Grant Wood: Amerikan Gotiği’nin ve Iowa Tepelerinin Ressamı

“Aklıma gelen gerçekten iyi fikirlerin hepsi inek sağarken geldi.” — Grant Wood (Dayton Sanat Enstitüsü ve Coe College’ın aktardığı söz)

Grant Wood’u herkes tek bir resimden tanır: elinde yabayla dimdik duran bir çiftçi, yanında asık yüzlü bir kadın ve arkalarında sivri kemerli penceresi olan beyaz bir ev. Ama Amerikan Gotiği, oyuncak gibi yuvarlak tepelerden, gece yarısı at süren bir kahramandan ve kendi annesinin portresinden oluşan çok daha geniş bir dünyanın yalnızca bir parçası.

Wood, Avrupa’da sanat okumuş, Paris’te izlenimci tablolar yapmış, sonra memleketi Iowa’ya dönüp asıl konusunu orada bulmuş bir ressam. Bu yazıda Grant Wood’un hayatını, sanat anlayışını, en önemli 10 eserini ve eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Grant Wood kimdir?

Iowa’da bir çiftlik çocukluğu

Grant Wood 13 Şubat 1891’de, Iowa eyaletindeki küçük Anamosa kasabasının yakınlarında bir çiftlikte doğdu. Babası 1901’de öldü; annesi Hattie Weaver Wood, çocuklarıyla birlikte çiftliği bırakıp Cedar Rapids şehrine taşındı. Grant’in çocukluğu at arabaları, harman mevsimi, tarlalar ve çiftlik mutfaklarıyla geçti. Bu anılar yıllar sonra resimlerinin ana malzemesi oldu.

Zanaatkar, öğretmen ve gezgin

Wood, resme bir zanaatkar olarak başladı. Gençliğinde Minneapolis ve Chicago’da tasarım ve el sanatları dersleri aldı; Whitney Müzesi’nin kayıtlarına göre 1914–1915’te bir arkadaşıyla birlikte gümüş çaydanlıklar, kaseler ve sürahiler üreten küçük bir atölye işletti. Birinci Dünya Savaşı sırasında orduda kamuflaj boyacısı olarak çalıştı. Savaştan sonra Cedar Rapids’te resim öğretmenliği yaptı.

1920’lerde dört kez Avrupa’ya gitti. Paris’te kısa bir süre sanat okulunda çalıştı ve izlenimci tarzda, ışıklı manzaralar boyadı. Asıl dönüm noktası ise 1928’de geldi: Cedar Rapids’teki Gaziler Anıtı Binası için tasarladığı büyük vitray pencerenin yapımını denetlemek için Münih’e gitti. Orada gördüğü 15. ve 16. yüzyıl Alman ve Flaman ustalarının keskin, ayrıntılı ve sakin resimlerinin, Wood’un üslubunu kökten değiştirdiği kabul edilir.

5 Turner Alley ve Amerikan Gotiği

Wood 1924’ten 1935’e kadar Cedar Rapids’te, arkadaşı David Turner’ın cenaze evine ait bir arabalığın üstündeki samanlıkta yaşadı ve çalıştı. Turner, binayı süslemesi karşılığında bu katı ona kirasız vermişti. Wood buraya kendi uydurduğu “5 Turner Alley” adresini verdi ve annesiyle birlikte buraya taşındı. Cedar Rapids Sanat Müzesi’ne göre Amerikan Gotiği 1930’da bu atölyede boyandı.

1930 sonbaharında Chicago Sanat Enstitüsü’nün yıllık sergisine gönderilen Amerikan Gotiği, Wood’a bir ödül ve bir anda ülke çapında ün kazandırdı. Tablonun modellerini, Iowa’daki evin hikayesini ve resimdeki gizli ayrıntıları Amerikan Gotiği yazımda ayrıntılı olarak anlattım.

Bölgeciliğin yüzü

1930’ların başında Wood, Missouri’li Thomas Hart Benton ve Kansas’lı John Steuart Curry ile birlikte “Bölgecilik” adıyla anılan akımın en tanınan isimlerinden biri oldu. Bu ressamlar Paris’in soyut deneylerine sırt çevirip Amerika’nın kırsal yaşamını konu aldılar. Wood 1932 ve 1933 yazlarında Anamosa yakınlarındaki Stone City’de bir sanat kolonisi ve yaz okulu kurdu. 1934’te New Deal programlarından Kamu Sanat Projesi’nin (PWAP) Iowa direktörü oldu ve aynı yıl Iowa Üniversitesi’nde resim dersleri vermeye başladı. Aynı dönemde uygun fiyatla satılmak üzere taşbaskılar da üretti.

Son yıllar

1930’ların sonunda Amerikan sanat dünyası yeniden modernizme yöneldi. Iowa Üniversitesi’nin sanat bölümünde de Wood’un yaklaşımına karşı çıkanlar çoğaldı ve ressam son yıllarını tartışmaların ortasında geçirdi. Grant Wood 12 Şubat 1942’de, 51. doğum gününden bir gün önce, Iowa City’de kanserden öldü ve doğduğu Anamosa’ya gömüldü.

Ölümünden sonra uzun süre “taşralı” bir ressam olarak küçümsenen Wood’a ilgi, son yıllarda yeniden arttı. 2018’de New York’taki Whitney Müzesi’nin düzenlediği “Grant Wood: Amerikan Gotiği ve Diğer Masallar” sergisi, onun huzurlu görünen resimlerinin altında yatan kaygıyı ve yalnızlığı öne çıkardı. Serginin metinleri, Wood’un 1930’ların Ortabatısı’nda eşcinselliğini gizlemek zorunda kalan bir sanatçı olarak yaşadığı gerilimin resimlerine de yansıdığını öne sürüyordu.

Grant Wood’un sanat anlayışı

Flaman ustalarından öğrenilen netlik

Wood’un olgunluk dönemi resimleri pürüzsüz, keskin hatlı ve ayrıntılıdır; fırça izi neredeyse görünmez. Bu titizliği Münih’te gördüğü Kuzey Rönesansı ustalarından öğrendiği düşünülür. Kumaş desenleri, yaprak dokuları ve dikiş izleri tek tek boyanır. Amerikan Gotiği’ndeki kadının önlüğü ya da annesinin portresindeki broş, bu sabrın en iyi örnekleridir.

Oyuncak gibi tepeler

Wood’un manzaraları ilk bakışta tanınır: Iowa’nın tepeleri yuvarlak, şişkin, neredeyse kadife gibi; ağaçlar top gibi kırpılmış; tarlalar düzenli şeritler halinde. Gerçek bir yeri resmederken bile onu sadeleştirir ve masal kitabı resimlerine benzetir. Çoğu zaman manzarayı yüksekten, kuşbakışı gösterir. Bu yüzden resimleri hem gerçekçi hem de tuhaf biçimde düşsel görünür.

Övgü mü, hiciv mi?

Wood’un resimleri sık sık iki farklı biçimde okunur. Bir yanda Buhran yıllarında güven veren, çalışkan ve dürüst bir kırsal Amerika imgesi; öbür yanda bu insanların katılığına ve gösterişine gülümseyen ince bir alay. Wood, kendi deyişiyle tek hicivli resminin Devrimin Kızları olduğunu söylemişti. Diğer eserlerinde ise bu belirsizlik bilinçli olarak açık bırakılır ve izleyiciye düşünecek bir boşluk kalır.

Amerikan efsanelerini yeniden anlatmak

Wood’un ilgilendiği bir başka konu da Amerikan tarihinin okul kitaplarındaki efsaneleriydi: Paul Revere’in gece yolculuğu ya da George Washington’ın kiraz ağacı hikayesi. Bu sahneleri tarihsel bir doğrulukla değil, bir çocuk kitabı ya da sahne oyunu gibi resmetti. Böylece hem efsanelerin büyüsünü hem de onların birer anlatı olduğunu aynı anda gösterdi. Aynı yıllarda kenti ve yalnızlığı resmeden Edward Hopper ile karşılaştırıldığında, Wood’un Amerika’sı kırsal, toplu ve masalsıdır.

Grant Wood’un en önemli 10 eseri

1. Bitkili Kadın – Woman with Plants (1929)

Nerede: Cedar Rapids Museum of Art (Cedar Rapids Sanat Müzesi), Cedar Rapids, Iowa

Kompozit levha üzerine yağlıboya, 52 x 46 cm. Wood’un annesi Hattie Weaver Wood’un portresi. Yaşlı kadın, zikzak şeritli bir önlük ve boynunda kamea bir broşla, elinde saksıda bir paşa kılıcı bitkisi tutuyor. Arkasında Iowa’nın yuvarlak tepeleri, bir ahır ve bir yel değirmeni görülüyor. Pek çok sanat tarihçisi bu resmi, Wood’un yeni ve keskin üslubuna geçtiği ilk eserlerden biri olarak görür.

