İbrahim Çallı: Çallı Kuşağı’na Adını Veren Usta

İbrahim Çallı, Mevleviler

İbrahim Çallı kimdir?

İbrahim Çallı (1882–1960), Denizli’nin Çal kasabasında doğan ve Türk resmine izlenimcilerin ışığını ve rengini getiren ressam. Paris’te eğitim gördü, 1914’te İstanbul’a döndü ve otuz yılı aşkın süre akademide hocalık yaparak kendi adıyla anılan Çallı Kuşağı’nın öncüsü oldu. En bilinen eseri, Kurtuluş Savaşı’na hazırlanan efeleri gösteren Zeybekler. Eserlerinin önemli bir kısmını İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde görebilirsiniz.

İbrahim Çallı, Türk resminde akademinin katı kurallarını bırakıp ışığı, rengi ve hızlı fırça darbesini öne çıkaran kuşağın öncüsü. Paris’ten döndükten sonra yetiştirdiği öğrenciler ve birlikte çalıştığı ressamlar, onun adıyla “Çallı Kuşağı” diye anıldı. Mevlevi semalarından Kurtuluş Savaşı’nın efelerine, İstanbul manzaralarından kadın portrelerine kadar pek çok konuyu boyadı. Eserlerinin önemli bir kısmını bugün İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde görebilirsiniz.

Çallı’nın hayatını okurken beni en çok düşündüren şey, en bilinen tablosu Zeybekler’in bir eleştiri üzerine yeniden boyandığının anlatılması oldu. Kurtuluş Savaşı’nın yokluğunu bilen birinin “bu at fazla besili” demesi ve ressamın fırçayı yeniden eline alması, bir tablonun bazen tarihle pazarlık ettiğini hatırlatıyor bana. Savaş yıllarında resim öğrenmek, resim yapmak… Bugünden bakınca bunu hayal etmek bile zor; Çallı ve arkadaşları bunu yaptı ve kendilerinden sonra gelen bir kuşağın yolunu açtı.

Ege’nin küçük bir kasabasından çıkıp Paris’te okuyan ve on yıllarca akademide ders veren bir ressam. Bu yazıda önce İbrahim Çallı’nın hayatını, sonra sanat anlayışını ve en önemli eserlerini, son olarak da eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

İbrahim Çallı kimdir?

İbrahim Çallı'nın portresi
İbrahim Çallı’nın portresi.

Çal’dan İstanbul’a

İbrahim Çallı 1882’de Denizli’nin Çal kasabasında doğdu. İlk ve orta öğrenimini Çal’da ve İzmir’de gördü. Genç yaşta İstanbul’a geldi; ilk resim derslerini bir Ermeni ressamdan aldı. Yıllar sonra Soyadı Kanunu çıkınca soyadını da doğduğu kasabadan aldı: Çal’dan gelen ressam, Çallı oldu.

Sanayi-i Nefise ve Paris

1906’da Sanayi-i Nefise Mektebi’ne, yani bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin temeli olan sanat okuluna girdi. Salvatore Valeri ve Warnia-Zarzecki’nin öğrencisi oldu; altı yıllık eğitimi üç yılda bitirdiği aktarılır. 1910’da, Avrupa’ya öğrenci göndermek için açılan sınavı kazandı ve Paris’e gitti. Orada Fernand Cormon’un atölyesinde çalıştı.

Savaş yılları ve Şişli Atölyesi

Birinci Dünya Savaşı başlayınca 1914’te İstanbul’a döndü ve Sanayi-i Nefise’de ders vermeye başladı. 1909’da kurulan Osmanlı Ressamlar Cemiyeti’nin üyelerindendi. Savaş yıllarında Şişli Atölyesi’nde çalıştı; bu atölye, ressamlar cepheyi ve askerleri resmetsin diye kurulmuştu. Buradaki eserler 1918’de Viyana’da da sergilendi.

Akademinin hocası

Çallı otuz yılı aşkın bir süre akademide ders verdi ve 1947’de emekli oldu. Atölyesinden Şeref Akdik, Refik Epikman, Elif Naci, Mahmut Cuda ve Bedri Rahmi Eyüboğlu gibi pek çok ressam yetişti. Öğrencilerinin bir kısmı sonradan hocalarının izlenimci anlayışından uzaklaşıp kendi yolunu aradı. Bu da Çallı’nın açtığı kapının ne kadar geniş olduğunu gösteriyor.

Son yılları

Cumhuriyet döneminde Atatürk, İsmet İnönü ve Celal Bayar’ın portrelerini de yaptı. İbrahim Çallı 22 Mayıs 1960’ta İstanbul’da öldü.

Çallı’nın sanat anlayışı

Akademiden ışığa

Çallı’dan önceki kuşak, Osman Hamdi Bey gibi ustalarla, her ayrıntının özenle işlendiği akademik bir resim anlayışını temsil ediyordu. Çallı ve arkadaşları ise Paris’te İzlenimcilerin açtığı yolu görmüştü. Döndüklerinde figürü ve mekanı çizgiyle kesin sınırlar içine almayı bıraktılar; onları renk lekeleri ve ışıkla kurmaya başladılar.

Çallı Kuşağı (1914 Kuşağı)

Avrupa’dan 1914 civarında dönen bu ressamlar grubuna 1914 Kuşağı ya da Çallı Kuşağı denir. Feyhaman Duran, Hikmet Onat, Avni Lifij, Nazmi Ziya Güran ve Namık İsmail bu kuşağın tanınan adları arasında. Ortak noktaları şuydu: Paris’te gördükleri izlenimci tekniği yerli konulara uyguladılar. İstanbul’un manzaraları, gündelik hayat ve Anadolu insanı tuvallerine böyle girdi.

Hızlı fırça, canlı renk

Çallı’nın resimlerinde fırça izi saklanmaz. Boya çoğu zaman kalın ve hızlı sürülmüştür. Renkler, özellikle kırmızılar ve sıcak tonlar, figürlerin üstünde parlar. Mevlevi semalarında eteklerin dönüşünü, kadın portrelerinde de kumaşa ve tene düşen ışığı bu serbest fırçayla yakalar. Yakından bakınca dağınık lekeler görürsünüz; birkaç adım geri çekilince hepsi yerine oturur.

İbrahim Çallı’nın en önemli eserleri

1. Zeybekler

Zeybekler, İbrahim Çallı
İbrahim Çallı, Zeybekler. Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara.

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

Kurtuluş Savaşı’na hazırlanan Ege efelerini ve onları uğurlamaya gelen kadınları gösteriyor. Anlatılana göre ortadaki beyaz at, Atatürk’ün eleştirisi üzerine yeniden boyandı. Hikayesini Zeybekler yazımda ayrıntılı anlattım.

2. Türk Topçularının Mevziye Girişi (1917)

Türk Topçularının Mevziye Girişi, İbrahim Çallı
İbrahim Çallı, Türk Topçularının Mevziye Girişi, 1917. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul.

Nerede: İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul

Şişli Atölyesi döneminde yapılmış, büyük boyutlu bir savaş sahnesi. Çallı’nın Birinci Dünya Savaşı yıllarında cepheyi nasıl resmettiğini gösteren en önemli örneklerden biri.

3. Dikiş Diken Kadın

Dikiş Diken Kadın, İbrahim Çallı
İbrahim Çallı, Dikiş Diken Kadın. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul.

Nerede: İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul

Gündelik bir anın içinde, işine eğilmiş bir kadın. Akademideki bir model gibi donup kalmamış; ışık elbisenin kıvrımlarına ve çevresine yayılıyor. Türk resminin büyük tarih sahnelerinden gündelik hayata geçişini iyi gösteren eserlerden biri.

4. Gül Koklayan Kadın

Gül Koklayan Kadın, İbrahim Çallı
İbrahim Çallı, Gül Koklayan Kadın. Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul.

Nerede: Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul

Bir bahçede, elindeki gülü koklayan bir kadın. Çiçekler, kumaş ve ışık hep renk lekeleriyle kurulmuş. Çallı’nın portrelerini sevenlerin en çok aradığı tablolardan biri.

5. Mevleviler

Mevleviler, İbrahim Çallı
İbrahim Çallı, Mevleviler. Çallı bu konuyu birçok kez resmetti; bilinen versiyonların bir kısmı özel koleksiyonlarda.

Nerede: Çallı bu konuyu birçok kez resmetti; bilinen versiyonların bir kısmı özel koleksiyonlarda.

Sema eden Mevlevileri gösteren bu tablolarda Çallı dönen etekleri tek tek çizmez; birkaç geniş fırça darbesiyle hareketin kendisini verir. Baktığınızda eteklerin hala döndüğünü hissedersiniz. İzlenimci tekniği en yerli konulardan birine uyguladığı için bu tablolar kuşağının en karakteristik işleri arasında sayılır.

Çallı’nın eserlerini nerede görebilirsiniz?

Çallı için en iyi durak, Tophane’deki İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. Müze Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’ne bağlı ve Çallı’nın uzun yıllar ders verdiği akademinin koleksiyonundan doğdu. 1914 Kuşağı’nın eserlerini bir arada görebileceğiniz en geniş koleksiyon burada.

İstanbul’da Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi’nin kalıcı sergisinde de Çallı’nın eserleri var. Ankara’ya yolunuz düşerse Zeybekler tablosu Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nin koleksiyonunda. Bir eserin o gün sergide olup olmadığı değişebiliyor; bu yüzden gitmeden önce müzelerin güncel bilgilerini kontrol etmenizi öneririm: Ankara Resim ve Heykel Müzesi.

🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki İstanbul gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

İbrahim Çallı hakkında merak edilenler

İbrahim Çallı hangi akımın temsilcisi?

Türk resminde izlenimcilikten etkilenen anlayışın temsilcisi. Onunla birlikte Avrupa’dan dönen ressamlar 1914 Kuşağı ya da Çallı Kuşağı diye anılır.

Çallı Kuşağı’nda kimler var?

İbrahim Çallı’nın yanında Feyhaman Duran, Hikmet Onat, Avni Lifij, Nazmi Ziya Güran ve Namık İsmail bu kuşağın en tanınan adları arasında.

İbrahim Çallı’nın en ünlü tablosu hangisi?

En çok bilinen eseri Zeybekler. Kurtuluş Savaşı’na hazırlanan Ege efelerini gösteren tabloyu bugün Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde görebilirsiniz.

İbrahim Çallı nerede eğitim aldı?

İstanbul’da Sanayi-i Nefise Mektebi’nde okudu. 1910’da kazandığı sınavla Paris’e gitti ve Fernand Cormon’un atölyesinde çalıştı.

İbrahim Çallı’nın öğrencileri kimler?

Şeref Akdik, Refik Epikman, Elif Naci, Mahmut Cuda ve Bedri Rahmi Eyüboğlu, Çallı’nın akademideki öğrencileri arasında.

Çallı soyadını nereden aldı?

Doğduğu yerden: Denizli’nin Çal ilçesinden. Soyadı Kanunu çıktığında bu adı seçti.

Kısaca İbrahim Çallı

Doğum1882, Çal (Denizli)
Ölüm22 Mayıs 1960, İstanbul
EğitimSanayi-i Nefise Mektebi; Paris’te Fernand Cormon atölyesi
Dönem1914 Kuşağı (Çallı Kuşağı)
Üslupİzlenimci etkili, hızlı fırça ve canlı renk
HocalıkSanayi-i Nefise / Güzel Sanatlar Akademisi, 1947’ye kadar
En ünlü eserleriZeybekler, Dikiş Diken Kadın, Gül Koklayan Kadın, Mevleviler
En iyi görüleceği yerİstanbul Resim ve Heykel Müzesi

Diğer Türk ustalar için Türk Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler