. Bedri Rahmi’nin ileride sık sık döneceği konuların, yani gündelik hayatın, insan kalabalığının ve yerel renklerin erken bir örneği. Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nin koleksiyonundaki en eski Bedri Rahmi eserlerinden biri.
2. Brüksel Dünya Sergisi mozaik panosu (1958)

Nerede: Bugünkü yeri ve durumu kaynaklarda net değil.
1958’de Brüksel’deki Dünya Sergisi’nde Türkiye pavyonunun duvarını kaplayan dev mozaik pano, Bedri Rahmi’ye altın madalya getirdi. Halk sanatından gelen motifleri mimariyle buluşturduğu için sanatçının duvar sanatındaki en önemli işi sayılır. Anlatılana göre pano sergiden sonra Türkiye’ye getirildi, ama sonraki yıllarda uzun süre unutuldu ve parçalandı.
3. Sarı Saz, Çorum (1966)

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara
Sanatçının 1960’larda Anadolu’yu dolaştığı yurt gezilerinden beslenen dönemine ait. Başlıktaki Çorum, Bedri Rahmi’nin bu yıllarda resmine taşıdığı Anadolu şehirlerinden biri. Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde “Sarı Saz” adlı ikinci bir eser daha var; demek ki sanatçı bu konuya birden fazla kez döndü.
4. Kahvehane (1973)

Nerede: İstanbul Modern, İstanbul
Ölümünden iki yıl önce, 1973’te tuval üzerine akrilikle yapılmış. Bir kahvehanede oturan erkeklere bakıyoruz. Ortadaki kırmızı masa, resmin bütün renklerini kendine çeken bir mıknatıs gibi. İstanbul Modern’in anlatımına göre figürlerden biri dertli, biri sakin ve uzak, bir başkası da müziğe dalmış. 1960’lardaki yurt gezilerinden sonra güçlenen halk sanatı damarının en olgun örneklerinden biri.
5. Saksağanlı Peyzaj

Nerede: Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul
Bedri Rahmi’nin manzara resimlerinden biri; adını resimdeki saksağandan alıyor. Sanatçı manzaraya bakarken de doğayı ayrıntısıyla kopyalamaz, çizgi ve renkle bir düzen kurar. İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi’ndeki Bedri Rahmi eserlerinin başında geliyor.
6. Beylerbeyi İskelesi

Nerede: Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul
Boğaz kıyısındaki Beylerbeyi’ni gösteren bir İstanbul manzarası. Bedri Rahmi İstanbul’a da Anadolu kasabalarına baktığı gözle baktı; renk ve çizgi burada da canlı. Aynı koleksiyonda Anadoluhisarı ve Peyzaj Bahçe adlı eserleri de var.
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun eserlerini nerede görebilirsiniz?
En geniş koleksiyonlardan biri Ankara’da. Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nin kayıtlarında Salı Pazarı ve Sarı Saz Çorum’un yanında Mavili Gecekondular, Tophane, Muradiye’de Kahve ve Koç Taşıyan Kadın gibi pek çok Bedri Rahmi eseri var. Müzenin güncel bilgilerine Ankara Resim ve Heykel Müzesi sayfasından ulaşabilirsiniz.
İstanbul’da ilk durak İstanbul Modern; Kahvehane orada. Hocalık yaptığı akademinin koleksiyonundan doğan İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde de eserleri var. Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi’nde Saksağanlı Peyzaj ve Beylerbeyi İskelesi’ni, Sakıp Sabancı Müzesi’nin resim koleksiyonunda da Bedri Rahmi’yi bulabilirsiniz. Bir eserin o gün sergide olup olmadığı değişebildiği için gitmeden önce müzelerin güncel bilgilerine bakmanızı öneririm.
Bedri Rahmi’yi tanımanın bir yolu da şiirlerini okumak. Resimlerine baktıktan sonra “Dol Karabakır Dol” kitabını açın: aynı renkler, aynı motifler ve aynı Anadolu sevgisi bu kez kelimelerle karşınıza çıkar. Müze gezisini bir şiir kitabıyla tamamlamak, bence bu çok yönlü sanatçıyı anlamanın en güzel yollarından biri.
🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki İstanbul gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.
Bedri Rahmi Eyüboğlu hakkında merak edilenler
Bedri Rahmi Eyüboğlu nerelidir?
1911’de Görele’de doğdu. Çocukluğu Anadolu’nun farklı şehirlerinde geçti; liseyi Trabzon’da okudu.
Bedri Rahmi Eyüboğlu hangi akımın temsilcisi?
Tek bir akıma sığmıyor. 1930’larda d Grubu’nun sergilerine katıldı, 1947’de 10’lar Grubu’nun kurulmasına öncülük etti. Resminde modern Avrupa resmini Anadolu halk sanatının motifleri ve renkleriyle birleştirdi.
Bedri Rahmi’nin hocası kimdir?
İlk derslerini Trabzon’da Zeki Kocamemi’den aldı. Akademide Nazmi Ziya Güran ve İbrahim Çallı’nın öğrencisi oldu, Paris’te de Andre Lhote’un atölyesinde çalıştı.
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun eşi kimdir?
Paris’te tanıştığı Romanya doğumlu ressam Ernestine Letoni ile 1936’da evlendi. Eşi sonradan Eren Eyüboğlu adıyla tanındı.
Bedri Rahmi’nin en bilinen şiiri hangisi?
En çok bilinen şiiri “Karadut”. İlk şiir kitabı “Yaradana Mektuplar” 1941’de çıktı; bütün şiirleri “Dol Karabakır Dol” adıyla tek kitapta toplandı.
Bedri Rahmi Eyüboğlu ne zaman öldü?
Eylül 1975’te İstanbul’da öldü. Ölene kadar akademide ders vermeyi bırakmadı.
10’lar Grubu nedir?
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun akademideki atölyesinden çıkan öğrencilerin 1947’de kurduğu sanatçı topluluğu. Grup, Anadolu’nun yerel kaynaklarından ve halk sanatından beslenen modern bir resim arayışıyla tanınır.
Bedri Rahmi Eyüboğlu hangi ödülleri aldı?
1936’da akademinin diploma yarışmasında birinci oldu. Devlet Resim ve Heykel Sergisi’nde 1942’de ikincilik, 1972’de birincilik ödülü aldı. 1958 Brüksel Dünya Sergisi’nde mozaik panosuyla altın madalya kazandı. Sakıp Sabancı Müzesi’nin biyografisinde Sao Paulo Bienali’nden aldığı altın madalya da anılıyor.
Bedri Rahmi’nin kardeşleri kimlerdir?
Kardeşleri yazar ve çevirmen Sabahattin Eyüboğlu ile mimar Mualla Eyüboğlu’dur.
Kısaca Bedri Rahmi Eyüboğlu
| Doğum | 1911, Görele |
| Ölüm | Eylül 1975, İstanbul |
| Eğitim | Güzel Sanatlar Akademisi (Nazmi Ziya Güran ve İbrahim Çallı atölyeleri); Paris’te Andre Lhote atölyesi |
| Gruplar | d Grubu; 10’lar Grubu’nun öncüsü |
| Üslup | Halk sanatı motiflerini modern resimle birleştiren, güçlü çizgi ve canlı renk |
| Teknikler | Yağlıboya, akrilik, mozaik, duvar resmi, seramik, gravür, serigrafi |
| Ödüller | 1958 Brüksel Dünya Sergisi altın madalya |
| En ünlü eserleri | Salı Pazarı, Kahvehane, Sarı Saz Çorum, Saksağanlı Peyzaj |
| En iyi görüleceği yer | Ankara Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul Modern |
Diğer Türk ustalar için Türk Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz.
Bu Ay Nereye?
İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.






