|

Georges Braque: Kübizmin Sessiz Kurucusu

Georges Braque kimdir?

Georges Braque (1882–1963), Kübizmi Picasso ile birlikte kuran Fransız ressam; ama adı çoğu zaman Picasso’nun gölgesinde kalır. Tuvale gerçek kağıt yapıştırma fikri, yani papier colle, onun buluşu. Fovizmle başladı, ardından altmış yıl boyunca natürmortlar, kuşlar ve atölye resimleriyle sakin ve incelikli bir sanat üretti. En ünlü eserleri Portekizli ile Meyve Tabağı ve Bardak; en büyük koleksiyonu Paris’teki Centre Pompidou’da.

“Picasso ile o yıllarda, birbirine iple bağlanmış dağcılar gibiydik.” — Georges Braque

Georges Braque, Picasso ile birlikte Kübizm’i kuran ressam. Ama adı genellikle Picasso’nun gölgesinde kalır. Oysa Kübizmin en cesur fikirlerinden bazıları onun: tuvale gerçek kağıt yapıştırmak, resme harfler ve tahta görünümlü desenler katmak.

Braque’ı ilk öğrendiğimde onu hep Picasso’nun yanındaki ikinci isim sanıyordum. Oysa boyacı ve dekoratör babasının yanında öğrendiği taklit ahşap desenlerin ve harf boyamanın, tuvale gerçek kağıt yapıştırma fikrine dönüştüğünü okuyunca fikrim değişti. Bir zanaat çıraklığının modern sanatın en cesur buluşlarından birine kaynaklık etmesi bana çok güzel geliyor.

Fovizmle başladı, Kübizmi kurdu, sonra altmış yıl boyunca sessiz ve sabırlı bir sanat üretti. Natürmortları, yani yalnızca nesneleri konu alan resimleri, kuşları ve atölye resimleriyle 20. yüzyılın en ince işçilikli ressamlarından biri oldu. Bu yazıda önce Braque’ın hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

Georges Braque kimdir?

Badanacılıktan resme

Georges Braque, 13 Mayıs 1882’de Paris yakınlarındaki Argenteuil’de doğdu. Sekiz yaşındayken ailesi Le Havre’a taşındı. Babası da dedesi de boyacı ve dekoratördü; Braque da aile mesleğini öğrendi. Duvarları tahta ya da mermer gibi gösteren taklit desenler yapmayı, harf boyamayı ve malzemeyi tanımayı bu çıraklık yıllarında öğrendi. Kübizmin en özgün tekniklerinden bazıları ileride tam buradan doğacaktı.

Akşamları Le Havre Güzel Sanatlar Okulu’na gitti, 1900’de de Paris’e taşındı. Akademik eğitimle uzun süre yürüyemedi.

Fovizm yılları

1905’te Matisse ve Andre Derain’in cayır cayır renkli resimlerini gördü ve kısa sürede Fovistlere katıldı. Arkadaşı Othon Friesz ile Anvers’te ve Güney Fransa’da çalıştı. 1907’de Bağımsızlar Salonu’nda sergilediği fovist resimlerin hepsi satıldı.

Aynı yıl iki şey onu sarstı: Sonbahar Salonu’ndaki büyük Cezanne sergisi ve Picasso’nun atölyesinde gördüğü Avignonlu Kızlar. Anlatılana göre tablonun karşısında şaşkına döndü ve Picasso’ya bu resmin insana ip yedirmek ya da gazyağı içirmek gibi olduğunu söyledi. Ama birkaç ay içinde kendisi de aynı yola girdi.

Kübizmin doğuşu

1908 yazında L’Estaque’ta yaptığı manzaraları Sonbahar Salonu geri çevirdi. Jürideki Matisse’in bu resimler için “küçük küplerden” oluşuyor dediği aktarılır; eleştirmen Louis Vauxcelles de yazısında benzer bir ifade kullandı. Kübizm adı böyle doğdu.

1909–1914 arasında Braque ile Picasso neredeyse her gün birlikteydi; birbirlerinin atölyesine gidip resimleri tartışıyorlardı. Braque bu yılları, birbirine iple bağlanmış iki dağcıya benzetiyordu. Bazı resimlerini imzalamadılar bile; kimin neyi önce yaptığını bugün bile ayırt etmek zor.

Savaş ve sonrası

1914’te I. Dünya Savaşı çıkınca askere gitti. 1915’te başından ağır yaralandı, ameliyat edildi ve bir süre göremedi. Uzun bir iyileşme döneminden sonra, 1917’de yeniden resme döndü. Ama Picasso ile o sıkı ortaklık bir daha kurulmadı.

