“Normal olmak asfalt bir yol gibidir; yürümek kolaydır ama üzerinde çiçek yetişmez.” Vincent van Gogh
Dünya sanat tarihinin en tanınan ressamlarından biri olan Vincent van Gogh, yaşamı boyunca büyük yoksulluk, yalnızlık ve ruhsal sorunlarla mücadele etti. Bugün eserleri yüz milyonlarca dolara alıcı bulurken, yaşadığı dönemde neredeyse hiç tanınmadı ve yalnızca bir tablo satabildiği uzun yıllar boyunca kabul gördü.
Güçlü fırça darbeleri, canlı renkleri ve duygularını doğrudan tuvale aktaran üslubuyla Post-Empresyonizm akımının en önemli temsilcilerinden biri kabul edilen Van Gogh, Ekspresyonizm ve modern sanat üzerinde derin etkiler bıraktı. Yıldızlı Gece, Ayçiçekleri, Patates Yiyenler ve İrisler gibi eserleri bugün sanat tarihinin en tanınmış tabloları arasında yer alır.
Tam adı Vincent Willem van Gogh olan sanatçı, 30 Mart 1853’te Hollanda’nın Brabant bölgesindeki Zundert kasabasında dünyaya geldi.
Babası Theodorus van Gogh Protestan bir papaz, annesi Anna Cornelia Carbentus ise varlıklı bir aileden gelen ve resim yapmayı seven kültürlü bir kadındı.İsmini heykeltıraş olan dedesi ve amcasından aldı.
Doğumundan tam bir yıl önce yine Vincent adı verilen ağabeyi ölü doğmuştu. Küçük Vincent, çocukluğu boyunca kendi adını taşıyan mezar taşını görerek büyüdü. Bazı sanat tarihçileri bunun hassas kişiliği üzerinde derin izler bıraktığını düşünmektedir.
Çocukluğundan itibaren içine kapanık, ciddi ve oldukça duyarlı bir karaktere sahipti.
Bugün dünyanın en tanınan ressamlarından biri olmasına rağmen yaşamı boyunca eserleri neredeyse hiç ilgi görmedi. On yıllık sanat yaşamında yaklaşık 900 yağlı boya tablo, 1.100’den fazla çizim ve eskiz üretti. Yaşadığı dönemde yalnızca bir tablosunun satışı kesin olarak belgelenmiştir.
Bugün ise Rembrandt’tan sonra Hollanda’nın yetiştirdiği en büyük ressamlardan biri kabul edilmektedir.
1864 yılında yatılı okula gönderildi.Henüz 16 yaşındayken, amcasının da ortak olduğu uluslararası sanat galerisi Goupil & Cie‘de çırak olarak çalışmaya başladı.Sanat eserleriyle ilk ciddi teması burada gerçekleşti.Londra’da görev yaptığı yıllarda ev sahibinin kızına aşık oldu.Aşkına karşılık bulamayınca büyük bir hayal kırıklığı yaşadı.Bu olaydan sonra içine kapanmaya başladı ve dine yöneldi.Bir süre sonra Goupil’deki işini de kaybetti.1876 yılında İngiltere’de bir yatılı okulda öğretmenlik yaptı.Daha sonra rahip yardımcılığına yöneldi.Aynı yıl Hollanda’ya dönerek yaklaşık altı ay bir kitapçıda çalıştı.Boş zamanlarının büyük bölümünü İncil’i İngilizce, Fransızca ve Almanca okuyarak geçiriyordu.
1879 yılında Belçika’nın Borinage bölgesinde madenciler arasında misyoner olarak görevlendirildi.Yoksul madencilerle aynı koşullarda yaşamak istediği için odasını evsizlere verdi.Kendisi samanların üzerinde uyuyor, elindeki her şeyi ihtiyaç sahipleriyle paylaşıyordu.Ancak kilise yöneticileri bu davranışlarını aşırı bulunca görevine son verildi.Bunun ardından yaklaşık 75 kilometrelik yolu yürüyerek Brüksel’e döndü.İşte burada hayatını değiştirecek kararı verdi.Ressam olacaktı.
Brüksel’de sanat dersleri almaya başladı.Kuzeninin eşi olan ressam Anton Mauve ona ilk desteği veren isimlerden biri oldu.İlk yıllarında köylüleri, işçileri ve gündelik yaşamı resmetti.Bu dönemin en önemli eseri Patates Yiyenler (1885) oldu.Van Gogh bu tabloyu, köylülerin alın teriyle kazandıkları ekmeği dürüstçe paylaştıklarını göstermek amacıyla yaptığını söylüyordu.
1886 yılında Paris’e taşınarak sanat simsarı olan kardeşi Theo van Gogh‘un yanına yerleşti.Burada Fernand Cormon‘un atölyesinde çalıştı.Kısa sürede;
Empresyonistler ve Japon ukiyo-e baskılarından büyük ölçüde etkilendi.Koyu kahverengi tonları bırakarak canlı sarılar, maviler ve turuncular kullanmaya başladı.
1888 yılında Fransa’nın Arles kentine taşındı.Hayali burada sanatçıların birlikte yaşayacağı Sarı Ev adlı bir sanat kolonisi kurmaktı. Paul Gauguin davetini kabul ederek Arles’e geldi.Yaklaşık iki ay boyunca birlikte çalıştılar.Ancak sanat anlayışları ve karakterleri nedeniyle sık sık tartışıyorlardı.
1888 yılının Aralık ayında yaşanan büyük tartışmanın ardından Van Gogh sol kulağının bir bölümünü kesti.Uzun yıllar bunun kendi eliyle gerçekleştiği kabul edildi.
2008 yılında Alman sanat tarihçileri Hans Kaufmann ve Rita Wildegans, Gauguin’in taşıdığı eskrim kılıcıyla Van Gogh’u yaralamış olabileceğini öne süren yeni bir teori ortaya attılar.Ancak bu iddia kesin olarak kanıtlanamamıştır.
Bugün sanat tarihçilerinin büyük bölümü olayın nasıl gerçekleştiği konusunda kesin bir sonuca ulaşılmış olmadığını kabul etmektedir.
Yaşadığı krizlerin ardından Van Gogh kendi isteğiyle Saint-Paul-de-Mausole Akıl Hastanesi‘ne yattı.Burada sanatının en güçlü eserlerinden bazılarını üretti.Fırça darbeleri daha ritmik, daha hareketli ve daha duygusal hâle geldi.Yıldızlı Gece, İrisler ve birçok servi ağacı resmi bu dönemde yapıldı.
Mayıs 1890’da doktor Paul Gachet‘nin gözetiminde yaşamak üzere Auvers-sur-Oise kasabasına taşındı.Theo, kardeşinin tüm masraflarını karşılıyor ve sürekli yanında olmaya çalışıyordu.Yaklaşık iki ay içinde yetmişten fazla tablo yaptı.27 Temmuz 1890’da göğsünden vuruldu.İki gün sonra, kardeşi Theo’nun yanında hayatını kaybetti.Uzun yıllar bunun intihar olduğu kabul edildi.
Ancak son yıllarda kazara vurulmuş olabileceğini öne süren araştırmalar da yayımlanmıştır.Buna rağmen kesin bir kanıt bulunmadığı için sanat tarihçileri iki ihtimali de tartışmaya devam etmektedir.
Van Gogh’un yaşamı boyunca yaşadığı nöbetlerin kesin nedeni bugün hâlâ bilinmemektedir.
Geçmişte epilepsi, porfiri, bipolar bozukluk, temporal lob epilepsisi, absinthe kullanımına bağlı zehirlenme ve çeşitli psikiyatrik hastalıklar üzerinde durulmuştur.
Günümüzde araştırmacılar tek bir hastalıktan çok, ruhsal sorunlar, alkol kullanımı, yetersiz beslenme ve nörolojik rahatsızlıkların birlikte etkili olmuş olabileceğini düşünmektedir.
Van Gogh’un en tanınan eserlerinden biri olan Ayçiçekleri (1888), Paul Gauguin’i karşılamak amacıyla Arles’deki Sarı Ev’i süslemek için yaptığı seri resimlerden biridir.Van Gogh için ayçiçekleri dostluğu, umudu ve mutluluğu simgeliyordu.
Theo’ya yazdığı mektupta şöyle diyordu:
“Her sabah gün doğumuyla birlikte çalışıyorum. Çünkü çiçekler çok çabuk soluyor.”
Kalın boya katmanları, güçlü sarı tonları ve belirgin konturlarıyla bu seri, Japon baskılarının ve Empresyonizm’in etkilerini bir araya getirir.
📍 Museum of Modern Art (MoMA), New York
Van Gogh’un en ünlü tablosu ve sanat tarihinin en tanınmış eserlerinden biridir. Saint-Remy Akıl Hastanesi’nde kaldığı dönemde, odasının penceresinden gördüğü manzarayı hayal gücüyle birleştirerek resmetmiştir. Dönen gökyüzü, parlak yıldızlar ve kıvrımlı fırça darbeleri sanatçının iç dünyasını yansıtan güçlü bir anlatım sunar.
📍 National Gallery, Londra (En ünlü versiyonu)
Van Gogh’un en sevilen eserlerinden biridir. Paul Gauguin’i Arles’deki Sarı Ev’de karşılamak için yaptığı ayçiçeği serisinin en önemli tablolarındandır. Van Gogh için ayçiçekleri dostluğu, umudu ve yaşam sevincini simgeliyordu. Günümüzde sanat tarihinin en ikonik çiçek resimleri arasında yer alır.
📍 Van Gogh Museum, Amsterdam
Van Gogh’un ilk büyük başyapıtıdır. Hollandalı köylü bir ailenin mütevazı akşam yemeğini konu alır. Ressam, köylülerin emekleriyle kazandıkları ekmeği dürüstçe paylaştıklarını göstermek istemiştir. Koyu renk paletiyle sanatçının erken dönemini temsil eder.
📍 Van Gogh Museum, Amsterdam
Van Gogh’un Arles’deki Sarı Ev’deki odasını resmettiği en ünlü eserlerinden biridir. Sade mobilyalar ve canlı renklerle huzur duygusunu yansıtmayı amaçlamıştır. Bu tablonun üç farklı versiyonu bulunmaktadır.
📍 J. Paul Getty Museum, Los Angeles
Saint-Remy Akıl Hastanesi’ne yattıktan kısa süre sonra yaptığı ilk tablolardan biridir. Güçlü mavi tonları ve hareketli fırça darbeleriyle Van Gogh’un doğaya duyduğu hayranlığı gösteren başyapıtlarından biridir.
📍 Kroller-Muller Museum, Otterlo
Van Gogh’un yıldızlı gökyüzünü ilk kez kullandığı eserlerden biridir. Arles’deki bir kafeyi sıcak sarı ışıklar altında resmetmiş, geceyi siyah kullanmadan betimleyebileceğini göstermiştir.
📍 Yale University Art Gallery, New Haven
Van Gogh’un en duygusal eserlerinden biridir. Sanatçı bu tablo için, “İnsanların kendilerini mahvedebilecekleri bir yerin atmosferini göstermek istedim.” demiştir. Yoğun kırmızı ve yeşil renkleriyle dikkat çeker.
📍 National Gallery, Londra
Van Gogh’un doğaya duyduğu hayranlığın en güçlü örneklerinden biridir. Hareketli gökyüzü, servi ağaçları ve altın sarısı buğday tarlalarıyla sanatçının kendine özgü fırça tekniğini yansıtır.
📍 Musee d’Orsay, Paris (İkinci versiyonu)
Van Gogh’un son aylarında kendisiyle ilgilenen Dr. Paul Gachet’yi resmettiği portredir. Hüzünlü ifadesi ve melankolik atmosferiyle sanatçının son dönem ruh hâlini yansıtan en önemli eserlerden biridir. Bir versiyonu 1990 yılında rekor fiyata satılarak uzun yıllar dünyanın en pahalı tablolarından biri olmuştur.
📍 Van Gogh Museum, Amsterdam
Kardeşi Theo’nun yeni doğan oğlu Vincent Willem’in doğumunu kutlamak için yaptığı tablodur. Açan badem dalları, Van Gogh için yeni başlangıçları ve umudu simgeler. En sevilen eserlerinden biridir.
📍 Van Gogh Museum, Amsterdam
Uzun yıllar Van Gogh’un son tablosu olduğu düşünülmüştür. Fırtınalı gökyüzü, siyah kargalar ve üçe ayrılan yol nedeniyle ölüm düşüncesini simgelediği yorumları yapılmıştır. Günümüzde son eseri olduğu kesin olarak kabul edilmese de en etkileyici tablolarından biridir.
📍 Pushkin Museum, Moskova
Van Gogh’un yaşadığı dönemde satışı kesin olarak belgelenen tek tablosudur. Belçikalı ressam Anna Boch tarafından satın alınmıştır. Bu nedenle sanat tarihindeki özel yerini korumaktadır.
📍 Van Gogh Museum, Amsterdam
Van Gogh’un Arles’de sanatçılar için kurmayı hayal ettiği evini resmetmiştir. Paul Gauguin ile birlikte yaşadığı ve en üretken dönemlerinden birini geçirdiği yer olması nedeniyle büyük önem taşır.
📍 Musee d’Orsay, Paris
Van Gogh yaşamı boyunca kırktan fazla otoportre yaptı. Bu eser, sanatçının kendisini en güçlü şekilde yansıttığı portrelerden biridir. Maddi imkânsızlıklar nedeniyle model tutamadığı için sık sık kendi yüzünü resmetmiştir.
📍 Musée d’Orsay, Paris
Ölümünden kısa süre önce yaptığı bu eser, dalgalanan çizgileri ve dramatik gökyüzüyle Van Gogh’un son dönem üslubunu en iyi yansıtan tablolar arasında yer alır.
Vincent van Gogh, 29 Temmuz 1890’da henüz 37 yaşındayken hayatını kaybettiğinde neredeyse hiç tanınmıyordu. Yaşadığı dönemde yalnızca bir tablosunun satışı kesin olarak belgelenmişti ve eserlerinin büyük bölümü atölyesinde ya da kardeşi Theo’nun evinde duruyordu.
Ancak Van Gogh’un ölümünden sadece altı ay sonra, en büyük destekçisi olan kardeşi Theo van Gogh da hayatını kaybetti.İki kardeşin ardından geriye yaklaşık 900 tablo, 1.100’den fazla çizim ve yüzlerce mektup kaldı.
Bu mirası dünyaya tanıtan kişi ise Theo’nun eşi Johanna van Gogh-Bonger oldu.
Johanna, Van Gogh’un tablolarını satmak yerine önce sergiler düzenledi, ressamın kardeşi Theo’ya yazdığı mektupları yayımladı ve Avrupa’daki sanat çevreleriyle tek tek iletişime geçti.1890’ların sonlarından itibaren Van Gogh’un eserleri Amsterdam, Paris, Berlin ve Brüksel’de düzenlenen sergilerde gösterilmeye başladı.
20 yüzyılın başında Ekspresyonist ressamlar Van Gogh’u büyük bir ilham kaynağı olarak gördüler. Özellikle Almanya’daki Die Brücke ve Der Blaue Reiter sanatçıları, onun cesur renklerinden ve güçlü fırça darbelerinden etkilendi.
Kısa süre sonra Henri Matisse, Pablo Picasso, Edvard Munch ve daha birçok modern sanatçı, Van Gogh’un resim anlayışının sanat tarihinde yeni bir dönem başlattığını kabul etti.
1920’li yıllara gelindiğinde Van Gogh artık dünyanın en önemli ressamlarından biri olarak görülüyordu.
1973 yılında Amsterdam’da açılan Van Gogh Müzesi, sanatçının ününü daha da artırdı. Günümüzde milyonlarca ziyaretçi her yıl müzeyi gezmekte ve Van Gogh’un eserlerini görmek için dünyanın dört bir yanından Hollanda’ya gitmektedir.
Bugün Van Gogh’un tabloları açık artırmalarda on milyonlarca hatta yüz milyonlarca dolar değer biçilen eserler arasında yer alırken, Yıldızlı Gece, Ayçiçekleri ve İrisler dünya sanatının en tanınan tabloları kabul edilmektedir.
Aslında Van Gogh’u ölümsüzleştiren yalnızca resimleri değildir. Kardeşi Theo’ya yazdığı yüzlerce mektup sayesinde onun umutlarını, hayal kırıklıklarını, ruh hâlini ve sanat anlayışını ayrıntılarıyla öğrenebiliyoruz. Bu samimi mektuplar, Van Gogh’u yalnızca büyük bir ressam değil, aynı zamanda sanat tarihinin en iyi tanıdığımız insanlarından biri hâline getirmiştir.
İlginç Bilgi: Van Gogh’un bugün dünyanın en ünlü ressamlarından biri olmasında en büyük pay, kardeşi Theo’nun eşi Johanna van Gogh-Bonger‘a aittir. Eğer Johanna, Van Gogh’un tablolarını ve mektuplarını büyük bir özveriyle koruyup tanıtmasaydı, Vincent van Gogh’un bugün bu kadar tanınan bir sanatçı olması çok daha uzun sürebilirdi. Bu nedenle birçok sanat tarihçisi Johanna’yı, “Van Gogh’u dünyaya tanıtan kadın” olarak anmaktadır.
Van Gogh müzesi çok güzel sanal geziler hazırlamışlar.
Van Gogh’un hayatından kesitler anlatan filmleri sizler için derledim.
