Edward Hopper: Şehrin Yalnızlığını Işıkla Resmeden Ressam

“Belki de farkında olmadan, büyük bir şehrin yalnızlığını resmediyordum.” — Edward Hopper, Nighthawks için (Chicago Sanat Enstitüsü’nün aktardığı söz)

Edward Hopper, 20. yüzyıl Amerikan resminin en tanıdık görüntülerini yaptı: gecenin bir yarısı camları parlayan bir lokanta, pazar sabahı kimsenin olmadığı bir cadde, sinema salonunda düşüncelere dalmış bir yer gösterici. Resimlerinde büyük olaylar olmaz, ama bu sessiz sahnelerin altında hep bir gerilim vardır.

Hopper, Chicago Sanat Enstitüsü’nün deyişiyle Amerikan sanatının en kalıcı ve en sevilen görüntülerinden bazılarını üretti. Oysa sanatçı olarak tanınması kolay olmadı: ilk tablosunu otuz yaşında sattı, sonra on yıldan uzun bir süre başka bir tablo satamadı. Bu yazıda önce Edward Hopper’ın hayatını, sonra sanat anlayışını ve en önemli 10 eserini, son olarak da eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Edward Hopper kimdir?

Nyack’ta bir çocukluk

Edward Hopper 22 Temmuz 1882’de New York eyaletinde, Hudson Nehri kıyısındaki küçük Nyack kasabasında doğdu. Babası Garrett Henry Hopper bir manifatura dükkanı işletiyordu, annesi Elizabeth Griffiths Smith Hopper’dı. Ailenin yaşadığı ev, 1858’de anne tarafından dedesi John Smith tarafından yapılmıştı. Edward Hopper House’a göre ev 1910’a kadar onun asıl evi oldu; bugün müze.

1899’da Nyack Lisesi’ni bitirince her gün Manhattan’a gidip gelmeye başladı. Önce New York School of Illustrating’e, kısa süre sonra New York School of Art’a yazıldı. Burada William Merritt Chase, Robert Henri ve Kenneth Hayes Miller’dan resim dersleri aldı. Sınıf arkadaşları arasında George Bellows ve Guy Pène du Bois vardı. Christie’s’e göre Hopper, Henri’nin temel öğüdünü hayatı boyunca benimsedi: en iyi tanıdığın şehri ve sokak hayatını resmet.

Paris yolculukları

Hopper, illüstrasyon işlerinden kazandığı parayla 1906 ile 1910 arasında Paris’e üç uzun yolculuk yaptı. İlkinde 1906 sonbaharından Haziran 1907’ye kadar Paris’te yaşadı, sonra 1909’da ve 1910’da yeniden gitti; son yolculukta Madrid’i de gördü. Whitney Müzesi’ne göre bu yıllarda açık havada resim yaptı ve ışıklı, serbest fırçalı şehir manzaraları üretti. Müzeye göre bu deneyim, çevresindeki binaları nasıl çerçeveleyeceğini öğrenmesine yardım etti. Modern kentin sıradan insanlarını resmetme geleneğini başlatan Fransız ressamlar için Édouard Manet ve Edgar Degas yazılarıma bakabilirsiniz.

İllüstrasyon yılları ve geç gelen başarı

Hopper 1906’dan 1925’e kadar, yaklaşık yirmi yıl boyunca New York’taki reklam ajansları ve dergiler için illüstrasyon yaparak geçimini sağladı. 1913’te modern sanatı Amerika’ya tanıtan ünlü Armory Show sergisinde Sailing (Yelken) adlı tablosu satıldı. Carnegie Müzesi’ne göre bu, Hopper’ın sattığı ilk tabloydu; ardından on yıldan uzun bir süre başka bir tablo satamadı. Aynı yılın aralığında Washington Square North 3’teki bir çatı katına taşındı ve ömrünün sonuna kadar orada yaşadı.

1915’te gravüre başladı. 1920’de Whitney Studio Club’da ilk kişisel sergisi açıldı; sergide 16 yağlıboya vardı, ama hiçbiri satılmadı. Dönüm noktası 1923–1924’te geldi: Chicago Sanat Enstitüsü bir gravürünü ödüllendirip satın aldı, Brooklyn Müzesi suluboyalarını sergiledi ve Ekim 1924’te New York’taki Frank K. M. Rehn Galerisi’nde suluboya sergisi açıldı. Hopper Eylül 1925’te illüstrasyonu bıraktı ve kendini tamamen resme verdi. Rehn, hayatının sonuna kadar onun galericisi oldu.