Sonraki kırk yılda üslubunu yavaş yavaş yumuşattı. Natürmortlar, gueridon denen yuvarlak sehpalar, müzik aletleri ve kuşlar resimlerinin vazgeçilmezi oldu. 1937’de Carnegie Ödülü’nü kazandı. 1952–1953’te Louvre’un Etrüsk salonunun tavanı için kuş resimleri yaptı.

31 Ağustos 1963’te, 81 yaşında Paris’te öldü. Fransa onun için devlet töreni düzenledi; Kültür Bakanı Andre Malraux, Louvre’un avlusunda bir konuşma yaptı.

Braque’ın sanat anlayışı

Papier colle: resme gerçek malzeme girer

1912’de Braque, bir duvar kağıdı dükkanında tahta desenli bir kağıt gördü, onu kesip çiziminin üstüne yapıştırdı. Papier colle, yani “yapıştırılmış kağıt” tekniği böyle doğdu. Resmin içine gerçek malzemelerin girmesi, 20. yüzyıl sanatının en etkili fikirlerinden biri oldu. Braque bunun yanında boyaya kum karıştırdı, harf kalıpları kullandı ve tahta görünümlü dokular yaptı.

Sessiz bir resim

Braque’ın resimleri Picasso’nunkiler kadar gürültülü değil. Renkleri kısık: kahverengiler, griler, yeşiller, siyahlar. Konuları gündelik ve sakin: bir gitar, bir meyve tabağı, bir masa. “Şeyleri değil, onların arasındaki ilişkiyi resmediyorum” diye düşünüyordu; resimlerini sessiz ama çok yoğun yapan da bu.

Georges Braque’ın en önemli 10 eseri

1. L’Estaque’ta Evler (1908)

L'Estaque'ta Evler, Georges Braque
Georges Braque, L’Estaque’ta Evler, 1908. Kunstmuseum Bern.

Nerede: Kunstmuseum Bern

Kübizmin ilk eserlerinden biri. Güney Fransa’daki L’Estaque köyünün evleri, pencereleri neredeyse silinmiş halde, küp gibi bloklara dönüşmüş.

Bu eserde neye bakmalı? Gökyüzünün olmayışına. Braque manzaradan ufku ve derinliği çıkarmış; evler ve ağaçlar aynı yüzeyde birbirine kenetlenmiş. Kübizm adı, işte bu resimlerin reddedilmesiyle ortaya çıktı.

2. Büyük Çıplak (1908)

Büyük Çıplak, Georges Braque
Georges Braque, Büyük Çıplak, 1908. Centre Pompidou, Paris.

Nerede: Centre Pompidou, Paris

Braque’ın Avignonlu Kızlar’ı gördükten sonra verdiği en doğrudan cevap. Kadın köşeli parçalara bölünmüş; onu aynı anda hem önden hem yandan görüyorsunuz.

Bu eserde neye bakmalı? Bedenin çevresindeki koyu çizgilere. Figür ile arka plan aynı ağırlıkta; klasik çıplak resimlerinin yumuşaklığı tamamen gitmiş. Fovizmin renklerini bırakıp Kübizme geçtiği an tam olarak burası.

3. Keman ve Şamdan (1910)

Keman ve Şamdan, Georges Braque
Georges Braque, Keman ve Şamdan, 1910. San Francisco Museum of Modern Art (SFMOMA).

Nerede: San Francisco Museum of Modern Art (SFMOMA)

Analitik Kübizmin, yani nesneleri parçalara ayıran ilk dönemin en güzel örneklerinden. Keman, şamdan ve masa küçük yüzeylere bölünmüş; renk neredeyse yalnızca kahverengi ve gri.

Bu eserde neye bakmalı? Kemanın kıvrımlı ses deliklerine. Braque bilerek küçük ipuçları bırakıyor: bir telin ucu, şamdanın gövdesi. Bu ipuçları olmasa resim tamamen soyut olurdu; Kübizmin sınırı tam burada çiziliyor.

4. Portekizli (1911)

Portekizli, Georges Braque
Georges Braque, Portekizli, 1911. Kunstmuseum Basel.

Nerede: Kunstmuseum Basel

Bir barda gitar çalan bir adam. Analitik Kübizmin doruk noktalarından biri. Resimde ilk kez kalıpla basılmış harfler ve rakamlar görünüyor.