Bu eserde neye bakmalı? Önlüğe ve broşa. Aynı zikzak şerit ve aynı kamea broş, bir yıl sonra Amerikan Gotiği’ndeki kadında da karşımıza çıkar. Wood, annesinin dayanıklılığını, kuraklığa ve ihmale dayanan bu bitkiyle birlikte anlatır gibidir.

2. Amerikan Gotiği – American Gothic (1930)

Nerede: Art Institute of Chicago (Chicago Sanat Enstitüsü), Chicago

Lif levha üzerine yağlıboya, 78 x 65,3 cm. Wood’un en ünlü eseri ve Amerikan sanatının belki de en çok taklit edilen görüntüsü. Bir çiftçi ve kızı, sivri kemerli “marangoz gotiği” penceresi olan beyaz bir evin önünde dimdik duruyor. Modelleri ressamın kız kardeşi Nan Wood Graham ile diş hekimi Byron McKeeby’ydi.

Bu eserde neye bakmalı? Yabanın biçiminin tablo boyunca nasıl tekrarlandığına. Resmin modellerini, Eldon’daki evi ve tüm gizli ayrıntılarını Amerikan Gotiği: Anlamı, Modelleri ve Nerede Görülür yazımda bulabilirsiniz.

3. Stone City, Iowa – Stone City, Iowa (1930)

Nerede: Joslyn Art Museum, Omaha, Nebraska

Ahşap üzerine yağlıboya, 76,8 x 101,6 cm. Anamosa yakınlarındaki, bir zamanlar kireçtaşı ocaklarıyla zenginleşmiş Stone City kasabasının kuşbakışı görünümü. Nehir, demir bir köprü, taş binalar, bir yel değirmeni ve dalga dalga yükselen tepeler, tek bir göz alıcı panoramada birleşiyor. Amerikan Gotiği ile aynı yıl yapılan bu resim, Wood’un ilk büyük manzarası sayılır.

Bu eserde neye bakmalı? Ağaçlara ve tarlalara. Ağaçlar top gibi, tepeler yastık gibi; ön plandaki mısır filizleri ise tek tek dizilmiş. Gerçek bir kasaba resmedilmiş, ama sanki bir oyuncak maketin üstünden bakıyoruz. Wood iki yıl sonra bu kasabada kendi sanat kolonisini kuracaktı.

4. Değerlendirme – Appraisal (1931)

Nerede: Dubuque Museum of Art, Dubuque, Iowa (Carnegie-Stout Halk Kütüphanesi’nden uzun süreli ödünç)

Kompozit levha üzerine yağlıboya, yaklaşık 94 x 109 cm. İki kadın karşı karşıya duruyor. Soldaki, kalın bir mont ve örgü bere giymiş, kucağında bir tavuk tutan bir çiftçi kadın; sağdaki ise kürk yakalı şık bir palto ve şapkayla bir şehirli. Wood’un 1931 tarihli bu resmi, genellikle şehirli bir hanıma tavuk satan bir çiftçi kadın olarak yorumlanır.

Bu eserde neye bakmalı? Yüzlere. Çiftçi kadın sağlıklı ve hafifçe gülümseyen bir yüzle karşısındakine bakarken, şehirli kadının yüzünü neredeyse göremeyiz. Kimin kimi “değerlendirdiği” sorusu açık kalır: tavuğu mu, yoksa birbirlerini mi? Resmin sahibi Carnegie-Stout Halk Kütüphanesi, 2016’da gelen büyük bir satın alma teklifini oybirliğiyle reddetti.

5. Sonbahar Sürümü – Fall Plowing (1931)

Nerede: John Deere Sanat Koleksiyonu, Moline, Illinois

Tuval üzerine yağlıboya. Ön planda yeni sürülmüş, düzgün çizgilerle kıvrılan kahverengi bir tarla ve yarım kalmış bir sırada bırakılmış çelik bir pulluk var. Ortada sıra sıra mısır demetleri, arkada sonbahar renklerine bürünmüş ağaçlar ve yuvarlak tepeler uzanıyor. Resim bugün tarım makineleri üreticisi Deere & Company’nin sanat koleksiyonunda.

Bu eserde neye bakmalı? Pulluğa. Resimde tek bir insan yok, ama pulluk emeği ve az önce orada çalışan çiftçiyi anlatıyor. Resmin konusu olan manzara Iowa’da Viola yakınlarında bugün hala görülebiliyor; bu kırsal alan 2003’te ABD Ulusal Tarihi Yerler Kaydı’na alındı.

6. Paul Revere’in Gece Yarısı Yolculuğu – The Midnight Ride of Paul Revere (1931)

Nerede: The Metropolitan Museum of Art, New York

Masonit üzerine yağlıboya, 76,2 x 101,6 cm. Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın efsanevi kahramanı Paul Revere, 1775’te İngiliz askerlerinin geldiğini haber vermek için gece yarısı atıyla yola çıkar. Resim, Henry Wadsworth Longfellow’un ünlü şiirinden yola çıkıyor. Kuşbakışı görülen kasabada beyaz bir kilise kulesi yükseliyor, evlerin pencerelerinde ışıklar yanıyor ve atlı, bembeyaz yolda dörtnala ilerliyor.

Bu eserde neye bakmalı? Işığa ve bakış açısına. Metropolitan Müzesi’nin vurguladığı gibi Wood, tarihsel bir olayı gerçeğe uygun biçimde resmetmeye çalışmadı. Yol sahne ışığı altındaymış gibi parlıyor, evler oyuncak gibi, at bir oyuncak attan farksız. Sahne bir tarih tablosundan çok, bir çocuğun hayal ettiği masalı andırıyor.

7. Devrimin Kızları – Daughters of Revolution (1932)

Nerede: Cincinnati Art Museum (Cincinnati Sanat Müzesi), Cincinnati, Ohio

Masonit üzerine yağlıboya, 50,8 x 101,4 cm. Üç yaşlı kadın, kendinden emin ve biraz kibirli bir ifadeyle yan yana duruyor; biri serçe parmağı havada, ince bir çay fincanı tutuyor. Arkalarındaki duvarda, Emanuel Leutze’nin ünlü “Washington Delaware’i Geçiyor” tablosunun bir röprodüksiyonu asılı. Wood bu resmi, soylarını Amerikan Devrimi’ne dayandırmakla övünen “Amerikan Devrimi’nin Kızları” derneğini hedef alarak yaptı.

Bu eserde neye bakmalı? Arkadaki tabloya. Iowa Üniversitesi’nin Grant Wood projesine göre dernek, Wood’un Cedar Rapids’teki gaziler anıtı için yaptırdığı vitrayın Almanya’da üretilmesine itiraz etmişti. Wood’un cevabı ince bir şakaydı: dernek üyelerini, Alman-Amerikan bir ressamın Almanya’da boyadığı vatansever bir tablonun önüne yerleştirdi. Leutze’nin Delaware Nehri için Ren Nehri’ni örnek aldığı da anlatılır. Wood bunun tek hicivli resmi olduğunu söylemişti.

8. Harmancılara Akşam Yemeği – Dinner for Threshers (1934)

Nerede: de Young Müzesi (Fine Arts Museums of San Francisco), San Francisco

Sert levha üzerine yağlıboya, yaklaşık 51 x 203 cm. Bir çiftlik evi, önü kesilip açılmış bir maket gibi gösteriliyor. Ortadaki odada harman işçileri uzun bir masada yemek yiyor, sağdaki mutfakta kadınlar yemekleri hazırlıyor, soldaki avluda adamlar ellerini yıkıyor ve atlar bekliyor. Müzeye göre sahne, Wood’un çocukken ailesinin Iowa çiftliğinde yaşadığı harman günlerinin anılarına dayanıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Masaya. San Francisco Güzel Sanatlar Müzeleri, uzun masada yan yana oturan işçilerin Rönesans’taki Son Akşam Yemeği resimlerini çağrıştırdığını ve sıradan çiftçilere kutsal bir onur kazandırdığını vurguluyor. Yaklaşık iki metrelik bu resim, Wood’un kariyerinin ortasındaki en iddialı eserlerinden biri.

9. Bahar Sürümü – Spring Turning (1936)

Nerede: Reynolda House Museum of American Art, Winston-Salem, Kuzey Carolina

Kompozit levha üzerine yağlıboya, 46,4 x 101,9 cm. İlkbaharda sürülmeye başlanan tarlaların yüksekten görünümü. Parlak yeşil tepelerin üstünde, kahverengi sürülmüş şeritler büyük kareler çiziyor; uzakta küçücük bir atlı pulluk bu şeritleri genişletiyor. Wood’un geç dönem manzaralarında süsleme azalır ve yerini sade, geniş biçimlere bırakır.

Bu eserde neye bakmalı? Ölçeğe. Tepeler o kadar büyük ve yumuşak ki, pulluğu ve çiftçiyi bulmak için dikkatle bakmanız gerekiyor. Wood bu resmin tam boyutlu hazırlık çizimini de yaptı; çizim bugün Kaliforniya’daki Huntington Kütüphanesi’nde.

10. Parson Weems’in Masalı – Parson Weems’ Fable (1939)

Nerede: Amon Carter Museum of American Art, Fort Worth, Teksas

Tuval üzerine yağlıboya, 97,5 x 127,3 cm. Rahip Mason Locke Weems, 1806’da yazdığı George Washington biyografisine, küçük George’un babasının kiraz ağacını kestikten sonra “yalan söyleyemem” dediği hikayeyi eklemişti. Wood bu uydurma hikayeyi bir sahne oyunu gibi resmediyor: sağda Weems kırmızı bir perdeyi aralayıp bize sahneyi gösteriyor, ortada babası küçük George’a kesilmiş ağacı soruyor.

Bu eserde neye bakmalı? Çocuğun yüzüne. Wood, küçük George’un çocuk bedenine Gilbert Stuart’ın yaptığı ünlü yetişkin Washington portresindeki yüzü yerleştirdi. Amon Carter Müzesi’ne göre Wood, hikayenin bir kurgu olduğunu bu oyunbaz ayrıntılarla ima ediyor. Arka plandaki tuğla ev ise ressamın Iowa’daki kendi evinden esinlenmiş.

Grant Wood’un eserlerini nerede görebilirsiniz?

İlk durak Chicago’daki Art Institute of Chicago. Amerikan Gotiği müzenin Amerika sanatı bölümünde sergileniyor; tablonun beklediğinizden küçük olduğunu hatırlatayım. Saatleri ve eserin sergide olup olmadığını Chicago Sanat Enstitüsü’nün resmi sitesinden kontrol edin.

Wood’un memleketi Iowa’da ise Cedar Rapids Museum of Art, Bitkili Kadın dahil ressamın eserlerinden oluşan geniş bir koleksiyona sahip. Müze, Wood’un 1924–1935 arasında yaşadığı ve Amerikan Gotiği’ni boyadığı Grant Wood Atölyesi’ni (5 Turner Alley) de işletiyor; atölyede hafta sonları ve sezon boyunca rehberli turlar düzenleniyor. Iowa’daki Dubuque Museum of Art’ta Değerlendirme, Davenport’taki Figge Art Museum’da ise ressamın otoportresi bulunuyor. Amerikan Gotiği’ne ilham veren Eldon’daki ev de hala ayakta.

New York’taki Metropolitan Müzesi’nde Paul Revere’in Gece Yarısı Yolculuğu’nu görebilirsiniz. Omaha’daki Joslyn Art Museum’da Stone City, Cincinnati Sanat Müzesi’nde Devrimin Kızları, San Francisco’daki de Young Müzesi’nde Harmancılara Akşam Yemeği, Fort Worth’taki Amon Carter Müzesi’nde Parson Weems’in Masalı yer alıyor. Eserler zaman zaman ödünç verildiği için gitmeden önce kontrol edin.

Grant Wood hakkında merak edilenler

Kısaca Grant Wood

Grant Wood, Avrupa’da öğrendiklerini Iowa’nın tarlalarına taşıyan ve Amerika’nın kendine bakışını değiştiren bir ressamdı. Resimleri ilk bakışta sakin, düzenli ve güven verici; ama yakından bakınca katılığın, gösterişin ve yalnızlığın izleri beliriyor. Belki de bu yüzden Amerikan Gotiği’ndeki çift, doksan yılı aşkın süredir bize hala aynı soruyla bakıyor: Onlara gülüyor muyuz, yoksa onları anlıyor muyuz?

Aynı dönemde Amerikan yaşamını kentin içinden resmeden Edward Hopper’a ve çölü ve çiçekleri büyüten Georgia O’Keeffe’ye de göz atabilirsiniz. Wood’un hayran olduğu Kuzey Rönesansı titizliğinin kaynağını görmek için Arnolfini Portresi yazıma bakın. Tüm ustaları bir arada görmek için en ünlü ressamlar listemi, Wood’un resimlerinin bulunduğu müzelerden biri için Met’te görülmesi gereken eserler yazımı okuyabilirsiniz.