“Resim bir bilimdir.”
Bu cümle, tarihin belki de en meraklı insanına aitti.
Leonardo da Vinci yalnızca bir ressam değildi. O aynı zamanda bir mühendis, mucit, anatomist, matematikçi, mimar, heykeltıraş, müzisyen, botanikçi ve bilim insanıydı. Bugün onu çoğumuz Mona Lisa ve Son Akşam Yemeği tablolarıyla tanısak da, Leonardo’nun dehası tuvalin çok ötesine uzanıyordu.
Leonardo da Vinci, 15 Nisan 1452’de İtalya’nın Vinci kasabasında dünyaya geldi. Babası Ser Piero adlı genç bir noter, annesi ise Caterina isimli köylü bir kadındı. Son yıllarda yapılan bazı araştırmalar Caterina’nın Doğu Akdeniz kökenli bir köle olabileceğini öne sürse de bu konu kesin olarak kanıtlanmış değildir.
İlk dört yılını annesiyle geçiren Leonardo, daha sonra babasının evine taşındı. Küçük yaşlardan itibaren doğaya olağanüstü ilgi duyuyor; kuşları, bitkileri, kayaları ve özellikle hayvanların hareketlerini saatlerce gözlemliyordu.
Evlilik dışı doğduğu için dönemin toplumsal yapısında bazı zorluklarla karşılaştı. Üniversite eğitimi alması mümkün değildi. Ancak belki de onu farklı yapan tam olarak buydu. Kitaplardan çok doğayı okuyarak yetişti.
1466 yılında babasıyla birlikte Floransa’ya taşınan Leonardo, henüz 14 yaşındayken dönemin en önemli sanat merkezlerinden birinde, Andrea del Verrocchio‘nun atölyesine çırak olarak girdi.Burada yalnızca resim öğrenmedi.
Aynı sanat ortamında daha sonra Rönesans’ın büyük isimleri olacak Sandro Botticelli ve Domenico Ghirlandaio gibi sanatçılarla tanıştı.Rivayete göre Verrocchio’nun İsa’nın Vaftizi tablosundaki meleği Leonardo resmetmişti. Ustasının, öğrencisinin yeteneğini görünce bir daha resim yapmak istemediği anlatılır. Bunun tarihsel doğruluğu tartışılsa da Leonardo’nun genç yaşta dikkat çektiği kesindir.
1482 yılında Leonardo, Floransa’dan ayrılarak Milano Dükü Ludovico Sforza‘nın hizmetine girmek istedi.Bunun için gönderdiği mektup, tarihin ilk profesyonel özgeçmişlerinden biri olarak kabul edilir.İlginç olan ise mektubunda ressamlığından neredeyse hiç bahsetmemesidir.Bunun yerine;
En sona ise küçük bir not düşer:“Barış zamanlarında da en az diğerleri kadar iyi resim yapabilirim.” Sonraki 17 yıl boyunca Milano’da hem mühendis hem ressam olarak çalıştı.
Leonardo’nun en belirgin özelliklerinden biri, aynı anda onlarca projeyle ilgilenmesiydi.Yeni bir fikir aklına geldiğinde mevcut çalışmasını bırakıp başka bir araştırmaya geçebiliyordu.Bu nedenle sanat tarihçileri, yaşamı boyunca tamamladığı tablo sayısının yaklaşık 15 ila 20 arasında olduğunu düşünmektedir.Papa tarafından Sistina Şapeli’nin dekorasyonu için davet edilen sanatçılar arasında yer almaması da muhtemelen bu “işleri bitirmekte zorlanan deha” ününden kaynaklanıyordu.
1490’lardan itibaren fikirlerini küçük defterlere kaydetmeye başladı.Yaklaşık 13.000 sayfa not bıraktı.En ilginç özelliklerinden biri ise yazılarını sağdan sola, aynadan okunacak biçimde yazmasıydı.Bunun nedenini hâlâ tam olarak bilmiyoruz.Bazıları düşüncelerini gizlemek istediğini, bazıları ise solak olduğu için bu şekilde daha rahat yazdığını düşünmektedir.
Leonardo’nun anatomi çalışmaları en az resimleri kadar önemlidir.İnsan vücudunu doğru resmedebilmek için geceleri gizlice kadavra incelemeleri yaptı.Dönemin Kilisesi bu çalışmaları hoş karşılamadığından araştırmalarını büyük ölçüde gizli yürütmek zorundaydı.Kalbi ayrıntılarıyla çizdi.
Kas sistemini inceledi.Anne karnındaki fetüsü resmetti.Kafatasını katman katman analiz etti.
