16 yüzyılda Avrupa sanatının büyük bölümü azizler, krallar ve mitolojik kahramanlarla doluydu.Pieter Bruegel ise gözlerini başka bir yere çevirdi.Tarlada çalışan köylülere…Düğünlerde eğlenen insanlara…Buz üzerinde kayan çocuklara…Pazarda dedikodu yapan kadınlara…Kısacası gündelik hayatın kendisine.
Bu nedenle sanat tarihçileri onu yalnızca Kuzey Rönesansı’nın son büyük ustalarından biri değil, aynı zamanda sıradan insanı sanatın merkezine yerleştiren ilk ressamlardan biri olarak kabul eder.
Yaklaşık 1525 yılında doğan Pieter Bruegel’in yaşamının ilk yılları hakkında çok az bilgi bulunmaktadır.Büyük olasılıkla bugün Hollanda sınırları içinde bulunan Breda civarında dünyaya geldi.Sanat eğitimini dönemin önemli sanatçılarından, ressam, mimar, vitray ve dokuma tasarımcısı Pieter Coecke van Aelst’in yanında aldı.1551 yılında Antwerp Ressamlar Loncası’na usta sanatçı olarak kabul edildi.Bu, kariyerinin dönüm noktalarından biri oldu.
Sanat tarihine çoğu zaman “Köylü Bruegel” lakabıyla geçti.Ancak bu lakap yanıltıcı olabilir.Çünkü Bruegel yalnızca köylüleri resmeden bir sanatçı değildi.Mitolojiye, tarihe, İncil’e ve klasik edebiyata hâkim, son derece eğitimli bir entelektüeldi.
Onu farklı kılan şey, bu bilgiyi gündelik hayatın içine yerleştirmesiydi.Diğer ressamlar azizleri ve kahramanları resmederken Bruegel, tavukları, kazları, çiftçileri ve köylüleri tuvaline taşıyordu.
1550’li yıllarda Fransa, İtalya ve İsviçre’ye seyahat etti.Dönüşünde dönemin ünlü ressamı Hieronymus Bosch‘un fantastik ve alegorik dünyasından etkilenen çok sayıda gravür tasarladı.1555 ile 1563 yılları arasında kırktan fazla gravür hazırladı.Bu eserlerde insanın açgözlülüğü, kibri, aptallığı ve zaafları sıklıkla hiciv yoluyla ele alınıyordu.
Bruegel’in resimlerine baktığınızda ilk dikkat çeken şey kalabalıktır.Her köşede başka bir hikâye vardır.Birileri kavga eder.Birileri yemek yer.Birileri dans eder.Birileri hata yapar.Bu yüzden Bruegel’in eserleri yalnızca resim değil, aynı zamanda insan davranışlarını anlatan görsel hikâyelerdir.
Sanat tarihçileri onu zaman zaman:”İnsanlığın ressamı” olarak tanımlar.
Bruegel’in en sıra dışı eserlerinden biri: Hollanda Atasözleri (1559)Bu tabloda 120’den fazla Hollanda atasözü aynı anda resmedilmiştir.
Örneğin:
Bu nedenle eser yalnızca bir tablo değil, adeta görsel bir bilgelik kitabıdır.Bugün bile sanat tarihçileri tabloda yeni ayrıntılar keşfetmeye devam etmektedir.
1565 yılında Bruegel, zengin tüccar ve sanat hamisi Nicolaes Jonghelinck’ten önemli bir sipariş aldı.Bir yılın aylarını temsil eden büyük bir resim dizisi hazırlaması istendi.Orijinal dizide on iki eser bulunuyordu.Günümüze yalnızca beş tanesi ulaşabildi:
Bruegel’in en ünlü eserlerinden biri: Karda Avcılar (1565)Kış manzarasını anlatan bu tablo, yalnızca avcıları değil, bütün bir yaşam döngüsünü gösterir.Uzaktaki köy…Buz üzerinde kayan insanlar…Kar altındaki evler…Yorgun köpekler…Resim izleyiciyi adeta 16. yüzyılın bir kış gününe götürür.
Bugün dünya sanat tarihinin en önemli manzara tablolarından biri kabul edilir.
Bruegel’in en sevilen eserlerinden biri de: Köy Düğünü (1568)İlk bakışta neşeli bir düğün sahnesi gibi görünür.Ancak biraz dikkatli bakıldığında onlarca küçük hikâye ortaya çıkar.
Bir köşede yemek taşıyan köylüler…Aç gözlerle sofraya bakan çocuklar…İçeri girmeye çalışan davetsiz misafirler…Müzisyenler…Gelin ve damat…Tüm bu figürler olağanüstü bir dengeyle bir araya getirilmiştir.Bruegel burada yalnızca bir düğünü değil, insan toplumunu resmetmektedir.
Bruegel’in en ilginç eserlerinden biri: Bethlehem’de Nüfus Sayımı İncil’deki kutsal hikâyeyi kendi döneminin Flaman köylerinden birine taşır. Meryem ve Yusuf kalabalığın içinde sıradan insanlar gibi görünür. Bu yaklaşım Bruegel’in sanat anlayışını çok iyi özetler. Kutsal olanı günlük hayatın içine yerleştirmek.
Bruegel ölümünden sonra uzun süre hak ettiği ilgiyi görmedi. Yüzyıllar boyunca adı büyük ölçüde gölgede kaldı. 19 yüzyılda Fransız şair Charles Baudelaire ve birçok sanat tarihçisi onun eserlerini yeniden keşfetti.
Bazı kaynaklara göre Baudelaire, Bruegel’in tablolarına duyduğu hayranlığı şiirlerinde de dile getirmiştir.Bugün ise Bruegel, Kuzey Rönesansı’nın en büyük sanatçılarından biri olarak kabul edilmektedir.
Leonardo insan bedenini inceledi. Michelangelo kahramanları yüceltti. Bruegel ise sıradan insanları ölümsüzleştirdi. Onun resimlerinde köylüler, çocuklar, tüccarlar ve çiftçiler sanat tarihinin başrolüne çıkmıştır. Bu yüzden bugün Pieter Bruegel yalnızca Kuzey Rönesansı’nın değil, insan hayatını en iyi gözlemleyen ressamlardan biri olarak kabul edilmektedir.
