“Doğayı silindir, küre ve koni olarak ele alın.”Paul Cezanne
Sanat tarihinde bazı ressamlar yalnızca yaşadıkları dönemi değil, kendilerinden sonraki bütün kuşakları değiştirir. Paul Cezanne da bunlardan biridir.
Yaşadığı dönemde eserleri çoğu zaman anlaşılmamış, sert eleştiriler almış ve uzun yıllar göz ardı edilmiştir. Ancak ölümünden sonra Pablo Picasso, Henri Matisse, Georges Braque ve sayısız modern sanatçı onu ilham kaynağı olarak göstermiştir.
Bugün sanat tarihçileri Cezanne’ı yalnızca Empresyonizm’in önemli temsilcilerinden biri olarak değil, Modern Sanatın Babası olarak kabul eder. Empresyonizm ile Kübizm arasında köprü kurmuş, doğayı geometrik biçimlerle yorumlayarak 20. yüzyıl resim sanatının yönünü değiştirmiştir.
Tam adı Paul Cezanne olan sanatçı, 19 Ocak 1839’da Fransa’nın Aix-en-Provence kentinde doğdu.Babası Louis-Auguste Cezanne başarılı ve varlıklı bir bankacıydı. Oğlunun sanatçı değil hukukçu olmasını istiyordu.Bu nedenle Cezanne, 1859 yılında babasının isteğiyle hukuk eğitimine başladı.
Ancak resim tutkusu ağır bastı.İki yıl sonra hukuk eğitimini bırakarak Paris’e taşındı.Bu kararında çocukluk arkadaşı ve ileride Fransa’nın en önemli yazarlarından biri olacak Emile Zola‘nın büyük etkisi vardı.
Paris’e geldikten sonra Academie Suisse‘de çalışmaya başladı.Burada Camille Pissarro, Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley ve Edouard Manet ile tanıştı.1867 yılından itibaren dönemin sanatçılarının buluşma noktası olan Cafe Guerbois grubunun düzenli üyelerinden biri oldu.Bu ortamda sanat üzerine yapılan tartışmalar, Cezanne’ın sanat anlayışının şekillenmesinde önemli rol oynadı.
Sanat tarihçileri Cezanne’ın üretimini dört ana dönemde inceler:
Her dönemde renk anlayışı, fırça tekniği ve doğayı yorumlama biçimi önemli ölçüde değişmiştir.
Cezanne’ın erken dönem eserlerinin büyük kısmı günümüze ulaşmamıştır.Hem babası hem de Cezanne, bu dönemde yaptığı birçok resmi yok etmiştir.Bugün elimizde kalan tablolar daha çok portreler, natürmortlar ve dramatik figür kompozisyonlarıdır.
Bu eserlerde koyu renkler, kalın boya katmanları ve güçlü siyah gölgeler dikkat çeker.Özellikle Eugene Delacroix‘nun romantik etkisi açıkça hissedilir.Bu dönemin önemli eserleri arasında Kaçırma (The Abduction) ve Modern Olympia yer alır.Modern Olympia, Edouard Manet’nin ünlü tablosuna yapılmış bir saygı duruşu niteliğindedir.
1872 yılında Camille Pissarro ile birlikte çalışmaya başlayan Cezanne, hayatındaki en büyük sanatsal değişimi yaşadı.Hatta kendisini uzun yıllar boyunca Pissarro’nun öğrencisi olarak tanımladı.
Bu dostluk sayesinde;
Bugün Cezanne’ın en önemli dönüşümü olarak kabul edilen bu değişim, onun Empresyonist döneminin başlangıcıdır.
1874 yılında düzenlenen ilk Empresyonist Sergi’ye katıldı. Ancak eserleri beklediği ilgiyi görmedi. Özellikle Asılan Adamın Evi (The House of the Hanged Man) tablosu sert eleştirilerin hedefi oldu.Hatta bazı eleştirmenler tablonun sergiden kaldırılması gerektiğini yazdı. 1877 yılında düzenlenen Üçüncü Empresyonist Sergi’ne bu kez on altı eserle katıldı.Ancak özellikle Victor Chocquet Portresi yine ağır eleştiriler aldı.Bu deneyimlerden sonra Cezanne bir daha Empresyonist sergilere katılmamaya karar verdi.
