Süleyman Saim Tekcan: Özgün Baskının Öncüsü ve Atların Ressamı

Süleyman Saim Tekcan kimdir?
Süleyman Saim Tekcan (1940–2026), Türkiye’de özgün baskı resmin, yani sanatçının kalıbını kendi hazırlayıp kendi bastığı resmin öncüsü sayılan ressam, heykeltıraş ve eğitimci. Üniversitelerde gravür, serigrafi ve litografi atölyeleri kurdu, kendi adıyla anılan “yaş baskı” tekniğini geliştirdi; eserlerinde en çok atı hat sanatının izleriyle birleştirdi. Eserlerini en iyi, 2004’te kendi açtığı İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi’nde (IMOGA) görebilirsiniz. 18 Ekim 2026’da 86 yaşında hayatını kaybetti.
“İnsana en yakın olan yaratık at.” — Süleyman Saim Tekcan (Habertürk, 2024)
Türkiye’de baskı resmin hikayesini anlatmaya kalksanız, Süleyman Saim Tekcan’ın adını sık sık anmanız gerekir. 1970’lerde ressamların çoğu tuvalin başındayken o, gravür preslerini kendi çizimleriyle yaptırıyor, okullarda atölyeler kuruyordu. Kapısını da Nurullah Berk’ten Erol Akyavaş’a kadar pek çok sanatçıya açtı. Bugün Türk sanatının tanınmış isimlerinin bir kısmı, ilk özgün baskısını onun atölyesinde yaptı.
Tekcan kendisi de durmadan üreten bir sanatçıydı. Halay ve horon sahnelerinden Hitit güneşlerine, oradan hat yazısıyla örülmüş atlara uzanan altmış yılı aşkın bir yol yürüdü. Ailesi ölüm haberini sosyal medyadan duyurdu. Bu yazıda Süleyman Saim Tekcan’ın hayatını, sanat anlayışını, en önemli 10 eserini ve eserlerini nerede görebileceğinizi derledim.
Süleyman Saim Tekcan kimdir?
Trabzon’dan Gazi Eğitim’e
Süleyman Saim Tekcan 6 Ekim 1940’ta Trabzon’da doğdu. 1961’de Ankara’daki Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü’nü bitirdi ve aynı yıl Artvin Öğretmen Okulu’nda öğretmenliğe başladı. 1962–1963’te askerliğini Trabzon’da yedek subay olarak yaptı. 1964’te de Erzurum Yavuz Selim Öğretmen Okulu’na atandı.
Sonra Işık Lisesi’nde müdür yardımcısı oldu. Tam bu sırada hiç beklenmedik bir kapı açıldı: Metin Erksan’ın bugün kült sayılan filmi Sevmek Zamanı’nda (1965) Başar rolüyle başrollerden birine çıktı. Ama sinemada uzun kalmadı. Trabzon’a döndü, 1966–1968 arasında Trabzon Öğretmen Okulu’nda ders verdi ve kentin ilk özel eğitim kurumu olan Gülbahar Anaokulu’nu kurdu. Eşi Emel Tekcan ile İstanbul’a taşınınca bu işi bıraktı.
İlk baskı atölyeleri ve Almanya
1968–1975 arasında İstanbul Atatürk Eğitim Enstitüsü’nde çalıştı ve okulun ilk litografi, serigrafi ve gravür atölyelerini kurdu. Litografi taş üzerine, serigrafi ipek elekle, gravür de metal levhaya kazıyarak yapılan baskı demek. 1970–1971’de Almanya’ya gidip özgün baskıyı ve bunun nasıl öğretildiğini araştırdı. Döndükten sonra Anadolu’daki pek çok okulda gravür ve serigrafi atölyesi kurulmasına yardım etti. 1974–1975’te İstanbul Teknik Üniversitesi’nde de bir baskı atölyesi kurup ders verdi.
