İbrahim Çallı: Çallı Kuşağı’na Adını Veren Usta

İbrahim Çallı, Türk resminde akademik kuralların yerine ışığı, rengi ve hızlı fırça darbesini koyan kuşağın öncüsü. Paris’ten döndükten sonra yetiştirdiği öğrenciler ve birlikte çalıştığı ressamlar, onun adıyla “Çallı Kuşağı” diye anıldı. Mevlevi semalarından Kurtuluş Savaşı’nın efelerine, İstanbul manzaralarından kadın portrelerine kadar geniş bir konu yelpazesinde çalıştı. Eserlerinin önemli bir kısmını bugün İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde görebilirsiniz.

Çallı’nın hayatını okurken beni en çok düşündüren şey, en bilinen tablosu Zeybekler’in bir eleştiri üzerine yeniden boyandığının anlatılması oldu. Kurtuluş Savaşı’nın yokluğunu bilen birinin “bu at fazla besili” demesi ve ressamın fırçayı yeniden eline alması, bir tablonun bazen tarihle pazarlık ettiğini hatırlatıyor bana.

Ege’nin küçük bir kasabasından çıkıp Paris’te eğitim gören ve on yıllarca akademide hocalık yapan bir ressam. Bu yazıda önce İbrahim Çallı’nın hayatını, sonra sanat anlayışını ve en önemli eserlerini, son olarak da eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

İbrahim Çallı kimdir?

Çal’dan İstanbul’a

İbrahim Çallı 1882’de Denizli’nin Çal kasabasında doğdu. İlk ve orta öğrenimini Çal’da ve İzmir’de gördü. Genç yaşta İstanbul’a geldi ve ilk resim derslerini bir Ermeni ressamdan aldı. Soyadını da yıllar sonra, Soyadı Kanunu çıktığında, doğduğu kasabadan aldı.

Sanayi-i Nefise ve Paris

1906’da bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin temeli olan Sanayi-i Nefise Mektebi’ne girdi. Salvatore Valeri ve Warnia-Zarzecki’nin öğrencisi oldu; altı yıllık eğitimi üç yılda bitirdiği aktarılır. 1910’da Avrupa’ya öğrenci göndermek için açılan sınavı kazanarak Paris’e gitti ve Fernand Cormon’un atölyesinde çalıştı.

Savaş yılları ve Şişli Atölyesi

Birinci Dünya Savaşı başlayınca 1914’te İstanbul’a döndü ve Sanayi-i Nefise’de ders vermeye başladı. 1909’da kurulan Osmanlı Ressamlar Cemiyeti’nin üyelerindendi. Savaş sırasında ressamların cephe ve asker konulu tablolar yapması için kurulan Şişli Atölyesi’nde çalıştı. Buradaki eserler 1918’de Viyana’da da sergilendi.

Akademinin hocası

Çallı otuz yılı aşkın bir süre akademide hocalık yaptı ve 1947’de emekli oldu. Atölyesinden Şeref Akdik, Refik Epikman, Elif Naci, Mahmut Cuda ve Bedri Rahmi Eyüboğlu gibi pek çok ressam yetişti. Öğrencilerinin bir kısmı daha sonra hocalarının izlenimci anlayışından uzaklaşarak kendi yollarını aradı; bu da Çallı’nın açtığı kapının ne kadar geniş olduğunu gösteriyor.

Son yılları

Cumhuriyet döneminde Atatürk, İsmet İnönü ve Celal Bayar’ın portrelerini de yaptı. İbrahim Çallı 22 Mayıs 1960’ta İstanbul’da öldü.

Çallı’nın sanat anlayışı

Akademiden ışığa

Çallı’dan önceki kuşak, Osman Hamdi Bey gibi ustalarla, ayrıntılı ve özenli bir akademik resim anlayışını temsil ediyordu. Çallı ve arkadaşları Paris’te İzlenimcilerin açtığı yolu görmüştü. Döndüklerinde figürü ve mekanı çizgiyle kesin sınırlar içine almak yerine renk lekeleri ve ışıkla kurmaya başladılar.

Çallı Kuşağı (1914 Kuşağı)

Avrupa’dan 1914 civarında dönen bu ressamlar grubuna 1914 Kuşağı ya da Çallı Kuşağı denir. Feyhaman Duran, Hikmet Onat, Avni Lifij, Nazmi Ziya Güran ve Namık İsmail bu kuşağın tanınan adları arasında. Ortak noktaları, izlenimci tekniği yerli konularla, yani İstanbul’un manzaraları, gündelik hayat ve Anadolu insanıyla birleştirmeleriydi.

Hızlı fırça, canlı renk

Çallı’nın resimlerinde fırça izi saklanmaz. Boya çoğu zaman kalın ve hızlı sürülmüştür; renkler, özellikle kırmızılar ve sıcak tonlar, figürlerin üstünde parlar. Mevlevi semalarında eteklerin dönüşünü, kadın portrelerinde ise kumaşın ve tenin üstüne düşen ışığı bu serbest fırçayla yakalar.

İbrahim Çallı’nın en önemli eserleri

1. Zeybekler

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

Kurtuluş Savaşı’na hazırlanan Ege efelerini ve onları uğurlamaya gelen kadınları gösteriyor. Ortadaki beyaz atın, Atatürk’ün eleştirisi üzerine yeniden boyandığı anlatılır. Hikayesini Zeybekler yazımda ayrıntılı anlattım.

2. Türk Topçularının Mevziye Girişi (1917)

Nerede: İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul

Şişli Atölyesi döneminde yapılan büyük boyutlu bir savaş sahnesi. Çallı’nın Birinci Dünya Savaşı yıllarında cephe konularına nasıl yaklaştığını gösteren en önemli örneklerden biri.

3. Dikiş Diken Kadın

Nerede: İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul

Gündelik bir anın içinde, işine eğilmiş bir kadın. Figür akademik bir model gibi donmuş değil; ışık elbisenin kıvrımlarına ve mekana yayılıyor. Türk resminde büyük tarih sahnelerinden gündelik hayata geçişi iyi gösteren eserlerden biri.

4. Gül Koklayan Kadın

Nerede: Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul

Bir bahçede, elindeki gülü koklayan bir kadın. Çiçeklerin, kumaşın ve ışığın renk lekeleriyle kurulduğu, Çallı’nın portre anlayışını sevenlerin en çok aradığı tablolardan biri.

5. Mevleviler

Nerede: Çallı bu konuyu birçok kez resmetti; bilinen versiyonların bir kısmı özel koleksiyonlarda.

Sema eden Mevlevileri gösteren bu tablolarda Çallı dönen etekleri tek tek çizmez, birkaç geniş fırça darbesiyle hareketin kendisini verir. İzlenimci tekniği en yerli konulardan birine uyguladığı için kuşağının en karakteristik işleri arasında sayılır.

Çallı’nın eserlerini nerede görebilirsiniz?

Çallı için en iyi durak, Tophane’deki İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. Müze Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’ne bağlı ve Çallı’nın uzun yıllar hocalık yaptığı akademinin koleksiyonundan doğdu; 1914 Kuşağı’nın eserlerini bir arada görebileceğiniz en geniş koleksiyon burada.

İstanbul’da ayrıca Türkiye İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi’nin kalıcı sergisinde Çallı’nın eserleri yer alıyor. Ankara’da ise Zeybekler tablosu Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nin koleksiyonunda. Bir eserin o gün sergide olup olmadığı değişebildiği için gitmeden önce müzelerin güncel bilgilerini kontrol etmenizi öneririm: Ankara Resim ve Heykel Müzesi.

İbrahim Çallı hakkında merak edilenler

Kısaca İbrahim Çallı