Türk resminin hikayesi yaklaşık yüz elli yıl önce, askeri okullarda ders olarak okutulan perspektif ve manzara çiziminden başlıyor. Asker ressamlar ormanları, Boğaz’ı ve İstanbul’un sokaklarını resmetti; ardından Paris’te okuyup dönen kuşaklar ışığı ve rengi, Cumhuriyet’in sanatçıları ise Anadolu’yu ve insanını tuvale taşıdı. Bu sayfada sitede hayatını anlattığım on Türk ressamı, üç dönemde tek bir yerde topladım.
En ünlü Türk ressamlar kimlerdir?
Türk resminin en bilinen isimleri arasında Osman Hamdi Bey, İbrahim Çallı, Fikret Mualla, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Fahrelnissa Zeid ve Abidin Dino sayılır. 19. yüzyılda Şeker Ahmed Paşa, Halil Paşa ve Hoca Ali Rıza gibi asker ressamlar Batı tarzı resmin temellerini attı; 1914 Kuşağı izlenimci bir dil getirdi; Cumhuriyet döneminde d Grubu ve Yeniler Grubu modern ve toplumcu arayışları başlattı. Aşağıda bu on ustayı dönem dönem anlattım.
Sayfa kısa: önce on ressamı bir tabloda görebilir, ardından her ustayı birkaç cümleyle, en bilinen eseri ve o eserin bulunduğu müzeyle birlikte okuyabilirsiniz. Her ismin altında o ressamın hayatını ve en önemli eserlerini ayrıntılı anlattığım yazıya bağlantı var.
Türk ressamlar listesi
| Ressam | Yaşamı | En bilinen eseri |
|---|---|---|
| Osman Hamdi Bey | 1842–1910 (y. 68 yaşında) | Kaplumbağa Terbiyecisi |
| Şeker Ahmed Paşa | 1841–1907 (y. 66 yaşında) | Ormanda Oduncu |
| Halil Paşa | 1857–1939 (y. 82 yaşında) | Bostancı Deniz Hamamı |
| Hoca Ali Rıza | 1858–1930 (y. 72 yaşında) | Küçük Çamlıca Tepesi |
| İbrahim Çallı | 1882–1960 (y. 78 yaşında) | Zeybekler |
| Fahrelnissa Zeid | 1901–1991 (y. 90 yaşında) | Cehennemim |
| Fikret Mualla | 1903–1967 (y. 64 yaşında) | Amerikan Bar |
| Bedri Rahmi Eyüboğlu | 1911–1975 (y. 64 yaşında) | Kahvehane |
| Abidin Dino | 1913–1993 (y. 80 yaşında) | Uzun Yürüyüş |
| Nuri İyem | 1915–2005 (y. 90 yaşında) | Köylü Kadınlar |
Öncüler ve asker ressamlar (19. yüzyıl)
Osmanlı’da Batı tarzı resim, askeri okullardaki resim derslerinden doğdu. Bu kuşağın ressamlarının çoğu subaydı; Paris’te eğitim alıp döndüler, manzarayı ve natürmortu Osmanlı resmine taşıdılar. Osman Hamdi Bey ise figürlü resmi ve müzeciliği aynı anda kurdu.
Osman Hamdi Bey (1842–1910)
Paris’e hukuk okumaya gidip ressam olarak döndü. İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin kurucusu sayılır, Sayda kazılarında İskender Lahdi’ni gün ışığına çıkardı ve bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin temeli olan Sanayi-i Nefise Mektebi’ni açtı.
En bilinen eseri: Kaplumbağa Terbiyecisi, 1906, Pera Müzesi, İstanbul · Osman Hamdi Bey yazısını oku →
Şeker Ahmed Paşa (1841–1907)
Asıl adı Ahmed Ali’ydi; askeri okullarda yetişti, Paris’te Gérôme ve Boulanger’in atölyelerinde çalıştı. Ormanları, ağaçların arasından süzülen ışığı ve natürmortlarıyla Osmanlı resminin ilk büyük manzara ustalarından biri oldu.
En bilinen eseri: Ormanda Oduncu, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi · Şeker Ahmed Paşa yazısını oku →
Halil Paşa (1857–1939)
Beylerbeyi’nde doğdu, Paris’te Gérôme ve Courtois’nın atölyelerinde okudu. Akademik portrelerle başladı, zamanla Boğaziçi’nin ışığını izlenimci bir dille resmeden açık hava manzaralarına yöneldi.
En bilinen eseri: Bostancı Deniz Hamamı, 1913, Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul · Halil Paşa yazısını oku →
Hoca Ali Rıza (1858–1930)
Üsküdar’da doğdu, askeri okullarda yetişti ve hayatı boyunca resim hocalığı yaptı. Açık havada, doğanın karşısında çalışmaya inandı; İstanbul’un sokaklarını ve tepelerini binlerce desen ve resimle belgeledi.