İlginçtir ki tablonun adı ilk bakışta düşünüldüğü gibi gerçekten “asılan bir adamı” anlatmaz. Resimde görülen ev, Pendu soyadlı bir kişiye aittir.Fransızcada “Pendu” kelimesi “asılan adam” anlamına geldiği için eser zamanla Asılan Adamın Evi adıyla ün kazanmıştır.Tabloda yıkık taş duvarlar arasında, insanlardan uzak sakin bir kırsal ev resmedilmiştir.
1880’li yıllardan itibaren Cezanne Empresyonizm’den uzaklaşmaya başladı.Artık onu ilgilendiren şey ışık değil,biçimdi. Perspektifi bilinçli olarak bozuyor,aynı nesneyi farklı açılardan gösteriyor,doğadaki her şekli temel geometrik formlara indirgemeye çalışıyordu.Ünlü sözü bunu açıkça anlatır:
“Doğayı silindir, küre ve koni olarak ele alın.” İşte bu yaklaşım daha sonra Kübizm’in temelini oluşturacaktır.
Cezanne hayatı boyunca aynı konuları tekrar tekrar resmetti.Özellikle doğduğu şehrin yakınındaki Sainte-Victoire Dağı onun en büyük ilham kaynaklarından biri oldu.Yaklaşık 80 kez aynı dağı resmetti.
Natürmortlarında ise en sevdiği konu elmalardı.Masalar eğik görünür.Tabaklar perspektife uymaz.Nesneler farklı açılardan görülüyormuş hissi verir. Bugün Kübizm’in ilk işaretleri bu eserlerde görülmektedir.
Musee d’Orsay (Paris), Metropolitan Museum of Art (New York), Courtauld Gallery (Londra) ve diğer müzeler
Cezanne’ın en ünlü eseridir. Beş farklı versiyondan oluşan bu seri, Provence köylülerini iskambil oynarken tasvir eder. Sade kompozisyonu, sağlam geometrik yapısı ve figürlerin anıtsal duruşuyla modern resmin temel eserlerinden biri kabul edilir. Serinin bir versiyonu 2011 yılında yaklaşık 250 milyon dolara satılarak dünyanın en pahalı tablolarından biri olmuştur.
📍 Philadelphia Museum of Art, Courtauld Gallery, Metropolitan Museum of Art ve çeşitli müzeler
Cezanne’ın hayatı boyunca yaklaşık 80 kez resmettiği Sainte-Victoire Dağı, sanatçının en önemli ilham kaynağıdır. Aynı manzarayı farklı açılardan ve farklı dönemlerde ele alarak doğanın geometrik yapısını araştırmıştır. Bu seri, Kübizm’in doğuşunu etkileyen en önemli çalışmalar arasında gösterilir.
📍 Philadelphia Museum of Art
Cezanne’ın yaşamının son yıllarında tamamladığı en büyük başyapıtıdır. Çıplak figürleri doğayla bütünleştiren eser, klasik kompozisyon anlayışı ile modern biçim araştırmalarını bir araya getirir. Picasso ve Matisse üzerinde büyük etkisi olmuştur.
📍 Musee d’Orsay, Paris
İlk Empresyonist Sergi’de sergilenen eserlerden biridir. Adına rağmen tabloda asılmış bir kişi bulunmaz. Resimde görülen evin sahibi Pendu soyadını taşıdığı için eser bu adla anılmıştır. Cezanne’ın Empresyonist döneminin en önemli manzaralarından biridir.
📍 Museum of Modern Art (MoMA), New York
Cézanne’ın en tanınmış natürmortlarından biridir. Eğik masa, farklı açılardan görülen nesneler ve bilinçli olarak bozulan perspektif anlayışıyla modern resim tarihinde çığır açmıştır. Sanatçının “doğayı yeniden kurma” anlayışının en başarılı örneklerinden biridir.
📍 Art Institute of Chicago
Sanat tarihinin en önemli natürmortlarından biri kabul edilir. Perspektif kurallarını bilinçli olarak bozan masa düzeni ve farklı bakış açıları, daha sonra Kübist ressamlar için ilham kaynağı olmuştur.
📍 Metropolitan Museum of Art, New York ve çeşitli müzeler
Sanatçının eşi Hortense Fiquet’yi birçok kez resmettiği portre serisinin en bilinen örneklerindendir. Cezanne’ın insan yüzünü geometrik hacimler hâlinde ele alışını gösteren önemli çalışmalar arasında yer alır.
📍 Columbus Museum of Art, Ohio
Empresyonist koleksiyoner Victor Chocquet’yi resmettiği bu eser, Üçüncü Empresyonist Sergi’de büyük tartışmalara yol açmıştır. Dönemin eleştirmenleri tarafından sert biçimde eleştirilmesine rağmen bugün Cézanne’ın en başarılı portrelerinden biri kabul edilmektedir.
📍 Musee d’Orsay, Paris
Edouard Manet’nin ünlü Olympia tablosuna gönderme yapan bu eser, Cézanne’ın koyu renklerden Empresyonist renklere geçiş sürecini gösteren önemli çalışmalarındandır.
📍 Fitzwilliam Museum, Cambridge
Erken döneminin en dikkat çekici eserlerinden biridir. Eugène Delacroix’nın etkilerini taşıyan dramatik kompozisyonu, koyu renkleri ve güçlü fırça darbeleriyle Cézanne’ın henüz Empresyonizm öncesindeki sanat anlayışını yansıtır.
📍 Art Institute of Chicago
Cezanne’ın doğayı temel geometrik formlara indirgemeye başladığı dönemin en önemli manzaralarından biridir. Evler, ağaçlar ve deniz neredeyse kübik kütleler hâline gelmiştir. Bu eser, Kübizm’in öncüsü olarak değerlendirilir.
📍 Musee d’Orsay, National Gallery (Londra), Philadelphia Museum of Art ve çeşitli müzeler
Cezanne yaklaşık otuz yıl boyunca aynı temayı farklı kompozisyonlarla yeniden yorumladı. Figürleri doğanın bir parçası hâline getiren bu seri, sanatçının klasik ideal ile modern biçim arayışını birleştirdiği en önemli çalışmalar arasında yer alır.
1886 yılı Cezanne’ın hayatında önemli bir dönüm noktası oldu.Babasının ölümüyle önemli bir mirasa kavuştu. Böylece maddi sıkıntıları sona erdi ve Aix-en-Provence’ta daha sakin bir yaşam sürmeye başladı. Aynı yıl çocukluk arkadaşı Emile Zola, L’Duvre (Başyapıt) adlı romanını yayımladı.
Cezanne, romandaki başarısız ressam karakterinin kendisini anlattığını düşündü.Yaklaşık kırk yıllık dostluk böylece sona erdi.
1895 yılında Paris’te ilk kişisel sergisini açtı.Yaklaşık 150 eseri sergilendi.Hayatı boyunca ilk kez geniş sanat çevrelerinin dikkatini çekmeye başladı.1899, 1901 ve 1902 yıllarında Bağımsızlar Salonu sergilerine katıldı. Bu dönemde özellikle Kart Oyuncuları, Sainte-Victoire Dağı, Natürmortlar ve Yıkananlar üzerine yoğunlaştı.
Cezanne içine kapanık, hassas ve zaman zaman huysuz bir karaktere sahipti.Arkadaşlıkları çoğu zaman uzun sürmüyor, kolay kırılıyor ve insanların kendisine hakaret ettiğini düşünüyordu.1906 yılında açık havada resim yaparken şiddetli yağmura yakalandı.
Zatürre oldu.
Birkaç gün sonra, 22 Ekim 1906’da, 67 yaşında hayatını kaybetti.Son ana kadar şövalesinin başında çalışmayı bırakmamıştı.
Paul Cezanne, Empresyonizm’in renk anlayışını korurken doğanın yapısını geometrik biçimlerle çözmeye çalışan ilk büyük ressamdır.Perspektifi yeniden yorumlaması ve nesneleri farklı açılardan göstermesi, daha sonra Kübizm’in doğmasına zemin hazırlamıştır.Pablo Picasso onun için,
“Cezanne hepimizin babasıdır.” demiştir.
Henri Matisse ise yıllar sonra şöyle yazmıştır:
“Sanat yaşamım boyunca güç zamanlarımda bana cesaret veren kişi Cezanne oldu.”
Bugün Paul Cezanne yalnızca Empresyonizm’in önemli bir ressamı değil; Modern Sanatın Babası, Kübizm’in öncüsü ve 20. yüzyıl resminin en büyük ilham kaynaklarından biri olarak kabul edilmektedir.
Paul Cézanne (1839-1906), Fransız ressam ve Post-Empresyonizm’in en önemli temsilcilerinden biridir. Empresyonizm ile Kübizm arasında köprü kurarak modern resim sanatının gelişiminde büyük rol oynamış, bu nedenle “Modern Sanatın Babası” olarak anılmıştır.
Cézanne, doğayı yalnızca gördüğü gibi değil, temel geometrik biçimlere indirerek resmetmesiyle sanat tarihinde devrim yaratmıştır. Özellikle Kart Oyuncuları, Sainte-Victoire Dağı, Büyük Yıkananlar ve natürmortları, modern sanatın gelişimini doğrudan etkilemiştir.
Cézanne, Post-Empresyonizm akımının öncülerinden biridir. Empresyonistlerle birlikte sergiler açmış olsa da zamanla kendi özgün üslubunu geliştirmiş ve Kübizm’in doğuşuna ilham veren sanatçılardan biri olmuştur.
Sanatçının en ünlü eseri Kart Oyuncuları (The Card Players) serisidir. Bunun yanında Sainte-Victoire Dağı, Büyük Yıkananlar, Elmalı Natürmort, Meyve Sepeti ile Natürmort ve Asılan Adamın Evi de en önemli eserleri arasında yer alır.
Cézanne, doğadaki nesneleri küre, silindir ve koni gibi temel geometrik biçimlerle yorumladı. Perspektifi yeniden ele alması ve hacim anlayışı, Pablo Picasso ve Georges Braque’ın geliştirdiği Kübizm akımının temelini oluşturdu. Bu nedenle modern sanatın en etkili öncülerinden biri kabul edilir.
Bu söz, Cézanne’ın sanat anlayışını özetler. Sanatçıya göre doğadaki tüm nesneler temel geometrik formlarla açıklanabilir. Bu yaklaşım, resimde hacim ve yapıyı ön plana çıkararak modern sanatın gelişimine yön vermiştir.
Çocukluk arkadaşı olan yazar Emile Zola, 1886 yılında yayımladığı L’Œuvre (Başyapıt) adlı romanında başarısız bir ressam karakterine yer verdi. Cézanne bu karakterin kendisini temsil ettiğini düşündü ve yaklaşık kırk yıllık dostluk böylece sona erdi.
Tablonun adı çoğu kişinin düşündüğü gibi gerçekten asılmış bir kişiyi anlatmaz. Resimde görülen evin sahibi Pendu soyadını taşımaktadır. Fransızcada pendu kelimesi “asılan adam” anlamına geldiği için eser zamanla Asılan Adamın Evi (The House of the Hanged Man) adıyla tanınmıştır.
Cézanne, doğduğu şehir Aix-en-Provence yakınındaki Sainte-Victoire Dağı‘nı yaklaşık 80 kez resmetti. Amacı manzaranın kendisini değil; ışığın, hacmin ve geometrik yapının farklı koşullarda nasıl değiştiğini incelemekti.
Picasso, Cézanne’ın biçim anlayışını ve geometrik yaklaşımını Kübizm’e taşıdı. Bu nedenle Picasso, “Cezanne hepimizin babasıdır.” sözünü söyleyerek ona duyduğu hayranlığı dile getirmiştir.
Cezanne’ın eserleri başta Musee d’Orsay (Paris), Musée de l’Orangerie (Paris), Philadelphia Museum of Art, Metropolitan Museum of Art (New York), Art Institute of Chicago, Courtauld Gallery (Londra) ve dünyanın birçok önemli müzesinde sergilenmektedir.
Paul Cezanne’ın yaşamı ve sanatı hakkında en önemli kaynaklardan biri Alex Danchev’in Cézanne: A Life adlı biyografisidir. Ayrıca John Rewald’ın Cézanne and America ile Richard Shiff’in Cézanne and the End of Impressionism kitapları, sanatçının modern sanat üzerindeki etkisini ayrıntılı biçimde inceleyen önemli eserler arasında yer alır.
Cezanne ve Emile Zola’nın arkadaşlıklarının anlatıldığı filmi Cezanne severler mutlaka seyretmeli.