Jo Hopper: eş, ressam ve tek model

Hopper 1923 yazında Massachusetts’teki Gloucester’da ressam Josephine Verstille Nivison ile tanıştı ve 9 Temmuz 1924’te onunla evlendi. Jo Hopper yalnızca eşi değil, sanatının ortağıydı. Whitney Müzesi’ne göre Hopper’ın resimlerindeki kadınların tek modeli oydu: rolüne göre giyiniyor, sahne için eşya buluyor, sahneyi kocasıyla birlikte kuruyordu. Columbus Müzesi küratörü Melissa Wolfe de NPR’a, Jo’nun evlendikten sonra tek model olmakta ısrar ettiğini anlatmıştı.

Ün, müzeler ve Cape Cod

1930’lar Hopper’ın yükseliş yılları oldu. 1930’da koleksiyoncu Stephen C. Clark, Hopper’ın House by the Railroad (Demiryolu Kenarındaki Ev) tablosunu yeni kurulan Modern Sanat Müzesi’ne (MoMA) bağışladı; bu, MoMA’nın kalıcı koleksiyonuna giren ilk yağlıboya resimdi. Aynı yıl Whitney Müzesi Early Sunday Morning’i satın aldı. Aynı yaz Hopper çifti ilk kez Cape Cod’daki Truro’ya gitti; sonraki neredeyse her yazı orada geçirdiler. 1933’te MoMA, Hopper’a ilk müze retrospektifini ayırdı; 1934’te Güney Truro’daki ev ve atölyeleri tamamlandı.

1950’de Whitney Müzesi büyük bir retrospektif düzenledi, 1952’de Hopper Venedik Bienali’nde Amerika Birleşik Devletleri’ni temsil eden sanatçılardan biri oldu. O yıllarda New York sanat dünyası Jackson Pollock ve Mark Rothko gibi soyut dışavurumcuların etkisindeydi. Hopper ise figürlü resimden vazgeçmedi; 1952’de müzelerin soyut sanata ağırlık vermesine karşı çıkan figüratif sanatçılar grubu Reality’ye katıldı. 1964’te Whitney ona bir retrospektif daha açtı.

Son yıllar

Edward Hopper 15 Mayıs 1967’de, 84 yaşında, New York’ta öldü. Jo Hopper ondan bir yıl sonra, 1968’de hayatını kaybetti ve Hopper’ın mirasındaki 3.000’den fazla eseri Whitney Müzesi’ne bıraktı. Çift, Nyack’taki Oak Hill Mezarlığı’nda aile mezarlığına gömüldü.

Edward Hopper’ın sanat anlayışı

Işık: bir evin yan duvarındaki güneş

Hopper kendi sanatı hakkında büyük laflar etmezdi. Chicago Sanat Enstitüsü’nün aktardığına göre bir keresinde asıl istediği şeyin “bir evin yan duvarına vuran güneş ışığını resmetmek” olduğunu söylemişti. Gerçekten de onun resimlerinde ışık neredeyse bir karakterdir: sabah güneşi bir yatak odasına uzun bir şerit halinde düşer, gece bir lokantanın floresan ışığı karanlık sokağa taşar. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre Kübizm’den aldığı geometrik biçimleri canlı renklerle birleştirerek kendine özgü bir modernizm kurdu.

Yalnızlık ve kentin boşluğu

Hopper’ın figürleri genellikle yalnızdır ya da yan yana olsalar bile birbirleriyle konuşmazlar. Boş caddeler, insansız vitrinler, yalnız bir benzin istasyonu onun en tanıdık konularıdır. Ama Hopper resimlerine bilerek yalnızlık sembolleri yerleştirdiğini kabul etmezdi. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre doğrudan toplumsal yorumdan kaçındı, sıradan insanları ve yerleri düşündürücü sahnelere dönüştürdü.

Pencereler ve geçerken görülen anlar

Whitney Müzesi’ne göre pencere, Hopper’ın en kalıcı sembolü oldu. Hopper sahnelerini çoğu zaman yükseltilmiş bir trenden ya da bir sokak köşesinden bakılmış gibi kurar: izleyici bir anlığına bir odanın içini görür ve tren geçip gider. Sokaklarda eskiz defteriyle dolaşsa da resimlerinin çoğu tek bir yeri değil, farklı yerlerden toplanmış parçaların birleşimini gösterir.

Sinemanın etkisi

Hopper’ın resimleri sık sık film karelerine benzetilir. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre Amerikan edebiyatına ve sinemaya duyduğu sevgi tuvallerine sessiz bir dram kattı. Whitney Müzesi, Hopper’ın sinemanın insanı başka bir dünyaya taşıyan gücüne inandığını ve resim yapamadığı dönemlerde art arda film izleyerek bu tıkanıklığı aştığını anlatır.

Edward Hopper’ın en önemli 10 eseri

1. Gece Kuşları – Nighthawks (1942)

Nerede: Art Institute of Chicago (Chicago Sanat Enstitüsü), Chicago

Tuval üzerine yağlıboya, 84,1 x 152,4 cm. Gece açık kalan bir lokantada, tezgahın başında oturan üç müşteri ve beyaz önlüklü bir garson. Hopper resmin New York’taki Greenwich Avenue’da, iki sokağın birleştiği köşedeki bir lokantadan esinlendiğini söylemişti. Ama müzeye göre burası gerçek bir yerin kopyası değil, hayal edilmiş bir dünya. Kırmızı saçlı kadının modeli Jo Hopper’dı. Tablo 1942’de müzenin yıllık sergisinde ödül aldı ve aynı yıl satın alındı.

Bu eserde neye bakmalı? Kapıya. Daha doğrusu kapının yokluğuna. Hopper lokantanın girişini resimden çıkarmış; izleyici ışığa doğru çekiliyor ama kesintisiz bir cam duvar onu dışarıda bırakıyor. Müzeye göre floresan lambalar o yıllarda yeni yaygınlaşıyordu; lokantanın tuhaf ışığı karanlık sokakta bir fener gibi parlıyor.

2. Otomat – Automat (1927)

Nerede: Des Moines Art Center, Des Moines (Iowa)

Tuval üzerine yağlıboya, 71,4 x 88,9 cm. Gece, bir otomat lokantada şapkalı genç bir kadın tek başına kahvesini içiyor. Otomatlar, müşterilerin bozuk para atıp yemeklerini camlı küçük bölmelerden aldıkları lokantalardı. Des Moines Sanat Merkezi’ne göre New York’ta geceleri kahve içmek isteyenler için ışıklı birer sığınaktı ve bazılarında yalnız gelen kadınlara ayrılmış masalar vardı. Müze bu tabloyu Hopper’ın ilk gerçekçi şehir sahnelerinden biri ve kariyerinin belirleyici resimlerinden biri olarak tanımlıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Arkadaki büyük pencereye. Camda dışarının hiçbir şeyi görünmüyor; yalnızca tavandaki lambaların karanlıkta uzayıp giden yansımaları var. Müze bu sahneyi modern çağın insan ilişkilerini nasıl değiştirdiğinin bir görüntüsü olarak yorumluyor. Tablo, 1929’da MoMA’nın “Paintings by Nineteen Living Americans” sergisinde gösterilen altı Hopper resminden biriydi.

3. Pazar Sabahı Erkenden – Early Sunday Morning (1930)

Nerede: Whitney Museum of American Art, New York

Tuval üzerine yağlıboya, 89,4 x 153 cm. İki katlı, bitişik binalardan oluşan bir sıra: altta dükkanlar, üstte apartman daireleri. Sokakta kimse yok; yalnızca bir yangın musluğu ve kırmızı beyaz çizgili bir berber direği. Hopper bu resmi “neredeyse Yedinci Cadde’nin birebir çevirisi” olarak tanımlamıştı. Whitney Müzesi tabloyu bitirilmesinden birkaç ay sonra satın aldı ve eser müzenin kuruluş koleksiyonunun parçası oldu.

Bu eserde neye bakmalı? Gölgelere. Whitney’nin belirttiği gibi, resimdeki uzun sabah gölgeleri kuzey güney yönünde uzanan Yedinci Cadde gibi bir sokakta asla oluşmazdı. Hopper gerçeği sadeleştirip değiştirmiş: vitrinlerdeki yazılar okunmuyor, süslemeler kabaca çizilmiş, insan varlığı yalnızca perdelerle hissettiriliyor.

4. Chop Suey (1929)

Nerede: Özel koleksiyon (2018’de Christie’s New York’ta satıldı)

Tuval üzerine yağlıboya, 81,3 x 96,5 cm. Bir Çin lokantasında, pencere kenarındaki masada karşılıklı oturan iki kadın; dışarıda “SUEY” yazılı kırmızı bir tabela. Christie’s kataloğuna göre “chop suey”, Kantonca “artık parçalar” anlamındaki “tsap sui” ifadesinden gelir ve 1920’lerde ucuz öğle yemeği salonlarının adı olmuştu. Christie’s’e göre sahne, Hopper çiftinin evliliklerinin ilk yıllarında sık gittiği Columbus Circle’daki Far East Tea Garden ile ilişkilendiriliyor.