En bilinen eseri: Küçük Çamlıca Tepesi Çilehane/Musalla Mescidi, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · Hoca Ali Rıza yazısını oku →
1914 Kuşağı
Paris’ten dönen genç ressamlar akademik kuralların yerine ışığı, rengi ve hızlı fırça darbesini koydu. Bu kuşak, öncüsünün adıyla Çallı Kuşağı olarak da anılır.
İbrahim Çallı (1882–1960)
Denizli’nin Çal ilçesinde doğdu, Paris’te Fernand Cormon’un atölyesinde çalıştı. Uzun yıllar akademide hocalık yaptı; Mevlevi semalarından Kurtuluş Savaşı’nın efelerine kadar geniş bir konu yelpazesinde çalıştı.
En bilinen eseri: Zeybekler, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · İbrahim Çallı yazısını oku →
Cumhuriyet’in modernleri (20. yüzyıl)
Cumhuriyet’in ilk on yıllarında genç sanatçılar kendi yollarını aradı: d Grubu modern resmi, Yeniler Grubu toplumcu bir bakışı savundu. Kimi Paris’te yaşadı, kimi Anadolu’nun motiflerini ve insanını resmin merkezine koydu.
Fahrelnissa Zeid (1901–1991)
Büyükada’da doğdu; İstanbul, Berlin, Bağdat, Londra, Paris ve Amman’da yaşadı. Avrupa soyut resmini Bizans, İslam ve İran sanatıyla birleştiren büyük, renkli kompozisyonları 2017’de Tate Modern’de bir retrospektifle sergilendi.
En bilinen eseri: Cehennemim, 1951, İstanbul Modern · Fahrelnissa Zeid yazısını oku →
Fikret Mualla (1903–1967)
İstanbul’da doğdu, Münih ve Berlin’de okudu, hayatının büyük bölümünü Paris’te geçirdi. Çoğunlukla kağıt üzerine guajla, hızlı çizgi ve canlı renklerle Paris’in kafelerini, barlarını ve sokaklarını resmetti.
En bilinen eseri: Amerikan Bar, 1951, Ankara Resim ve Heykel Müzesi · Fikret Mualla yazısını oku →
Bedri Rahmi Eyüboğlu (1911–1975)
Görele’de doğdu, Paris’te André Lhote’un atölyesinde çalıştı ve d Grubu’nun ressamlarından oldu. Halk sanatı motiflerini modern resimle birleştirdi; yağlıboyadan mozaiğe, seramikten şiire kadar birçok alanda üretti.
En bilinen eseri: Kahvehane, 1973, İstanbul Modern · Bedri Rahmi Eyüboğlu yazısını oku →
Abidin Dino (1913–1993)
Akademik resim eğitimi almadı ama d Grubu’nun ve Yeniler Grubu’nun kurucuları arasında yer aldı. Resmin yanında karikatür, illüstrasyon, seramik ve sinemayla uğraştı; hayatının son kırk yılını Paris’te geçirdi.
En bilinen eseri: Uzun Yürüyüş, Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul · Abidin Dino yazısını oku →
Nuri İyem (1915–2005)
Akademide Léopold Lévy’nin atölyesinde okudu ve Yeniler Grubu’nun öncülerinden oldu. Toplumcu gerçekçi resimlerle başladı; 1960’lardan sonra iri, konuşan gözleriyle tanınan Anadolu kadını yüzleri onun imzası haline geldi.
En bilinen eseri: Köylü Kadınlar, İstanbul Modern · Nuri İyem yazısını oku →
Sık sorulan sorular
Türk resminin ilk ressamları kimlerdir?
Batı tarzı Türk resminin ilk kuşağı, askeri okullarda yetişen “asker ressamlar”dır. Şeker Ahmed Paşa, Halil Paşa, Süleyman Seyyid ve Hoca Ali Rıza bu kuşağın önde gelenleridir; aynı dönemde Osman Hamdi Bey figürlü resmin öncüsü oldu.
1914 Kuşağı nedir?
1910’larda Avrupa’dan dönen ve izlenimci etkili bir resim dilini benimseyen ressamlara verilen ad. Kuşağın öncüsü İbrahim Çallı olduğu için Çallı Kuşağı diye de anılır.
d Grubu nedir?
1933’te kurulan ve Türk resmine kübizm ve konstrüktivizm gibi modern akımları getirmeyi amaçlayan sanatçı topluluğu. Bedri Rahmi Eyüboğlu, Fahrelnissa Zeid ve Abidin Dino grubun sergilerinde yer aldı.
Türk ressamların eserlerini nerede görebilirim?
En zengin koleksiyonlar Ankara Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul Modern ve Sakıp Sabancı Müzesi’nde. Kaplumbağa Terbiyecisi ise Pera Müzesi’nde sergileniyor.
Tüm sanatçılar için Ressamlar sayfasına, dönemlerin genel çerçevesi için Sanat Tarihi Dönemleri rehberine bakabilirsiniz.