1974’te Kuyubaşı’nda ilk özel atölyesini açtı. Hazır makine almadı: gravür presini, serigrafi makinesini, kurutma raflarını Almanya’dan getirdiği örnek projelerin teknik çizimlerine bakarak kendisi yaptırdı. IMOGA’nın aktardığına göre bu atölyede baskı yapan ilk sanatçı Nurullah Berk oldu. Ardından Gündüz Gölönü, Ferruh Başağa ve Neşet Günal geldi.
Mimar Sinan yılları ve Artess Çamlıca
Tekcan 1975’te İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde, yani bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde öğretim görevlisi oldu ve Grafik Bölümü’nde bir serigrafi atölyesi kurdu. Hem ders verdi hem öğrenmeye devam etti: aynı okulun Resim Bölümü’nden ikinci bir lisans diploması, ardından doktora aldı. 1985’te profesör oldu ve Grafik Bölümü’nün ana sanat dalı başkanlığına geldi. 1994–1995’te de fakültenin dekanlığını yaptı.
Haziran 1977’de atölyesini Söğütlüçeşme’ye taşıdı. Burası kısa sürede sanatçıların buluşma yeri oldu. Cihat Burak, Avni Arbaş, Erol Akyavaş, Devrim Erbil, Mehmet Güleryüz, Eren Eyüboğlu gibi isimler burada baskı yaptı; Aziz Nesin ve Malik Aksel gibi isimler de sohbete geldi. 13 Ekim 1984’te ressam ve mimar Cihat Burak’ın tasarladığı Artess Çamlıca Sanat Evi açıldı. Galerileri, baskı arşivi, kütüphanesi ve konuk evi vardı. IMOGA’ya göre burası ülkede en çok özgün baskının üretildiği yer oldu. 1987’de Tekcan, Saraybosna Sanat Akademisi’nde iki aylık bir baskı semineri verdi.
Fakülteler, liseler ve IMOGA
Tekcan’ın öğretmenliği atölyelerle sınırlı kalmadı. Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinin kurulmasına önayak oldu; bunların ilki Erenköy’deki Avni Akyol Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi’ydi. 1996’da Büyükada’da açılan Yeditepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nin kurucu dekanı oldu. 2004’te otuz yılı aşkın atölye birikimini bir müzeye, İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi’ne (IMOGA) çevirdi. 2007’de Işık Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nin kuruluşunda görev aldı ve dört yıl dekanlık yaptı. 2008’de 1. Uluslararası Baskıresim Bienali’nin jüri başkanıydı.
Son yılları
Seksenli yaşlarında da çalışmayı bırakmadı. 2018’de Tophane-i Amire’de “Döngüsel Seyir”, Şerefiye Sarnıcı’nda “Atlar, Hatlar ve Süleymanname” sergileri açıldı. 2023’te Fatih’te Kadırga Sanat Galerileri ile Yedikule Hisarı’nda “At’Nağme”, 2024’te Gallery 11.17’de “Dörtnala” geldi. 2022’de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’nü resim dalında aldı. Süleyman Saim Tekcan 18 Ekim 2026’da, 86 yaşında hayatını kaybetti.
Süleyman Saim Tekcan’ın sanat anlayışı
Altı dönem, tek bir kök
1995’te Milli Reasürans Sanat Galerisi’nde açılan “35 Yıllık Bir Öykü” sergisi, sanatçının dönemlerini bir yol haritası gibi sıraya diziyordu. Önce horon ve halk oyunları, sonra “Ana ve Çocuklar” dizisi, ardından Anadolu uygarlıklarından ve Hitit güneşinden beslenen soyut dönem, minyatürü andıran “Nesneler” ve en sonunda “Atlar”. Tekcan o sergi için “Hangi dönemi ele alırsanız alın, her döneminde Türk kültürünün izlerini bulursunuz” diyordu. Hacettepe Üniversitesi’nden bir makale de 2018’deki “Döngüsel Seyir” sergisini, farklı dönemlerin eserlerini tarih sırasına bakmadan yan yana koyan ve somuttan soyuta uzanan bir yol olarak yorumlar.
At figürü ve hat sanatının izleri
Tekcan denince akla önce at gelir. 1980’lerin sonundan itibaren atı gravürde, litografide, suluboyada, yağlıboyada ve heykelde tekrar tekrar ele aldı. Milli Reasürans’ın sergi metnine göre hat yazısını atın içini dolduran bir desen gibi kullandı; böylece yüzeyde zengin bir doku kurdu, zaman zaman minyatüre ve Osmanlı kültürüne göz kırptı. Bu dizinin seçme örnekleri, Osmanlı usulüyle ciltlenip tezhiplenen, yani altın ve renkli süslemelerle bezenen Süleymanname adlı bir kitapta toplandı; kitaptaki imzasını hattat Emin Barın yazdı. Sanatçıya göre dünyada estetik ölçü olarak altın oran ölçülerine sahip iki yaratık vardı: insan ve at. Osmanlı resim geleneğini merak ediyorsanız Osmanlı minyatür sanatı yazıma göz atabilirsiniz.
Tekcan tekniği: yaş baskı
Uzun denemelerden sonra Tekcan 1970’lerin sonunda “yaş baskı” adını verdiği bir yöntem buldu. Geleneksel baskıda her renk kuruduktan sonra bir sonraki basılır. Tekcan ise renkleri kurumadan üst üste bastı; ıslak boyalar birbirine karışıp araya yeni renkler doğurdu. Suluboyada ıslak kağıda renk damlattığınızda olan şeyi düşünün. IMOGA’ya göre bu yöntem uluslararası kaynaklarda onun adıyla anılmaya başladı ve bugün “Tekcan tekniği” olarak biliniyor. Baskı resmin Avrupa’daki ustalarından birini tanımak isterseniz Albrecht Dürer yazımı, Türkiye’deki ilk kadın gravürcüyü merak ediyorsanız Aliye Berger yazımı okuyabilirsiniz.
Süleyman Saim Tekcan’ın en önemli 10 eseri
Aşağıdaki seçkide dokuz baskı ve bir heykel var; künye bilgileri IMOGA’nın koleksiyon kayıtlarından. Baskılar birden çok nüsha halinde basıldığı için aynı eseri başka koleksiyonlarda da görebilirsiniz.
1. Takunyalı Üç Güzel (1970)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Gravür, 50 x 50 cm. Başlarında birer tepsi ya da yük taşıyan, kalın takunyalı üç kadın yan yana, dans eder gibi duruyor; ortadakinin arkasında beyaz bir daire parlıyor. Siyah beyaz, sık çizgili yüzey, Tekcan’ın figürlerle çalıştığı ilk dönemini ve halk kültürüne olan merakını gösteriyor.
2. Bir Duvar Resmi (1981)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Gravür, 75 x 57 cm. Kahverengi tonlarda, kenarları yırtılmış gibi duran bir yüzey; üstünü çapraz çizgiler, halkalar ve kazınmış izler kaplıyor. Adının dediği gibi, yıllar içinde aşınmış eski bir duvara ya da bir kazı alanına bakıyormuş gibi olursunuz.
3. Selçuk Sistematiği (1982)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Gravür. Koyu bir zeminin ortasında açık renkli bir pencere, içinde yan yana dizilmiş daireler; çevresinde ızgara gibi bölünmüş bir düzen. Başlık, Tekcan’ın 1980’lerin başında Selçuklu sanatının geometrik süslemelerine yöneldiğini açıkça söylüyor.
4. Eskiden Gelen Işık (1982)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Gravür, 53 x 39 cm. Aynı yılın öteki gravürleri gibi kahverengi ve siyah ağırlıklı bir yüzey. Ortada dairesel bir biçim, ona dikey ve yatay uzanan çizgiler kesişiyor. Işık karanlık bir zeminden süzülüp geliyor gibi. Soyut döneminin en şiirsel adlarından birini taşıyor.