Bu eserde neye bakmalı? İki kadının yüzlerine. Christie’s’e göre resimdeki üç kadının da modeli Jo Hopper’dı; yani masadaki iki kadın aslında aynı kişi. Işık birinin yüzüne tam vuruyor, öbürü ise sırtını bize dönmüş. Tablo 13 Kasım 2018’de Barney A. Ebsworth koleksiyonuyla birlikte satıldı ve 91.875.000 dolarla Hopper için açık artırma rekoru kırdı.

5. Benzin – Gas (1940)

Nerede: The Museum of Modern Art (MoMA), New York

Tuval üzerine yağlıboya, 66,7 x 102,2 cm. Alacakaranlıkta, bir ormanın kenarındaki kır yolunda küçük bir benzin istasyonu. Üç kırmızı pompanın başında yalnız bir görevli. MoMA’ya göre resim tek bir istasyonu değil, sanatçının gördüğü birkaç benzin istasyonunun birleşimini gösteriyor. MoMA’nın koleksiyonuna 1943’te girdi.

Bu eserde neye bakmalı? İki ayrı ışığa. Gökyüzünde günün son doğal ışığı sönüyor, istasyonun penceresinden ve tabelasından ise elektrik ışığı yayılıyor. MoMA’ya göre bu ışıklar sahneye derinden gelen bir dram katıyor. Müzeye göre Hopper burada bir hikaye değil, Amerikan kır yolunun yalnızlığını anlatıyor.

6. New York Sineması – New York Movie (1939)

Nerede: The Museum of Modern Art (MoMA), New York

Tuval üzerine yağlıboya, 81,9 x 101,9 cm. Solda karanlık salonda film izleyen birkaç seyirci, sağda ışıklı koridorda duvara yaslanmış, eli çenesinde düşünen bir yer gösterici. Whitney Müzesi’ne göre resim tek bir sinemayı değil, birkaç sinema salonunun birleşimini gösteriyor. Tablo MoMA’ya 1941’de, adını vermek istemeyen bir bağışçı tarafından verildi.

Bu eserde neye bakmalı? Perdeye ve ışık kaynaklarına. Jo Hopper’ın notlarına göre perdede karlı dağlar görünüyor. Tavandaki lambalar, duvardaki aplik ve merdivendeki görünmeyen ışık aynı sahnede buluşuyor; Hopper bu kadar farklı ışığı bir araya getirmenin çok zor olduğunu söylemişti.

7. Gece Ofiste – Office at Night (1940)

Nerede: Walker Art Center, Minneapolis

Tuval üzerine yağlıboya, 56,4 x 63,8 cm. Gece geç saatte bir ofis: masada kağıtlarına eğilmiş takım elbiseli bir adam, dosya dolabının başında mavi elbiseli bir kadın. Walker Sanat Merkezi’ne göre Hopper burada Manhattan’da gece yükseltilmiş trenle geçerken pencerelerden bir anlığına görülen ofis hayatını canlandırmak istedi. Müze, adamın modelinin Hopper’ın kendisi, kadının modelinin ise Jo olduğunu belirtiyor. Walker tabloyu 1948’de satın aldı.

Bu eserde neye bakmalı? Kadının duruşuna. Walker’ın dikkat çektiği gibi kalçası, omuzları ve başı farklı yönlere dönük; bir dosya çekmecesini açarken kimse böyle durmaz. Yerdeki beyaz kağıt da ilginç: düştüğünü fark etmişler mi? Bir sonraki anda ne olacağını izleyici tahmin eder.

8. Sabah Güneşi – Morning Sun (1952)

Nerede: Columbus Museum of Art, Columbus (Ohio)

Tuval üzerine yağlıboya, 71,4 x 101,9 cm. Pembe bir kombinezonla yatağında oturan, dizlerini kollarıyla sarmış bir kadın, büyük pencereden karşıdaki binaların sıra sıra pencerelerine bakıyor. Columbus Müzesi’ne göre modeli Jo Hopper; NPR’ın aktardığına göre Jo bu resim için poz verdiğinde 69 yaşındaydı. Müze tabloyu 1954’te Hopper’ın galericisi Rehn’den 3.500 dolara satın aldı.

