Kübizm Nedir? Picasso ve Braque’ın Resmi Parçalara Ayırdığı Akım

Kübizm nedir diye soran biri, bir Picasso tablosunun önünde “Bu yüz neden hem önden hem yandan görünüyor?” diye düşünmüş olabilir. Kübizm tam da bu soruyla ilgilidir. Beş yüz yıl boyunca ressamlar dünyayı tek bir noktadan bakan bir göz gibi resmetti; Picasso ve Braque ise birkaç yıl içinde bu kuralı yıktı.

Bu yazıda Kübizmin ne olduğunu, nasıl doğduğunu, analitik ve sentetik dönemlerini, önemli ressamlarını, en önemli eserlerini ve Kübizmden sonra sanatın nereye gittiğini anlatıyorum.

Kübizm nedir?

Tate’in sanat terimleri sözlüğü Kübizmi, 1907-1908 civarında Pablo Picasso ve Georges Braque tarafından icat edilen yeni bir gerçekliği gösterme yolu olarak tanımlar. Kübist ressam, bir konunun farklı görünüşlerini tek bir resimde birleştirir; bu yüzden eser parçalanmış ve soyutlanmış görünür.

Bir şişe düşünün: üstten bakınca yuvarlak, yandan bakınca dikdörtgen. Geleneksel ressam bunlardan birini seçer. Kübist ressam ise ikisini birden gösterir. Tate’e göre nesneler ve figürler düzlemlere ayrılır, böylece birkaç bakış açısı aynı anda görünür ve resim, derinlik yanılsaması yaratmak yerine tuvalin düz yüzeyini vurgular.

Tate bunun, Rönesans’tan beri Avrupa resmine hakim olan doğrusal perspektif geleneğiyle bir kopuş olduğunu ve görsel sanatlara yepyeni olanaklar açtığını belirtir.

Kübizm ne zaman ve nerede doğdu?

Kübizm Paris’te, 20. yüzyılın ilk on yılında doğdu. Başlangıç tarihi olarak genellikle Picasso’nun Avignonlu Kızlar’ı yaptığı 1907 gösterilir.

Cezanne’ın etkisi

Paul Cezanne, 15 Nisan 1904’te ressam Emile Bernard’a yazdığı mektupta doğayı silindir, küre ve koni aracılığıyla ele almayı öğütledi. Philadelphia Museum of Art’a göre Braque ve Picasso bu mektupları okudu; Braque bazı bölümlerini ezbere biliyordu. Cezanne 1906’da öldükten sonra 1907 Salon d’Automne’da büyük bir anma sergisi açıldı; Centre Pompidou’ya göre Braque bu sergiyi gezdi. Tate de Cezanne’ın konuları birbirinden biraz farklı açılardan gösteren son dönem eserlerini Kübizmin esin kaynakları arasında sayar.

Avignonlu Kızlar (1907)

Picasso, 1907 yazında Paris’te Avignonlu Kızlar’ı yaptı. Tate bu tabloda Kübist öğelerin şimdiden bulunduğunu söyler. Esin kaynaklarından biri de Afrika maskeleriydi: Tate’e göre bu maskeler hem stilize hem de canlı biçimde insanidir. Centre Pompidou, tablonun 1907’de yalnızca Picasso’nun atölyesinde görülebildiğini belirtir.

“Küpler” ve Kübizmin adı

Braque 1908’de L’Estaque’ta yaptığı manzaraları Salon d’Automne’a gönderdi; Centre Pompidou’ya göre başkanlığını Henri Matisse’in yaptığı jüri bu eserleri reddetti. Reddedilen resimler 9-28 Kasım 1908’de galerici Daniel-Henry Kahnweiler’in galerisinde, Guillaume Apollinaire’in önsözüyle sergilendi. Tate’e göre eleştirmen Louis Vauxcelles bu resimleri görünce her şeyi “geometrik çizgilere, küplere” indirgediklerini yazdı ve akımın adı buradan doğdu. Metropolitan Museum of Art da Matisse’in Braque’ın resimlerini “küçük küplerden yapılmış resim” diye küçümsediğinin bilindiğini aktarır.

