Arles’daki Yatak Odası: Van Gogh’un Huzur İçin Boyadığı Eğri Oda

Arles’daki Yatak Odası, Vincent van Gogh’un Güney Fransa’daki Sarı Ev’de yattığı odayı gösteren tablo. Bir yatak, iki hasır sandalye, küçük bir masa, duvarda birkaç resim: ilk bakışta sıradan bir oda. Van Gogh ise bu tabloyu Ekim 1888’de, dinlenme ve huzur duygusu vermek için yaptığını yazdı. Resmi bir yıl sonra iki kez daha boyadı; üç versiyon bugün Amsterdam’daki Van Gogh Müzesi’nde, Chicago’daki Art Institute’ta ve Paris’teki Musée d’Orsay’da.

Bu tabloyu ilk gördüğümde odadaki perspektif yüzünden eşyaların sanki hareket ettiği hissine kapılmıştım; yatak, sandalyeler ve masa yerinde durmuyor gibiydi. Sonra hikayesini öğrendim: Van Gogh bu odayı, gelişini dört gözle beklediği arkadaşı Gauguin için evini hazırlarken boyamıştı. Bir dostun gelişine evini hazırlamak, onun en sevdiği çayı demlemek gibi bir şey bu; Van Gogh ise misafirine bütün bir odayı resmetmiş. Aynı odayı üç kez resmettiğini de bilmiyordum: ilk tablo nemden zarar görünce bir yıl sonra iki kez daha boyamış. Yazıyı hazırlarken bir şey daha öğrendim: duvarlar aslında mavi değil, soluk mormuş. Yıllardır bildiğim o mavi oda, zamanın boyayı soldurmasıyla ortaya çıkmış.

Bu yazıda Yatak Odası’nın hangi günlerde ve neden boyandığını, tabloda nelere bakmak gerektiğini, neden üç versiyonu olduğunu ve her birini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Arles’daki Yatak Odası hakkında kısa bilgi

Sarı Ev’de bir oda

Van Gogh Şubat 1888’de Paris’ten Güney Fransa’daki Arles’a taşındı. Mayıs ayında kentin Lamartine Meydanı’nda, dışı sarıya boyalı bir evin bir bölümünü kiraladı ve Eylül’de burada yaşamaya başladı. Hayali, ressamların birlikte çalışacağı bir “Güney Atölyesi” kurmaktı. Arkadaşı Paul Gauguin’i de yanına davet etti ve evi onun için hazırladı. Ağustos’ta iki yatak aldı: biri kendisi, öteki gelecek ressam arkadaşı için.

Tabloyu Ekim 1888’in ortasında, yorgun geçen birkaç günün ardından boyadı. Kardeşi Theo’ya yazdığı mektupta resmi ayrıntılarıyla anlattı: duvarlar soluk mor, zemin kırmızı karolar, yatak ve sandalyeler taze tereyağı sarısı, yorgan parlak kırmızı. Ona göre bu kez her şeyi renk yapacaktı; tabloya bakmak zihni, daha doğrusu hayal gücünü dinlendirmeliydi. Aynı günlerde Gauguin’e yazdığı mektuba da tablonun küçük bir çizimini ekledi. Gauguin bir hafta kadar sonra, 23 Ekim’de Arles’a geldi.

Arles’daki Yatak Odası’nda neye bakmalı?

Tablo sade bir iç mekan gibi görünse de her ayrıntısı düşünülmüş. Aşağıdaki başlıklar, bakarken dikkat etmenizi önerdiğim yerler.

Neye bakmalı? Solan mor duvarlar

Bugün mavi gördüğümüz duvarlar ve kapılar, Van Gogh’un mektubuna göre soluk mordu. Van Gogh maviyi kırmızı bir boyayla karıştırarak mor elde etmişti. Kırmızı pigment ışıkta zamanla soldu ve geriye yalnızca mavi kaldı. Van Gogh Müzesi’nin araştırmacıları tablonun ilk renklerini gösteren dijital bir canlandırma da hazırladı.

Neye bakmalı? Eğik perspektif

Zemin izleyiciye doğru yükseliyor, yatağın ayak ucu başucundan daha büyük ve yakın duruyor, duvarlar birbirine paralel değil. Bunun bir nedeni Van Gogh’un üslubu, bir nedeni de odanın kendisi: Sarı Ev’in ön cephesi eğik olduğu için yatak odası düzgün bir dikdörtgen değil, bir yamuk biçimindeydi. Sağ arka köşedeki tuhaf açı buradan geliyor.

Neye bakmalı? Gölgesiz, düz renkler

Van Gogh mektubunda gölgeleri bilerek kaldırdığını, rengi Japon baskılarındaki gibi düz ve serbest sürdüğünü yazdı. Nesneleri kalın konturlar çevreliyor. Bu yüzden oda derin bir mekandan çok, renk alanlarından kurulmuş bir düzen gibi görünüyor.

Neye bakmalı? Her şeyden iki tane

İki sandalye, yatakta iki yastık, iki kapı. Birçok yorumcu bunu Van Gogh’un yalnızlığı ve Gauguin’le paylaşmayı umduğu hayatla ilişkilendirir. Van Gogh böyle bir açıklama yazmadı; bu bir yorum, ama tablonun beklenti dolu günlerde yapıldığı kesin.

Neye bakmalı? Duvardaki portreler

Yatağın üstünde iki küçük portre asılı. Amsterdam’daki ilk versiyonda bunlar Van Gogh’un iki arkadaşının, Belçikalı ressam Eugène Boch ile Zuhaf askeri Paul-Eugène Milliet’nin portreleri. Sonraki iki versiyonda portrelerden biri Van Gogh’un kendi yüzüne dönüştü.

Neden üç Yatak Odası var?

Üç tabloyu yan yana koyunca farklar hemen görülüyor. Chicago’daki tekrar en canlı renklere sahip: zemin daha yeşil, duvarlar daha koyu bir mor-mavi. Paris’teki versiyon ötekilerden belirgin biçimde küçük ve renkleri daha sakin. Amsterdam’daki ilk tabloda ise duvarlar zamanla en çok solan renkler; bugün mavi gördüğümüz o tonlar, Van Gogh’un boyadığı soluk morun kalıntısı.

Aralık 1888’de Gauguin ile yaşanan bir tartışmanın ardından Van Gogh kendi kulağını kesti ve hastaneye kaldırıldı. Sonraki aylarda sık sık hastanede kaldığı sırada Sarı Ev’deki bazı tablolar, Rhône nehrinin taşmasının yol açtığı nemden zarar gördü. Yatak Odası da bunlardan biriydi.

Van Gogh hasarlı tabloyu Paris’e, Theo’ya gönderdi. Mayıs 1889’da kendi isteğiyle Saint-Remy’deki akıl hastanesine yattı; Yıldızlı Gece’yi de burada yaptı. Tabloyu Theo’dan geri istedi ve Eylül 1889’da onu iki kez yeniden boyadı. Biri ilk tabloyla hemen hemen aynı boyda; bugün Chicago’da. Öteki daha küçük; Van Gogh onu Hollanda’daki annesi ve kız kardeşi Wil için yaptı, bugün Paris’te.

Üç tablo yan yana konunca farklar hemen görülüyor: Chicago versiyonunda renkler daha koyu ve zemin daha yeşil, Orsay versiyonu daha küçük ve fırça darbeleri daha sakin. Duvardaki resimler de her versiyonda değişiyor.

Yatak Odası ne anlatıyor?

Van Gogh için bu tablo bir dinlenme resmiydi: yıllarca yoksulluk ve yalnızlık içinde yaşamış bir ressamın ilk kez kendine ait bir evi, sade ama derli toplu bir odası. Aynı zamanda bir bekleyişin resmi: Gauguin’in gelişinden birkaç gün önce, Güney Atölyesi hayalinin en canlı olduğu anda yapıldı.

Van Gogh bu tabloya çok değer verdi ve bir yıl sonra, en zor günlerinde yeniden boyadı. Sarı Ev ise 1944’te bir hava saldırısında hasar gördü ve sonra yıkıldı; o oda bugün yalnızca bu tablolarda yaşıyor.

Arles’daki Yatak Odası nerede görülür?

Tablonun üç versiyonu üç ayrı müzede. 2016’da Art Institute of Chicago’daki bir sergide üçü bir araya getirildi.

• Van Gogh Müzesi, Amsterdam: Ekim 1888’de yapılan ilk versiyon. Müzenin kalıcı koleksiyonunda, Patates Yiyenler ve Ayçiçekleri ile aynı binada.
• Art Institute of Chicago: Eylül 1889’da yapılan büyük tekrar. Tablo 1926’dan beri müzenin koleksiyonunda.
• Musée d’Orsay, Paris: Eylül 1889’da annesi ve kız kardeşi için yapılan küçük versiyon.

Gitmeden önce güncel ziyaret bilgilerini müzenin resmi sitesinden kontrol edebilirsiniz: Van Gogh Müzesi, Art Institute of Chicago, Musée d’Orsay.

Eserin ressamı Vincent van Gogh

Vincent van Gogh 1853’te Hollanda’da doğdu ve yaklaşık on yıllık kısa sanat hayatında yüzlerce tablo yaptı, ama yaşarken neredeyse hiç tanınmadı. Arles’da geçirdiği on beş ay, en parlak renklerini bulduğu ve en bilinen eserlerini yaptığı dönem oldu. Hayatını ve öteki eserlerini Van Gogh yazımda anlattım.

Van Gogh hakkında filmler

Van Gogh’un Arles günlerini ve Gauguin ile dostluğunu sinemada izlemek isterseniz Willem Dafoe’nun oynadığı Sonsuzluğun Kapısında filmini öneririm. Yağlıboya karelerle yapılan Loving Vincent ise Van Gogh’un tablolarını canlandırıyor. Bütün Van Gogh filmlerini Van Gogh filmleri yazımda bir araya getirdim.

Sık sorulan sorular

Özet