Bu eserde neye bakmalı? Karşıdaki pencerelere. Columbus Müzesi’nin baş küratörü David Stark, her pencerenin ardında yeni güne yalnız başına başlayan başka birinin olabileceğini yazıyor. Resim hem sakin bir huzur hem de ezici bir yalnızlık olarak okunabiliyor. Tablo o kadar çok istenen bir eser ki sık sık ödünç gidiyor; NPR’ın 2012’deki haberine göre Japonya, Meksika, Londra, İtalya, İsviçre ve Almanya’da sergilenmişti.

9. Cape Cod’da Sabah – Cape Cod Morning (1950)

Nerede: Smithsonian American Art Museum, Washington

Tuval üzerine yağlıboya, 86,7 x 102,3 cm. Beyaz ahşap bir evin çıkma penceresinde, ellerini pervaza dayayıp öne eğilmiş, resmin dışındaki bir şeye dikkatle bakan bir kadın. Smithsonian Amerikan Sanatı Müzesi’ne göre resim bir hikaye anlatmıyor; kadının gergin duruşu bir bekleyiş, belki bir endişe duygusu yaratıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Resmin ikiye bölünmesine. Solda gölgeli pencere ve evin içi, sağda güneşli dış dünya. Müzeye göre bu bölünme iç dünya ile dışarısı arasındaki ikiliği hissettiriyor.

10. Deniz Kenarındaki Odalar – Rooms by the Sea (1951)

Nerede: Yale University Art Gallery, New Haven

Tuval üzerine yağlıboya, 74,3 x 101,6 cm. Açık bir kapı, kapının hemen ötesinde mavi deniz ve boş duvara düşen büyük bir güneş lekesi. Yale Üniversitesi Sanat Galerisi’ne göre bu manzara, Hopper’ın Truro’da denize bakan bir yamaca kendi tasarlayıp yaptırdığı atölyenin arka kapısından gördüğüne benziyor.

Bu eserde neye bakmalı? Kapının altında kumsal ya da merdiven olmamasına. Deniz doğrudan eşiğe dayanıyor. Hopper defterine bu resim için “The Jumping Off Place” (Atlama Yeri) diye not düşmüştü. Müzeye göre bu ifade, resmin gerçek bir yerden çok yalnızlık ve iç dünyaya dönüş üzerine bir benzetme olduğunu düşündürüyor.

Edward Hopper’ın eserlerini nerede görebilirsiniz?

İlk durak Chicago’daki Art Institute of Chicago. Müzenin kayıtlarına göre Nighthawks şu sıralar 262 numaralı salonda sergileniyor. Grant Wood’un Amerikan Gotiği de aynı müzede. Gitmeden önce eserin sergide olup olmadığını Chicago Sanat Enstitüsü’nün resmi sitesinden kontrol edin.

Hopper’ın en büyük koleksiyonu New York’taki Whitney Museum of American Art’ta. Jo Hopper’ın bağışıyla müzeye 3.000’den fazla resim, suluboya, gravür ve çizim girdi; Early Sunday Morning da burada. MoMA’da Gas ve House by the Railroad şu sıralar sergide, New York Movie ise şu an sergilenmiyor. Metropolitan Müzesi de 1925’te Hopper’ın 15 gravürünü, 1931’de Tables for Ladies tablosunu satın almıştı. Listedeki diğer eserler Washington, New Haven, Minneapolis, Columbus ve Des Moines’teki müzelerde. Hopper’ın doğduğu ev ise Nyack’ta, 82 North Broadway’de Edward Hopper House adıyla müze olarak açık.

Edward Hopper hakkında merak edilenler

Kısaca Edward Hopper

Edward Hopper’ın resimlerinde neredeyse hiçbir şey olmaz; ama hiçbir şeyin olmadığı o an, bize tanıdık gelir. Hopper bu sıradan anları ışıkla ve sessizlikle büyüttü. Belki de resimleri bu yüzden hala bu kadar çok seviliyor: onlara bakarken kendi yalnız anlarımızı hatırlıyoruz.

Aynı yıllarda Amerikan resmine yön veren Georgia O’Keeffe, Hopper’dan sonraki kuşağın ünlü isimleri Jackson Pollock ile Andy Warhol yazılarıma da bakabilirsiniz. Modern resmin büyük ustalarını tek sayfada görmek isterseniz en ünlü ressamlar listem ve Modern sanat nedir? yazım sizi bekliyor.