Kahnweiler, Salonlar ve Puteaux

Centre Pompidou’ya göre 1909’dan sonra Picasso ve Braque eserlerini yalnızca Kahnweiler’in galerisinde gösterdi. Halk Kübizmle daha çok başka ressamlar aracılığıyla tanıştı: Nisan 1911’de Salon des Indépendants’ın 41 numaralı salonunda Jean Metzinger, Albert Gleizes, Fernand Leger ve Robert Delaunay birlikte sergilendi; Guggenheim bunu Kübist ressamların ilk resmi toplu sergisi olarak anar. Ekim 1912’de Paris’teki Galerie La Boetie’de “Section d’Or” (Altın Oran) sergisi açıldı; Juan Gris, Marcel Duchamp, Leger, Gleizes, Metzinger ve Francis Picabia bu grubun önemli isimleri arasındaydı.

Kübizmin özellikleri

• Çoklu bakış açısı: Aynı nesne ya da yüz, farklı açılardan görünüşleri birleştirilerek tek resimde gösterilir.
• Geometrik düzlemler: Biçimler kırık, açılı yüzeylere ayrılır.
• Düz yüzey: Derinlik yanılsaması yerine tuvalin iki boyutlu olduğu vurgulanır.
• Sınırlı renk (analitik dönemde): Siyahlar, griler ve okra tonları.
• Gündelik konular: Gitarlar, şişeler, bardaklar, gazeteler, kafe masaları ve portreler.
• Gerçek malzeme: Gazete kağıdı, duvar kağıdı, muşamba gibi malzemelerin resme yapıştırılması (kolaj ve papier colle).

Analitik Kübizm (1908-1912)

Tate, analitik Kübizmi iç içe geçmiş düzlemler ve çizgilerle, siyah, gri ve okra gibi soluk renklerle tanımlar. Bu dönemin resimlerinde konu neredeyse kaybolur; Picasso’nun 1910 sonbaharında yaptığı Daniel-Henry Kahnweiler portresi bunun iyi bir örneğidir.

Sentetik Kübizm (1912-1914)

Tate’e göre sentetik Kübizmde biçimler sadeleşir, renkler parlaklaşır ve resme gazete gibi gerçek öğeler eklenir. Tate, gerçek nesnelerin resme girmesini modern sanatın en önemli fikirlerinden birinin başlangıcı olarak görür. Picasso’nun ilk kolajı ve Braque’ın ilk papier colle’si bu dönemde, 1912’de yapıldı.

Kübizmin önemli ressamları

Pablo Picasso

Kübizmin iki kurucusundan biri. Avignonlu Kızlar’dan ilk kolaja kadar akımın kilit eserlerinin çoğu onun elinden çıktı. Tate, Picasso’nun bir başın göz, burun ve ağızdan ibaret olduğunu ve bunların istenen biçimde dağıtılabileceğini söylediğini aktarır.

Georges Braque

Kübizmin “sessiz” kurucusu. Akıma adını veren L’Estaque manzaraları ve ilk papier colle onun eseridir. Picasso ile yıllarca yan yana çalıştı.

Juan Gris

Madrid doğumlu ressam, Picasso ve Braque’ın açtığı yolda daha düzenli, geometrik ve renkli bir Kübizm geliştirdi. Art Institute of Chicago’daki Pablo Picasso’nun Portresi (1912) onun Kübizme saygı duruşudur.

Fernand Leger, Robert Delaunay ve “Salon Kübistleri”

Leger, Delaunay, Gleizes ve Metzinger, Kübizmi Salon sergileriyle halka tanıtan ressamlardı. Tate’e göre Robert ve Sonia Delaunay 1912 civarında Kübizmden etkilenen, renkli ve soyut bir üslup olan Orfizmi geliştirdi.

Kübizmin en önemli eserleri

1. Avignonlu Kızlar (Pablo Picasso, 1907)

Beş çıplak kadın figürü; yüzlerinin bazıları maskeye benzer. MoMA’ya göre tablo Haziran-Temmuz 1907’de Paris’te yapıldı, 243,9 x 233,7 cm boyutunda bir tuval üzerine yağlı boyadır. Bugün New York’ta Museum of Modern Art’ta.

2. L’Estaque’taki Evler (Georges Braque, 1908)

Evler ve ağaçlar sade geometrik hacimlere indirgenmiş. Vauxcelles’in “küpler” sözünü akla getiren resimlerden biri. Bugün İsviçre’de Kunstmuseum Bern’de.

3. Daniel-Henry Kahnweiler (Pablo Picasso, 1910)

Picasso ve Braque’ın galericisinin portresi; yüz ve gövde, ışıklı ve gölgeli düzlemlerin arasında zorlukla seçilir. 1910 sonbaharında yapılan tablo Art Institute of Chicago’da.

4. Pablo Picasso’nun Portresi (Juan Gris, 1912)

Gris, Ocak-Şubat 1912’de yaptığı bu portreyi aynı yıl Salon des Indépendants’ta gösterdi. Mavi, kahve ve gri düzlemler, sistemli bir geometriyle kurulmuş. Art Institute of Chicago’da.

5. Hasır Sandalyeli Natürmort (Pablo Picasso, 1912)

Musee national Picasso-Paris bu küçük eseri (29 x 37 cm) modern resim tarihinin ilk kolajı olarak tanıtır. Picasso, hasır örgü desenli bir muşambayı tuvale yapıştırdı ve resmi çerçeve yerine bir halatla çevreledi. Bugün Paris’te Musee national Picasso-Paris’te.

6. Meyve Tabağı ve Bardak (Georges Braque, 1912)

Metropolitan Museum of Art’a göre Braque bu eseri Eylül 1912’de Sorgues’da, Avignon’da satın aldığı ahşap desenli duvar kağıdıyla yaptı ve ilk papier colle’si olarak anlattı. Kömür kalem çizimin üzerine kesilip yapıştırılmış kağıt şeritleri var. Bugün New York’ta Met’te, Leonard A. Lauder Kübist Koleksiyonu’nda.

7. Sigara İçen Adam (Juan Gris, 1913)

Gris’in Picasso ve Braque’ın erken Kübizminde görülmeyen yeşil, mavi, turuncu ve kırmızı düzlemler kullandığı portre. Madrid’de Museo Nacional Thyssen-Bornemisza’da.

8. Şehir (Fernand Leger, 1919)

Leger’nin modern şehri renkli geometrik düzlemlerle kurduğu dev tablo (231,1 x 298,4 cm). Philadelphia Museum of Art’a göre Leger Birinci Dünya Savaşı’nda Fransız ordusunda görev yaptı ve bu tablo 1920 Salon des Indépendants’ta büyük ilgi gördü. Bugün Philadelphia Museum of Art’ta.

Kübizm neden önemli?

Kübizmden önce bir resim, büyük ölçüde dünyaya açılan bir pencere gibi düşünülürdü. Picasso ve Braque, resmin kendi kurallarıyla var olan düz bir yüzey olduğunu kabul ettiler. Tate’in vurguladığı iki nokta, akımın neden bu kadar önemli sayıldığını özetler: Rönesans’tan beri süren tek bakış açılı perspektifin terk edilmesi ve gerçek nesnelerin resme girmesi. Tate’e göre bu ikincisi, modern sanatın en önemli fikirlerinden birinin başlangıcıydı; Picasso’nun muşambası ve Braque’ın duvar kağıdı, sanatçıların gündelik malzemeyle çalışmasının kapısını açtı.

Müzelerin bu döneme verdiği değer de bunu gösteriyor. Metropolitan Museum of Art, 2013’te Leonard A. Lauder’in 78 eserlik Kübist koleksiyonunun bağışlanacağını duyurdu: 33 Picasso, 17 Braque, 14 Gris ve 14 Leger. Braque’ın ilk papier colle’si de bu koleksiyonda.

Kübizmden sonra ne oldu?

Kübizmin etkisi hızla yayıldı. Centre Pompidou’ya göre İtalyan Fütüristler Kübizmi 1911 sonbaharında Paris’te tanıdı; Fütürizm manifestosu Şubat 1909’da yayımlanmıştı ve Kübizmden sonra geldi. Tate, Kübizmi sonraki soyut üslupların çıkış noktası olarak görür:

• Orfizm: Robert ve Sonia Delaunay’nın 1912 civarında geliştirdiği renkli, soyut üslup.
• Konstrüktivizm: Rusya’da 1915 civarında Vladimir Tatlin ve Aleksandr Rodçenko’nun kurduğu akım.
• Neo-plastisizm: Piet Mondrian’ın kendi soyut sanatı için kullandığı ad.

Böylece Kübizmin nesneyi parçalama fikri, 20. yüzyılda soyut sanata giden yolun ilk adımlarından biri oldu. Daha önceki akımlar için Empresyonizm ve Fovizm yazılarıma bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kısaca Kübizm

Kübizm, resmin bir pencere gibi dünyayı taklit etmek zorunda olmadığını gösterdi. Bütün akımları sırasıyla görmek için Sanat Tarihi Dönemleri sayfasına, Picasso’nun daha sonraki büyük eseri için Guernica yazıma, bilginizi sınamak için modern sanat testime bakabilirsiniz. Tanımın kaynağı olarak Tate’in Kübizm sayfası da okunmaya değer.