5. Bir Taşla Üç Kuş 1 (1985)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Serigrafi, 50 x 70 cm. Siyah zeminde kırmızı, gri ve sarı bantlar üst üste biniyor. Renkler birbirinin içinden geçiyor; bu katman katman yüzey, Tekcan’ın renkleri kurumadan üst üste bastığı yaş baskı denemelerinin yıllarına denk geliyor.
6. Bir Taş Bir Kuş (1986)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Serigrafi, 70 x 100 cm. Yukarıda kırmızı bir daire, altında yeşil ve bej katmanlardan oluşan bir biçim; bir simgeye ya da bir toteme benziyor. Bu seçkideki en büyük baskılardan biri.
7. Alacahöyük Sembol (1989)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Serigrafi, 50 x 70 cm. Lacivert bir zeminde simetrik, katman katman yükselen bir biçim; yüzeyi küçük işaretler ve yazıya benzeyen desenlerle dolu. Adını Çorum’daki ünlü ören yeri Alacahöyük’ten alıyor ve sanatçının Anadolu uygarlıklarından beslendiği dönemi temsil ediyor. Bu uygarlıkların eserlerini görmek için Anadolu Medeniyetleri Müzesi yazıma bakabilirsiniz.
8. Atlılar ve Atlar 1 (1990)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Serigrafi, 50 x 70 cm. Kızıl ve turuncu bir zeminde, açık renkli kıvrak çizgilerle çizilmiş bir atlı. Tekcan’ın adını en çok duyuran “Atlar” dizisinin ilk örneklerinden biri. Minyatürlerdeki süvari sahnelerini hatırlatan bu çizgi, sonraki otuz yıl boyunca gelişerek sürecekti.
9. Tabletler 2 (2000)

Nerede: IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi koleksiyonu, İstanbul
Gravür, 26 x 53 cm. Üstü kemerli, dikey bir levhanın ortasında yeleleri dalgalanan bir at başı. Levhanın üstü ve altı hat yazısını andıran işaretlerle dolu. Tekcan’ın atı ve hattı aynı yüzeyde buluşturduğu dili en açık burada görürsünüz.
10. Lale Sümbül (at heykeli)
Nerede: İstanbul Lale Vakfı bahçesi, İstanbul (Mart 2024’ten itibaren)
Mermer tozu ve polyester döküm. Kıvrım kıvrım yeleli, büyük bir at heykeli. Adını sanatçının babaannesi Lale Sümbül Hanım’dan alıyor. Habertürk’ün aktardığına göre babaannesi çok iyi ata binerdi ve Tekcan’a ilham olmuştu. Gravürlerdeki atlar sanki kağıttan çıkıp üç boyuta geçmiş.
Süleyman Saim Tekcan’ın eserlerini nerede görebilirsiniz?
İlk adres, kendi kurduğu IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi. Türkiye’nin ilk baskı resim müzesi 2004’te Üsküdar’ın Ünalan Mahallesi’nde, Acıbadem ile Göztepe arasında açıldı. Altı katlı binanın giriş katında ve altındaki iki katta yaklaşık 1100 metrekarelik sergi alanı var; kalıcı koleksiyon sırayla sergileniyor. Birinci katta Artess Süleyman Saim Tekcan Baskı Atölyesi hala çalışıyor. Müze salıdan cumartesiye 10.00–17.00 arasında açık, pazar ve pazartesi kapalı; bireysel ziyaretler ücretsiz. Ağustos ayı boyunca kapalı olduğunu da hatırlatayım. Gitmeden önce güncel sergileri ve saatleri IMOGA’nın resmi sitesinden kontrol edin.
Lale Sümbül heykeli İstanbul Lale Vakfı’nın bahçesinde. Tekcan’ın resimleri ve baskıları galerilerde de sık sık sergilendi; bu dönemde açılacak anma sergilerini takip etmenizi öneririm. İstanbul’da Türk resminin klasiklerini görmek isterseniz İstanbul Resim ve Heykel Müzesi ve İstanbul Modern yazılarım iyi bir başlangıç olur.
🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki İstanbul gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.
Süleyman Saim Tekcan hakkında merak edilenler
Süleyman Saim Tekcan ne zaman öldü?
18 Ekim 2026’da, 86 yaşında hayatını kaybetti. Haberi ailesi sosyal medya hesabından duyurdu. 6 Ekim 1940’ta Trabzon’da doğmuştu.
Tekcan tekniği (yaş baskı) nedir?
Süleyman Saim Tekcan’ın 1970’lerin sonunda geliştirdiği bir baskı yöntemi. Her renk basıldıktan sonra kuruması beklenmez; renkler ıslakken üst üste basılır ve aralarında yeni ara renkler oluşur. IMOGA’ya göre yöntem uluslararası kaynaklarda sanatçının adıyla anılıyor.
IMOGA nerede ve ne zaman kuruldu?
IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi’ni 2004’te Süleyman Saim Tekcan kurdu. Üsküdar’da, Ünalan Mahallesi Keban Caddesi’nde. Türkiye’nin ilk baskı resim müzesi; içinde hala çalışan bir baskı atölyesi de var.
Tekcan neden hep at resmetti?
Sanatçıya göre insan ve at, altın oran ölçülerine sahip iki yaratıktı; at olmasa hiçbir imparatorluk kurulamazdı. Atı Anadolu, Osmanlı ve minyatür geleneğiyle, özellikle de hat sanatının yazı düzeniyle birleştirdi. Bir de aile hikayesi var: babaannesi çok iyi ata binerdi ve bu ona ilham vermişti.
Süleyman Saim Tekcan hangi filmde oynadı?
Metin Erksan’ın yönettiği Sevmek Zamanı’nda (1965) Başar rolünü oynadı. Başrolleri Müşfik Kenter ve Sema Özcan ile paylaştı. Bu filmden sonra sinemaya devam etmedi.
Kısaca Süleyman Saim Tekcan
| Doğum | 6 Ekim 1940, Trabzon |
| Ölüm | 18 Ekim 2026 (86 yaşında) |
| Eğitim | Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü (1961); Mimar Sinan Resim Bölümü ve doktora |
| Alanları | Özgün baskı (gravür, serigrafi, litografi), resim, heykel, eğitim |
| Geliştirdiği teknik | Yaş baskı (Tekcan tekniği), 1970’lerin sonu |
| Kurduğu atölyeler | Kuyubaşı (1974), Söğütlüçeşme (1977), Artess Çamlıca Sanat Evi (1984) |
| Akademik görevleri | Mimar Sinan dekanı (1994–1995); Yeditepe GSF kurucu dekanı (1996); Işık Üniversitesi GSF dekanı (2007’den itibaren) |
| Kurduğu müze | IMOGA İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi (2004) |
| Önemli ödül | Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, resim (2022) |
| En tanınan teması | Hat sanatının izleriyle örülmüş at figürleri |
Süleyman Saim Tekcan geride iki şey bıraktı. Bir yanda gravürlerinde, serigrafilerinde, heykellerinde dörtnala koşan, yeleleri hat yazısı gibi dalgalanan atlar. Öte yanda kurduğu atölyelerde baskıyı öğrenen kuşaklar ve kapısı hala açık bir müze. Onu anmanın belki en güzel yolu, bir gün Ünalan’daki o binaya gidip preslerin hala çalıştığını kendi gözünüzle görmek.
Türk resminin öteki ustalarını tanımak için Türk ressamlar ve eserleri sayfama, Tekcan’ın atölyesinde de baskı yapan Eren Eyüboğlu’nun eşi Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Abidin Dino yazılarıma göz atabilirsiniz.
Bu Ay Nereye?
İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.