Bu eserde neye bakmalı? Sağ üstteki harflere ve rakamlara. “BAL” yazısı ve sayılar bir afişten geliyor. Bu harfler bir yandan resmin düz bir yüzey olduğunu hatırlatıyor, bir yandan da sahneyi gerçek dünyaya bağlıyor. Yazı resme buradan girdi.

5. Meyve Tabağı ve Bardak (1912)

Meyve Tabağı ve Oyun Kağıtları, Georges Braque: kağıt yapıştırma tekniğiyle yapılmış kübist natürmort
Georges Braque, Meyve Tabağı ve Oyun Kağıtları, 1913. Braque’ın Meyve Tabağı ve Bardak’tan bir yıl sonra aynı kağıt yapıştırma tekniğiyle yaptığı bir başka natürmort.

Nerede: Özel koleksiyon

Sanat tarihinin ilk papier colle eseri. Braque tahta desenli duvar kağıdını kesti ve kömür kalemiyle yaptığı çizimin üstüne yapıştırdı.

Bu eserde neye bakmalı? Kağıdın kenarlarına. Yapıştırılan parçalar hem bir masa, hem bir duvar kaplaması, hem de yalnızca kağıt. Gerçek bir malzeme, resmedilen şeyin yerine geçiyor. Kolajın ve modern sanattaki bütün malzeme denemelerinin başlangıcı bu küçük eser.

6. Gitarlı Adam (1911–1912)

Gitarlı Adam, Georges Braque
Georges Braque, Gitarlı Adam, 1911–1912. MoMA, New York.

Nerede: MoMA (Museum of Modern Art), New York

Braque’ın müzik aleti çalan figür konusunu en uca taşıdığı Kübist eserlerinden biri.

Bu eserde neye bakmalı? Figürün ortasına. Gitarın telleri ve adamın omuzları seçilebiliyor; ama beden ile çevresi aynı gri-kahverengi örgünün içinde eriyip gidiyor. Müzik Braque’ın resimlerinde hep vardı; kendisi de akordeon ve flüt çalardı.

7. Cafe-Bar (1919)

Cafe-Bar, Georges Braque
Georges Braque, Cafe-Bar, 1919. Kunstmuseum Basel.

Nerede: Kunstmuseum Basel

Savaş yarasından sonra resme döndüğü yılların büyük eseri. Sentetik Kübizmin, yani parçaları birleştiren dönemin renkli, düz, süslü yüzeyleri burada.

Bu eserde neye bakmalı? Renklerin geri dönüşüne. Analitik dönemin kahverengilerinin yerini siyah, yeşil, mavi ve beyaz almış. Biçimler de büyümüş, daha kolay okunur olmuş. Braque savaştan sonra daha sakin, daha düzenli bir dünya kuruyor.

8. Sarı Masa Örtüsü (1935)

Sarı Masa Örtüsü, Georges Braque
Georges Braque, Sarı Masa Örtüsü, 1935. Özel koleksiyon.

Nerede: Özel koleksiyon

Braque’a 1937’de Carnegie Ödülü’nü kazandıran büyük natürmort. Sarı bir örtünün üstünde meyveler, bir tabak ve bir bıçak.

Bu eserde neye bakmalı? Masa örtüsünün desenine. Braque yüzeyi kazıyor, boyaya kum katıyor ve dokular yaratıyor; resme bakarken elinizi uzatıp dokunmak istiyorsunuz. Badanacılık yıllarından kalan bilgi geç dönem resimlerinin hepsinde hissediliyor.

9. Atölye serisi (1949–1956)

Atölye serisi, Georges Braque
Georges Braque, Atölye serisi, 1949–1956. Çeşitli müzeler; biri Centre Pompidou’da.

Nerede: Çeşitli müzeler; biri Centre Pompidou’da

Braque’ın kendi atölyesini anlatan sekiz büyük tablodan oluşan bir dizi. Resimlerde tuvaller, paletler, sürahiler ve uçan bir kuş var.

Bu eserde neye bakmalı? Kuşu bulmaya çalışın. Bazı tablolarda apaçık, bazılarında neredeyse görünmez. Braque için kuş, atölyenin kapalı dünyasında özgürlüğün ve hayal gücünün simgesiydi. Bu dizi geç döneminin başyapıtı sayılır.

10. Kuşlar (Louvre tavanı) (1953)

Kuşlar (Louvre tavanı), Georges Braque
Georges Braque, Kuşlar (Louvre tavanı), 1953. Louvre Müzesi, Etrüsk Salonu, Paris.

Nerede: Louvre Müzesi, Etrüsk Salonu, Paris

Fransız devletinin siparişiyle Louvre’un Etrüsk salonunun tavanına yaptığı resimler: koyu mavi bir zeminde büyük siyah kuşlar.

Bu eserde neye bakmalı? Kuşların biçimine. Neredeyse hiç ayrıntı yok; yalnızca kanatların hareketi. Braque’ın altmış yıllık sadeleşme yolculuğu burada son buluyor. Yaşarken eseri Louvre’a giren pek az sanatçıdan biri olması da ayrıca dikkat çekici.

Braque’ın eserlerini nerede görebilirsiniz?

Braque’ın her döneminden eserler görmek istiyorsanız en zengin koleksiyon Paris’teki Centre Pompidou’da. Louvre’da Etrüsk salonunun tavanındaki kuşlara bakabilirsiniz. Normandiya’daki Varengeville-sur-Mer’de ise Braque’ın tasarladığı vitraylar ve mezarı var.

İsviçre’de Kunstmuseum Basel ve Kunstmuseum Bern, ABD’de MoMA, SFMOMA ve The Met öteki önemli adresler. Gitmeden önce güncel ziyaret bilgilerini müzelerin resmi sitelerinden kontrol edebilirsiniz: Centre Pompidou, Louvre Müzesi.

🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Paris gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

Georges Braque hakkında merak edilenler

Kübizmi Picasso mu Braque mı buldu?

İkisi birlikte geliştirdi. Çıkış noktası, Cezanne’ın doğayı basit geometrik biçimlerle ele alma fikriydi. Picasso’nun 1907 tarihli Avignonlu Kızlar tablosu kırılma anı sayılır; ama akımın kuralları 1909–1914 arasında iki ressamın her gün birbirine bir şeyler göstermesiyle oluştu. Resme harflerin ve yapıştırılmış kağıdın girmesi gibi önemli adımlar Braque’ın.

Analitik ve Sentetik Kübizm ne demek?

Analitik Kübizm (yaklaşık 1909–1912) nesneleri küçük yüzeylere ayırır ve aynı anda birçok açıdan gösterir; renkler azdır. Sentetik Kübizm (1912 sonrası) tersini yapar, parçaları bir araya getirerek kurar: kolaj, yapıştırılmış kağıt, harfler ve daha canlı renkler bu dönemin özellikleridir.

Papier colle nedir?

Braque’ın 1912’de bulduğu, kağıt parçalarını doğrudan resmin yüzeyine yapıştırma tekniği. İlk denemesinde tahta desenli duvar kağıdı kullandı. Kolajın ve modern sanattaki malzeme denemelerinin başlangıcı bu teknik sayılır.

Braque ile Picasso’nun dostluğu neden bitti?

Ortada bir kavga yoktu; araya savaş girdi. Braque 1914’te askere gitti, 1915’te başından ağır yaralandı. Döndüğünde Picasso başka yollara sapmıştı. Sonraki yıllarda görüşmeye devam ettiler ama o yoğun ortak çalışma bir daha geri gelmedi.

Kısaca Georges Braque

Doğum13 Mayıs 1882, Argenteuil (Fransa)
Ölüm31 Ağustos 1963, Paris
AkımFovizm, Kübizm (kurucularından)
Birlikte çalıştığı sanatçıPablo Picasso (1909–1914)
Geliştirdiği teknikPapier colle (yapıştırılmış kağıt)
ÖdülüCarnegie Ödülü (1937)
En ünlü eserleriPortekizli (1911), Meyve Tabağı ve Bardak (1912)
Diğer önemli eserleriL’Estaque’ta Evler, Keman ve Şamdan, Cafe-Bar, Atölye serisi, Louvre tavanındaki Kuşlar
En büyük koleksiyonCentre Pompidou, Paris

Braque’ı Picasso ile kıyaslamak bana haksızlık gibi geliyor. Picasso her on yılda bir kabuk değiştirirken Braque altmış yıl boyunca aynı birkaç nesneye bakmayı seçti: bir gitar, bir masa, bir kuş. Gürültü çıkarmadan çalıştı ve Kübizmin en kalıcı buluşlarından bazılarını sessizce ortaya koydu. Resimlerinin önünde durunca insanın sesi kendiliğinden alçalıyor.

Kübizmi birlikte kurduğu Pablo Picasso, ikisinin de yolunu açan Paul Cezanne ve Fovizm yıllarındaki yol arkadaşı Henri Matisse yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına, diğer fransız ustalar için Fransız Ressamlar sayfasına, sanat akımları için Sanat Tarihi Dönemleri sayfasına bakabilirsiniz. Modern sanat bilginizi sınamak isterseniz Modern Sanat testim sizi bekliyor.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler