Abidin Dino: Resimden Sinemaya Uzanan Çok Yönlü Sanatçı

Abidin Dino kimdir?
Abidin Dino (1913–1993), İstanbul doğumlu, resmin yanı sıra karikatür, illüstrasyon, seramik, sinema ve yazıyla da uğraşmış çok yönlü bir sanatçı. 1933’te d Grubu’nu, 1938’de Yeniler Grubu’nu kuranlar arasındaydı. 1940’ta siyasi nedenlerle Adana’ya sürüldü, 1952’den sonra hayatını Paris’te sürdürdü. Uzun Yürüyüş ve Savaşın Vahşeti gibi resimlerini bugün İstanbul’daki Sakıp Sabancı Müzesi’nde görebilirsiniz.
Abidin Dino’yu tek bir kalıba sokmak zor. Ressamdı, ama aynı zamanda karikatürist, illüstratör, seramikçi, film dekoratörü, belgesel yönetmeni ve yazardı. Hayatı İstanbul, Leningrad, Adana ve Paris arasında geçti; izini sürdüğünüzde 20. yüzyılın çalkantılı tarihini de adım adım izlemiş olursunuz. Eserlerinin ve kişisel arşivinin önemli bir kısmı bugün Sakıp Sabancı Müzesi’nde.
Okula, akademiye gitmeden kendi yolunu bulmuş bir sanatçıdan söz ediyoruz. Bu yazıda önce Abidin Dino’nun hayatını, sonra sanat anlayışını ve en önemli eserlerini, son olarak da bu eserleri nerede görebileceğinizi anlatıyorum.
Abidin Dino kimdir?
İstanbul, Cenevre ve Paris’te bir çocukluk
Abidin Dino 23 Mart 1913’te İstanbul’da doğdu. Ailesi aynı yıl Cenevre’ye, 1920’de de Paris’e taşındı; yani çocukluğu bu iki şehirde geçti. Annesini ve babasını kaybettikten sonra 1925’te İstanbul’a döndü. Robert Kolej’de iki yıl okudu, sonra okulu bırakıp kendini resme ve karikatüre verdi.
Babıali’de ilk çizgiler ve d Grubu
Geçimini sağlamak için Babıali’ye, yani gazete ve dergilerin dünyasına girdi. Karikatürleri ve yazıları çeşitli dergi ve gazetelerde çıktı. Hiçbir zaman akademide resim eğitimi almadı. 1933’te Nurullah Berk, Cemal Tollu, Zeki Faik İzer, Elif Naci ve heykeltıraş Zühtü Müridoğlu ile birlikte d Grubu’nu kurdu. Dertleri, Batı’daki modern sanat akımlarını Türkiye’ye tanıtmaktı. Aynı yıllarda Nazım Hikmet ve Sabahattin Ali ile yakın dost oldu, Nazım Hikmet’in şiir kitaplarına kapak çizdi.
İstanbul Ansiklopedisi’ne göre ilk desenleri 1928’de dergi ve gazetelerde yayımlandı. Bu yıllarda gözünü halk resimlerine, tiyatro afişlerine, hatta araba süslemelerine çevirdi. 1931’de Nazım Hikmet’in Sesini Kaybeden Şehir kitabını resimledi.
Leningrad’da sinema, Paris’te yeni dostlar
1934’te Sovyet yönetmen Sergey Yutkeviç’in davetiyle Leningrad’a gitti ve Lenfilm stüdyolarında çalışmaya başladı. Yutkeviç’in Madenciler ve Tüfekli Adam filmlerinde görev aldı. Sakıp Sabancı Müzesi’nin aktardığına göre Stalin döneminde artan tehlikeler onu Sovyetler Birliği’nden ayrılmaya itti.
1937’de Paris’e yerleşti. Tristan Tzara, Pablo Picasso, Gertrude Stein, Jean Cocteau ve Andre Malraux ile dost oldu. Gertrude Stein’ın librettosunu, yani sözlerini yazdığı Faustus Lights the Lights operasının dekor ve kostümlerini tasarladı.
Yeniler Grubu ve Adana sürgünü
1938’de Türkiye’ye döndü ve Yeniler Grubu’nun kurucuları arasında yer aldı. Grubun 1941’deki ilk sergisi olan Liman Sergisi’ne Balıkhane adlı eseriyle katıldı. 1940’ta siyasi görüşleri yüzünden önce Çorum’a, sonra Adana’ya sürüldü. İş Sanat’ın aktardığına göre Adana’da 1942–1946 yılları arasında kaldı ve burada köylülerin, tarım işçilerinin hayatını resmetmeye başladı. Paris’in sanat çevrelerinden gelen bir sanatçı birden kendini Çukurova’nın tarlalarında buldu ve bu karşılaşma resminin yönünü değiştirdi. 1943’te Güzin Dike ile evlendi; Güzin Dino ömrünün sonuna kadar yanından ayrılmadı. 1944’te yazdığı tiyatro oyunu Kel yasaklandı.
Sürgünden hemen önce, 1939’da, New York Dünya Sergisi’ndeki Türk pavyonlarının düzenlenmesinde görev almıştı. Düşünün: dünyanın en büyük fuarlarından birinde ülkesini temsil eden bir sanatçı, kısa süre sonra kendi ülkesinde bir taşra kentine gönderiliyor. Abidin Dino’nun hayatındaki keskin dönemeçlerin ilki bu.
Abidin Dino’nun Paris yılları
1952’de yeniden Paris’e yerleşti ve hayatının geri kalanını orada geçirdi. Aynı yıl Venedik Bienali’ne katıldı. Yine o yıl İstanbul’da seramiklerine el konulduğu, Güzin Dino’nun da bir mektubunda seramiklerin üzerine orak çekiç çizildiğini yazdığı aktarılır. 1950’lerde Vallauris’teki Madoura seramik atölyesinde çalıştı. Aynı atölyede Picasso ve Marc Chagall da üretiyordu.
Paris’teki ilk sergisini 1955’te Klebert Galerisi’nde açtı. 1956’dan 1971’e kadar Quai Saint-Michel’de, daha önce Max Ernst’in kullandığı atölyede yaşadı. Louis Aragon’a ithaf ettiği “Paris Köylüsüne Saygı” sergisini hazırladı; sergiye aralarında Joan Miro ve Picasso’nun da bulunduğu 80 çağdaş sanatçı katıldı. 1964’te Paris, Brüksel, Berlin, Viyana ve Roma’yı dolaşan Çağdaş Türk Sanatı Sergisi’nde yer aldı; Amsterdam, Paris ve New York’ta kişisel sergiler açtı. 1968’de seramik panolarını Henriette Gomez Galerisi’nde sergiledi.
1966’da Londra’daki FIFA Dünya Kupası’nı anlatan Goal! belgeselini çekti. Paris’e yerleştikten sonra Türkiye’de açtığı ilk sergi 1969’da Galeri Bir’deydi. 1979’da Fransız Plastik Sanatlar Birliği UNAP’ın onursal başkanı seçildi.
Son yılları
1987’de Cannes Film Festivali’nin afişini tasarladı. Son yıllarında hastalıkla boğuştu. 23 Eylül 1993’te Güzin Dino ile evliliklerinin 50. yılını Paris’te, La Coupole’de kutladılar. Abidin Dino bundan üç ay bile geçmeden, 7 Aralık 1993’te Paris’te öldü ve İstanbul’da Rumelihisarı’nda toprağa verildi. Eşi Güzin Dino, sanatçının mektuplarını, fotoğraflarını ve belgelerini içeren arşivi daha sonra Sakıp Sabancı Müzesi’ne bağışladı.
Abidin Dino’nun sanat anlayışı
Akademisiz bir ressam
Abidin Dino, kuşağındaki pek çok ressamın tersine akademiden geçmedi. Resmi çizgiyle, karikatürle, dergi sayfalarında öğrendi. Bu yüzden resimlerinde çizgi hep önde durur. Bir yüzü, bir eli ya da koca bir kalabalığı birkaç kararlı çizgiyle kurmayı sever.
Modernizmden toplumsal gerçekçiliğe
d Grubu yıllarında derdi, Batı’daki modern akımları Türk resmine taşımaktı. Yeniler Grubu ve Adana sürgünüyle birlikte gözünü insana, emeğe ve yoksulluğa çevirdi. Balıkçıları, liman işçilerini, köylü kadınları resmetti. İş Sanat, işçilerin çalışma koşullarını ve köylülerin gündelik hayatını anlatan bu eserleri, Türkiye’de toplumcu gerçekçi resmin, yani sıradan insanın emeğini konu alan resmin önemli örnekleri arasında sayar.
Uzak Doğu’dan gelen fırça
Paris yıllarında resmi değişti. 1950’lerde Uzak Doğu resminden etkilenip Uzun Yürüyüş adlı bir dizi resim yaptı. Bu resimlerde uçsuz bucaksız, boş manzaraların içinde yürüyen küçük insanlar görürsünüz. Öte yandan savaşı ve şiddeti konu alan sert resimler de yaptı. Hayatının sonuna kadar resmin yanında seramiği, heykeli ve illüstrasyonu bırakmadı; sanat ve siyaset üzerine pek çok yazı yayımladı.
Abidin Dino’nun elleri ve acı resimleri
Abidin Dino’nun resimlerinde ellerin ayrı bir yeri var. DergiPark’ta yayımlanan “Abidin Dino ve Eller” makalesi, sanatçının bu konuya farklı tekniklerle tekrar tekrar döndüğünü ve eserlerinde düşünce ile duygunun birlikte yürüdüğünü vurgular. Sakıp Sabancı Müzesi’nin aktardığına göre 1967’de yaptığı Acı Resimleri ise ancak 1988’de sergilenebildi. Yirmi yılı aşkın süre bekleyen bu resimler, onun insanın kırılganlığına bakmaktan hiç kaçmadığını hatırlatıyor.
Abidin Dino’nun en önemli eserleri
Abidin Dino’nun üretimi tek bir tekniğe sığmıyor. Bu yüzden listede yağlıboyalar, mürekkep desenler ve bir belgesel film yan yana. Hepsi bugün herkesin görebileceği koleksiyonlarda ya da kayıtlarda. Pek çok eserin tarihi müze kayıtlarında yazmadığı için tarihi yalnızca kaynakta geçenlere ekledim.
1. Kuvayi Milliye İnsanları (yaklaşık 1939–1941)

Nerede: İstanbul Modern, İstanbul (Oya – Bülent Eczacıbaşı Koleksiyonu)
Nazım Hikmet’in Çankırı ve Bursa cezaevlerinde yazdığı Kuvayi Milliye Destanı için çizilmiş, 14 parçalık bir mürekkep desen dizisi. Her biri yaklaşık 29 x 22,5 cm, yani aşağı yukarı bir A4 kağıdı boyunda. Kurtuluş Savaşı’nın sıradan insanlarını, Abidin Dino’nun en güçlü yanı olan çizgiyle anlatıyor. İki dostun, şairle ressamın aynı destanda buluştuğu bir eser.
2. Köylü Kadın

Nerede: Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi, İstanbul
Elinde su testisi tutan, adını bilmediğimiz bir köylü kadın. Yağlıboya, 59 x 44 cm ve tarihsiz. Figür kalın, lekeli siyah çizgilerle, neredeyse stilize, yani sadeleştirilip kalıba dökülmüş biçimde kurulmuş. Kadının yüzündeki kabullenişe bakınca bunun bir portreden çok, köy hayatı ve kadın emeği üzerine söylenmiş bir söz olduğunu hissedersiniz.
3. Uzun Yürüyüş

Nerede: Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul
Açık ve koyu kahverengiler, sarı ve siyahla boyanmış bir Asya bozkırı. Ellerinde değnek olan yedi insan, bitmek bilmeyen bir manzaranın içinde yürüyor; gölgeleri bozkıra ve dağlara düşüyor. Tuval üzerine yağlıboya, 161 x 95,5 cm. Abidin Dino bu konuya bir dizi halinde döndü; Uzun Yürüyüş resimleri 1956, 1957 ve 1964’te sergilendi.
4. Savaşın Vahşeti (1955)

Nerede: Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul
Paris yıllarında yapılmış, savaşın insana neler yaptığını anlatan sert bir resim. Tuval üzerine yağlıboya, 130 x 96 cm; sağ altta koyu boyayla “Abidin” imzası var. Uzun Yürüyüş’ün sakin bozkırlarıyla yan yana koyduğunuzda, Abidin Dino’nun insana olan inancının iki yüzünü görürsünüz: umut ve öfke.
5. Nazım Hikmet portresi

Nerede: Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul
Abidin Dino’nun yakın dostu Nazım Hikmet’i çizdiği mürekkep bir portre. Dostlukları 1930’larda kitap kapaklarıyla başladı ve Paris yıllarına kadar sürdü. Sakıp Sabancı Müzesi’ndeki Abidin Dino Arşivi’nde ikisinin birlikte çekilmiş fotoğrafları da var.
6. İmzalarım ve Natürmort

Nerede: Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi, İstanbul
Bu iki eser, Köylü Kadın’la birlikte Türkiye İş Bankası koleksiyonundaki üç Abidin Dino eserinden ikisi. Müzenin kalıcı sergisi “Türk Resmini İzlemek” ile “Tat ve Sanat: Lezzetli Resimler” sergisinde yer aldılar. İmzalarım’ın adı bile Abidin Dino’nun oyunbaz tarafını ele veriyor: çizgiyle ve kendi adıyla oynamayı ne kadar sevdiğini hatırlatıyor.
7. Goal! (1966)

Nerede: Bir resim değil, bir belgesel film.
Abidin Dino’nun 1966’da Londra’daki FIFA Dünya Kupası’nı anlatan belgeseli. Sakıp Sabancı Müzesi’nin aktardığına göre film Robert Flaherty Ödülü’nü kazandı. Bir ressamın eline kamerayı alıp futbolu anlatması, onun hiçbir alanı kendine yabancı görmediğinin en güzel örneklerinden biri.
Abidin Dino’nun eserlerini nerede görebilirsiniz?
Abidin Dino için ilk durak Emirgan’daki Sakıp Sabancı Müzesi. Uzun Yürüyüş ve Savaşın Vahşeti müzenin resim koleksiyonunda. Güzin Dino’nun bağışladığı Abidin Dino Arşivi de burada: mektuplar, fotoğraflar, yazı taslakları, gazete kupürleri. Seçilmiş fotoğraflara müzenin dijital platformu digitalSSM’den evinizden de bakabilirsiniz. Müze 2007–2008’de “Abidin Dino – Bir Dünya” adlı kapsamlı bir sergiye de ev sahipliği yaptı.
Arşivdeki fotoğraflar, Abidin Dino’nun dünyasına açılan küçük pencereler gibi. Paris’te Nazım Hikmet, Avni Arbaş, Edouard Pignon ve Picasso ile çekilmiş kareler var, İstanbul’da Yeniköy’de çekilmiş olanlar da; bazıları Ara Güler’in objektifinden. Resimleri kadar çevresini de merak ediyorsanız arşiv en az sergiler kadar değerli. İstanbul Ansiklopedisi ayrıca sanatçının eserlerinin İstanbul Resim ve Heykel Müzesi koleksiyonunda bulunduğunu belirtir.
Beyoğlu’ndaki Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’ne giderseniz Köylü Kadın, İmzalarım ve Natürmort’u görebilirsiniz. İstanbul Modern’de ise Kuvayi Milliye desenleri, Eczacıbaşı koleksiyonundan uzun süreli ödünç olarak duruyor. Eserler her gün sergide olmayabilir; o yüzden gitmeden önce müzelerin güncel bilgilerine bakmanızı öneririm: Sakıp Sabancı Müzesi.
🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki İstanbul gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.
Abidin Dino hakkında merak edilenler
Abidin Dino hangi akımın temsilcisi?
Onu tek bir akıma bağlamak zor. Gençliğinde modernist d Grubu’nu kuranlar arasındaydı. 1940’larda Yeniler Grubu’yla toplumcu gerçekçi resme, yani emekçinin ve sıradan insanın hayatını anlatan resme yöneldi. Paris yıllarında ise Uzak Doğu resminden beslenen, kendine özgü bir dil buldu.
Abidin Dino neden Adana’ya sürüldü?
1940’ta siyasi görüşleri yüzünden önce Çorum’a, sonra Adana’ya sürüldü. Bu sürgün resmini de değiştirdi: köylüleri ve tarım işçilerini resmetmeye Adana’da başladı.
Abidin Dino’nun eşi kimdir?
Eşi Güzin Dino; 1943’te evlendiler, elli yıl birlikte yaşadılar. Güzin Dino, sanatçının ölümünden sonra arşivini Sakıp Sabancı Müzesi’ne bağışladı.
Abidin Dino ile Nazım Hikmet arasında nasıl bir bağ vardı?
Çok yakın iki dosttular. Abidin Dino 1930’larda Nazım Hikmet’in kitaplarına kapak çizdi, sonra Kuvayi Milliye Destanı için bir desen dizisi hazırladı ve şairin portresini yaptı.
Abidin Dino nerede öldü?
7 Aralık 1993’te Paris’te öldü ve İstanbul’da, Rumelihisarı’nda toprağa verildi.
Abidin Dino’nun eserleri hangi müzelerde?
Başlıcaları Sakıp Sabancı Müzesi, Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi ve İstanbul Modern. Sanatçının kişisel arşivi de Sakıp Sabancı Müzesi’nde.
d Grubu nedir?
1933’te Abidin Dino, Nurullah Berk, Cemal Tollu, Zeki Faik İzer, Elif Naci ve heykeltıraş Zühtü Müridoğlu’nun kurduğu bir sanatçı grubu. Amaçları, Batı’daki modern sanat akımlarını Türkiye’ye tanıtmak ve sanat ortamına biraz çeşitlilik getirmekti.
Abidin Dino sinemayla nasıl ilgilendi?
1934’te Leningrad’daki Lenfilm stüdyolarında Sergey Yutkeviç’in filmlerinde çalıştı. 1966’da Londra’daki Dünya Kupası’nı anlatan Goal! belgeselini çekti, 1987’de de Cannes Film Festivali’nin afişini tasarladı.
Abidin Dino Picasso’yu tanıyor muydu?
Evet. 1937’de Paris’e yerleşince Picasso’yla dost oldu. 1950’lerde Vallauris’teki Madoura atölyesinde onunla aynı çevrede seramik üretti. Sakıp Sabancı Müzesi’ndeki arşivde ikisinin birlikte fotoğrafları da var.
Kısaca Abidin Dino
| Doğum | 23 Mart 1913, İstanbul |
| Ölüm | 7 Aralık 1993, Paris |
| Eğitim | Akademik resim eğitimi almadı; Robert Kolej’i yarıda bıraktı |
| Gruplar | d Grubu (1933), Yeniler Grubu (1938) |
| Üslup | Güçlü çizgi; toplumcu gerçekçilikten Uzak Doğu etkili resme |
| Diğer alanları | Karikatür, illüstrasyon, seramik, heykel, sinema, yazı |
| En ünlü eserleri | Uzun Yürüyüş, Savaşın Vahşeti, Köylü Kadın, Kuvayi Milliye desenleri |
| En iyi görüleceği yer | Sakıp Sabancı Müzesi |
Diğer Türk ustalar için Türk Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz.
Bu Ay Nereye?
İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.