İnsan bedeninin ideal oranlarını gösteren Vitruvian Man, bugün hem sanatın hem bilimin simgelerinden biri kabul edilmektedir.
1503 yılında Floransa’da başladığı Mona Lisa, dünyanın en ünlü tablosu hâline geldi.Modelin, Floransalı tüccar Francesco del Giocondo’nun eşi Lisa Gherardini olduğu genel kabul görmektedir.Leonardo tabloyu yıllarca yanında taşıdı ve üzerinde çalışmaya devam etti. Büyük olasılıkla ölümüne kadar küçük dokunuşlar yaptı.Tabloyu eşsiz yapan yalnızca gizemli gülümsemesi değildir.
Leonardo burada geliştirdiği sfumato tekniği sayesinde renk geçişlerini görünmez hâle getirdi. Sert çizgiler yerine dumanı andıran yumuşak geçişler kullandı.Yapılan kızılötesi analizlerde tablonun altında farklı eskizler bulundu. Mona Lisa’nın ellerinde ve yüzünde zaman içinde değişiklikler yaptığı anlaşıldı.
1911 yılında Louvre Müzesi’nden çalınması ise ününü kat kat artırdı.İki yıl boyunca kayıp kalan tablo bulunduğunda artık dünyanın en çok konuşulan sanat eserlerinden biri olmuştu.Bugün kurşun geçirmez cam arkasında sergilenmekte ve her yıl milyonlarca ziyaretçi tarafından görülmektedir.
Leonardo’nun ikinci başyapıtı The Last Supper, Milano’daki Santa Maria delle Grazie manastırının yemek salonu duvarına yapılmıştır.Resimde İsa’nın,”İçinizden biri bana ihanet edecek.”dediği an tasvir edilir.Leonardo geleneksel fresk tekniği yerine deneysel bir yöntem kullandığı için eser daha kendi yaşadığı dönemde bozulmaya başlamıştı.
Yine de figürlerin psikolojik tepkileri, kompozisyonun matematiksel dengesi ve perspektif kullanımı nedeniyle sanat tarihinin en önemli eserlerinden biri kabul edilir.Rivayete göre Leonardo, Yahuda’nın yüzünü bulabilmek için Milano sokaklarında aylarca dolaşmış ve bu yüzden eseri uzun süre bitirememişti.
İnsan bedeninin ideal oranlarını gösteren bu çizim, sanat ile bilimin birleşiminin en güçlü simgelerinden biridir. Leonardo’nun anatomi ve matematik bilgisini yansıtan en ünlü çalışmalarından biridir.
Meryem, Çocuk İsa ve Vaftizci Yahya’yı doğal bir mağara ortamında resmeden eser, Leonardo’nun ışık kullanımı ve atmosfer yaratmadaki ustalığını gösterir.
Leonardo’nun en başarılı portrelerinden biridir. Modelin zarif duruşu, canlı bakışları ve kucağındaki ermin kürküyle Rönesans portreciliğinin başyapıtları arasında yer alır.
Tamamlanmamış olmasına rağmen Leonardo’nun hareketli kompozisyon anlayışını ve insan psikolojisini yansıtan en önemli eserlerinden biridir. Daha ilk bakışta onlarca farklı duygu aynı sahnede hissedilebilir.
Leonardo’nun gençlik dönemine ait ilk büyük eserlerinden biridir. Başmelek Cebrail’in Meryem’e İsa’yı doğuracağını müjdelediği sahne, perspektif ve doğa gözlemleriyle dikkat çeker.
Üç kuşağı aynı kompozisyonda buluşturan eser, Leonardo’nun figürler arasındaki doğal ilişkiyi ve sfumato tekniğini ustalıkla kullandığı olgun dönem çalışmalarındandır.
Leonardo’nun son tablolarından biri olan eser, karanlığın içinden çıkan gizemli figürü ve belirsiz gülümsemesiyle izleyiciyi etkilemeye devam etmektedir.
1516 yılında Fransa Kralı Francis I of France‘nın davetiyle Fransa’ya gitti.Sağ kolunda oluşan felç nedeniyle resim yapmayı büyük ölçüde bıraktı ve bilimsel çalışmalarına yoğunlaştı.En yakın öğrencisi Francesco Melzi, son yıllarında hem asistanı hem de en güvendiği kişiydi.
Leonardo, 2 Mayıs 1519’da 67 yaşında hayatını kaybetti ve notlarının, çizimlerinin ve mirasının büyük bölümünü Melzi’ye bıraktı.
Leonardo da Vinci yalnızca resim yapan bir sanatçı değildi.O, sanat ile bilimi aynı masada buluşturdu.Perspektifi matematikle, resmi anatomiyle, mühendisliği doğa gözlemiyle birleştirdi.Belki de bu yüzden aradan beş yüz yıldan fazla zaman geçmesine rağmen, adı hâlâ “evrensel deha” denildiğinde akla gelen ilk isim olmaya devam ediyor.
Leonardo da Vinci (1452-1519), İtalyan Rönesansı’nın en büyük sanatçılarından biridir. Ressam, mühendis, mucit, anatomist, matematikçi ve bilim insanı olarak çalışan Leonardo, sanat ile bilimi bir araya getiren evrensel bir deha kabul edilir.
Leonardo yalnızca Mona Lisa ve Son Akşam Yemeği gibi başyapıtlarıyla değil; anatomi, mühendislik, optik, mimarlık ve uçuş teknolojileri üzerine yaptığı çalışmalarla da tarihin en etkili isimlerinden biri olmuştur.
Dünyanın en tanınmış tablosu olan Mona Lisa, Leonardo da Vinci’nin en ünlü eseridir. Paris’teki Louvre Müzesi’nde sergilenen eser, gizemli gülümsemesi ve sfumato tekniğiyle sanat tarihinin simgelerinden biri hâline gelmiştir.
Sanat tarihçileri, Leonardo’nun tamamladığı tablo sayısının yaklaşık 15 ila 20 arasında olduğunu düşünmektedir. Çok sayıda projeye aynı anda başlaması nedeniyle birçok çalışması yarım kalmıştır.
En önemli eserleri arasında Mona Lisa, Son Akşam Yemeği, Vitruvius Adamı, Kayalıklar Bakiresi, Erminli Kadın, Aziz Anne, Meryem ve Çocuk İsa ve Vaftizci Yahya yer alır.
Sfumato, renkler ve gölgeler arasında keskin çizgiler oluşturmadan yumuşak geçişler sağlamayı amaçlayan bir resim tekniğidir. Leonardo bu yöntemi özellikle Mona Lisa‘da ustalıkla kullanmış ve figürlere doğal bir görünüm kazandırmıştır.
Evet. Leonardo; helikopter benzeri uçan makineler, paraşüt, tank, döner köprüler, dalgıç kıyafeti ve çeşitli savaş makineleri gibi yüzlerce mühendislik tasarımı hazırlamıştır. Bunların çoğu kendi döneminde üretilemese de modern mühendisliğin öncü fikirleri arasında kabul edilir.
Leonardo’nun notlarının büyük bölümü sağdan sola, aynadan okunabilecek şekilde yazılmıştır. Bunun nedeni kesin olarak bilinmemektedir. Solak olması nedeniyle bu yöntemi tercih ettiği veya çalışmalarını meraklı gözlerden korumak istediği düşünülmektedir.
Leonardo, insan vücudunu anlamak için kadavra incelemeleri yapmış; kaslar, kemikler, kalp, beyin ve anne karnındaki fetüsü olağanüstü ayrıntılarla çizmiştir. Hazırladığı anatomi eskizleri, döneminin çok ötesinde doğruluğa sahip olduğu için hem sanat hem de tıp tarihi açısından büyük önem taşır.
Leonardo da Vinci’nin mezarının Fransa’nın Amboise kentindeki Saint-Hubert Şapeli‘nde bulunduğu kabul edilmektedir. Ancak mezarın gerçekten ona ait olup olmadığı konusunda tarihçiler arasında bazı tartışmalar vardır.
Mona Lisa; Leonardo’nun ustalığını, sfumato tekniğini, psikolojik portre anlayışını ve Rönesans sanatının zirvesini temsil ettiği için dünyanın en değerli sanat eserlerinden biri kabul edilir. Ayrıca 1911 yılında çalınması da tablonun dünya çapındaki ününü artırmıştır.
Evet. Leonardo da Vinci ile Michelangelo aynı dönemde Floransa’da yaşamış ve sanat tarihinin en büyük rekabetlerinden birini oluşturmuştur. İki sanatçı birbirlerinin çalışmalarını yakından takip etmiş, ancak sanat anlayışları ve kişilikleri oldukça farklıydı.
Leonardo hakkında yazılmış en kapsamlı biyografilerden biri Walter Isaacson’ın kaleme aldığı Leonardo da Vinci adlı kitaptır. Sanatçının hayatını, not defterlerini ve bilimsel çalışmalarını ayrıntılı biçimde ele alan bu eser, konuya ilgi duyanlar için en iyi kaynaklardan biridir.
