Leonardo da Vinci Filmleri ve Belgeselleri: Hangisini, Hangi Sırayla İzlemeli?

Leonardo da Vinci sinemadan çok televizyonun ressamı. Hayatı o kadar uzun, işleri o kadar çeşitli ki iki saatlik bir filme sığmıyor; bu yüzden onu anlatan en iyi yapımlar mini diziler ve uzun belgeseller. Bu yazıda en önemli üç yapımı, neyi doğru neyi kurgu anlattıklarını ve hangi sırayla izlenebileceklerini topladım.

Leonardo yapımlarının künyeleri

La vita di Leonardo da Vinci (1971)

Leonardo (2021)

Leonardo da Vinci (2024, Ken Burns belgeseli)

Bu yapımlar ne anlatıyor?

La vita di Leonardo da Vinci (1971): Castellani, Leonardo’nun hayatını beş bölümde, doğumundan ölümüne kadar sırayla anlatıyor. İlk bölüm 1452’de Vinci’de başlıyor ve Floransa’da Verrocchio’nun atölyesinden Milano’ya, Ludovico il Moro’nun sarayına uzanıyor. Sonraki bölümler Milano’daki şenlikler için tasarlanan makineleri, Son Akşam Yemeği’ni, Floransa’da Michelangelo ile rekabeti ve Leonardo’nun Fransa’daki son yıllarını izliyor. Hikaye, Giulio Bosetti’nin anlatıcılığıyla ve dönemin belgeleriyle ilerliyor; bu yüzden dizi dram ile belgesel arasında bir yerde duruyor. RAI’nin notuna göre dizi, İtalya’da renkli televizyon yayını başlamadan altı yıl önce renkli çekildi.

Leonardo (2021): Bu dizi bir biyografiden çok bir polisiye. Leonardo, ilham kaynağı ve yakın dostu Caterina da Cremona’yı zehirlemekle suçlanıp hapse atılıyor. Genç bir soruşturmacı olan Stefano Giraldi, Leonardo’yu ve çevresindekileri sorguladıkça geçmişe dönüyoruz: Verrocchio’nun atölyesindeki genç çırak, Milano yılları, büyük siparişler. Sorgular, Leonardo’nun mükemmeliyetçiliği ve bitiremediği işleri etrafında dönüyor. Çekimler İngilizce olarak İtalya’da, çoğunlukla Lazio bölgesinde yapıldı.

Leonardo da Vinci (2024): Ken Burns’ün kariyerinde Amerika dışından ilk konusu. Belgesel, Leonardo’nun not defterlerine, onun hakkında yazılmış ilk ve sonraki kaynaklara ve bugünün akademisyenleri, sanatçıları, mühendisleri ve mucitleriyle yapılan söyleşilere dayanıyor. Leonardo’nun ressam, desinatör, bilim insanı ve mühendis olarak nasıl geliştiğini anlatıyor; görüntüleri farklı dönemlerden malzemeyle yan yana koyan bölünmüş ekranlar kullanıyor.

Ne kadar gerçek?

Castellani dizisi: efsaneleri sorgulayan bir anlatım

1971 yapımı dizi, üç yapım içinde tarihe en bağlı olanı. Belgelere ve dönemin yazılarına dayanıyor ve efsaneleri sorgulamaktan çekinmiyor. Örneğin dizi, Leonardo’nun “sahte ölümü” ile açılıyor: Leonardo’nun en ünlü biyografi yazarı Vasari, ressamın Fransa Kralı I. François’nın kollarında öldüğünü yazmıştı; oysa RAI’nin de belirttiği gibi kral, Leonardo’nun öldüğü 2 Mayıs 1519’da onun yanında değildi. Bu açılış, dizinin bütün tavrını özetliyor.

Leonardo (2021): Caterina ve cinayet kurgu

Dizinin merkezindeki cinayet soruşturması tamamen kurgu. Caterina da Cremona’nın varlığı da büyük ölçüde desteksiz: Eleştirmenlerin hatırlattığı gibi, Leonardo’nun “La Cremona” adlı bir sevgilisi olduğunu öne süren yalnızca birkaç geç kaynak var. Dizi, Leonardo’nun 1476’da Floransa’da adsız bir ihbarla suçlanmasını ve bu suçlamanın düşürülmesini gösteriyor; bu olay belgelerle sabit. Ama pek çok sanat tarihçisinin üzerinde durduğu cinsel kimlik meselesini, Caterina ile kurduğu hikayenin gölgesinde bırakıyor. Eleştiriler karışıktı: Pek çok eleştirmen Aidan Turner’ın oyununu beğenirken senaryoyu ve tarihi gerçeklerle bu kadar serbest oynanmasını eleştirdi.

Ken Burns belgeseli: bilgi için ilk durak

Belgesel kurgu içermiyor; Leonardo’nun kendi notlarını Adriano Giannini’nin sesinden dinliyoruz. Kurgu yerine kaynaklara ve uzman söyleşilerine dayanması, onu bu listedeki en güvenilir yapım yapıyor.

Hangisini, hangi sırayla izlemeli?

Leonardo’yu ilk kez tanıyacaksanız Ken Burns belgeseliyle başlamanızı öneririm; çerçeveyi o çiziyor. Ardından hayatını dram olarak izlemek isterseniz Castellani’nin dizisi, yaşına rağmen hala en iyi seçenek. Aidan Turner’lı Leonardo’yu ise bir tarih dersi gibi değil, Rönesans Floransa’sında geçen bir polisiye gibi izlemek gerekiyor.

Yapımlarda öne çıkan eserler ve bugün nerede?

Meryem’e Müjde, Leonardo’nun Verrocchio’nun atölyesindeyken yaptığı ilk büyük resimlerden biri; bugün Floransa’daki Uffizi Galerisi’nde.

Castellani dizisinin ikinci bölümünde Leonardo’nun yakınlık duyduğu söylenen Cecilia Gallerani, Milano sarayında önemli bir yer tutuyor. Leonardo’nun onu kucağında bir kakımla resmettiği portrenin hikayesini Kakımlı Kadın yazımda anlattım.

Leonardo’nun sanatla bilimi birleştiren en ünlü çizimi Vitruvius Adamı, ışığa duyarlı olduğu için Venedik’te çok nadir sergileniyor.

Son Akşam Yemeği, üç yapımın da en uzun durduğu eser. RAI dizisi, Leonardo’nun bu duvar resmi için denediği yeni tekniğin boyanın kısa sürede dökülmeye başlamasına yol açtığını anlatıyor; bugün de resim, Milano’daki Santa Maria delle Grazie’nin yemekhanesinde sınırlı sayıda ziyaretçiyle görülebiliyor.

Mona Lisa ise Leonardo’nun ömrünün sonuna kadar yanında taşıdığı ve üzerinde çalışmayı sürdürdüğü portre. Bugün Paris’teki Louvre’da, müzenin en kalabalık salonunda.

Fragman

Aşağıda Leonardo (2021) dizisinin ortak yapımcılarından France Télévisions’ın yayımladığı fragman var.

Leonardo da Vinci filmleri hakkında sık sorulan sorular

Leonardo’nun bütün hayatını ve eserlerini Leonardo da Vinci yazımda anlattım. Ressamların hayatını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri sayfasına bakabilirsiniz.