Egon Schiele: Tod und Mädchen (2016): Schiele’nin Kısa Hayatı ve Kadınları

Egon Schiele yalnızca 28 yıl yaşadı ama bu kısa sürede Viyana’nın en çok konuşulan, en çok tepki çeken ressamlarından biri oldu. Dieter Berner’in filmi onun hayatını, çevresindeki kadınların gözünden anlatmayı seçiyor. Adını da Schiele’nin 1915’te yaptığı bir tablodan alıyor.

Bu yazıda filmin neyi anlattığına, sahnelerin gerçek hayatla ne kadar örtüştüğüne ve filmin hikayesine bağlanan tabloların bugün nerede olduğuna bakacağım.

Egon Schiele: Tod und Mädchen künyesi

Egon Schiele: Tod und Mädchen ne anlatıyor?

Film 1918 sonbaharında, savaşın son günlerinde açılıyor: Schiele hasta yatıyor, kız kardeşi Gerti ona ilaç bulmaya çalışıyor. Buradan geriye, 1910’lu yılların başına dönüyoruz ve hikaye bu sahneye birkaç kez geri gelerek ilerliyor.

İlk bölümde genç Schiele’yi, ilk modeli ve en yakın sırdaşı olan Gerti ile birlikte görüyoruz. Sonra hayatına 17 yaşındaki Wally Neuzil giriyor: önce model, sonra yol arkadaşı. Viyana dışındaki küçük bir kasabada başlayan sorunlar, sanat çevresinde artan ün ve savaş yılları birbirini izliyor. Son bölümde ise Schiele’nin Wally ile Edith Harms arasında yaptığı seçim hikayenin merkezine oturuyor.

Film koyu, soluk renklerle çekilmiş; gösterişli bir sanatçı filmi değil, oldukça ölçülü bir biyografi. Screen Daily filmi alışıldık kalıplarda bir biyografi olarak değerlendirirken, ilk başrolünü oynayan Noah Saavedra’nın dikkat çektiğini yazdı. Valerie Pachner, Wally rolüyle 2017’de Avusturya Film Ödülü’nde en iyi kadın oyuncu ödülünü aldı. Bence filmin en güçlü yanı da Wally karakteri: Schiele’nin hikayesinde çoğu zaman bir dipnot gibi kalan bu genç kadın, burada gerçek bir insan olarak görünüyor.

Filmdeki olaylar ne kadar gerçek?

Filmin ana hatları Schiele’nin belgelenmiş hayatına sadık. Diyaloglar ve bazı ilişkilerin ayrıntıları ise doğal olarak kurgu; senaryonun Hilde Berger’in bir romanına dayandığını da unutmamak gerek.

Wally Neuzil gerçek bir kişi. Schiele, Wally Neuzil ile 1911’de, o 17 yaşındayken tanıştı. Wally bir süre onunla yaşadı ve Schiele’nin en iyi resimlerinden bazılarına modellik yaptı. Leopold Müzesi’ndeki Wally Neuzil’in Portresi, müzenin açıklamasına göre Schiele’nin aynı yıl yaptığı Fener Çiçekli Otoportre’nin eşi olarak boyandı.

1912 Neulengbach tutuklaması gerçek. Schiele ve Wally, Viyana yakınlarındaki küçük Neulengbach kasabasına yerleşmişti. 13 Nisan 1912’de Schiele tutuklandı. Önce reşit olmayan bir kızı kaçırmak ve baştan çıkarmakla suçlandı; mahkemede bu suçlamalar düştü. Ancak açık saçık çizimlerini çocukların görebileceği bir yerde bulundurduğu için mahkum oldu. Tutukluyken geçirdiği 21 güne üç gün daha eklendi; toplamda 24 gün hapis yattı. Duruşmada hakimin çizimlerden birini bir mum alevinde yaktığı anlatılır. Film bu olayı dramatize ediyor, ama ana hatları tarihle örtüşüyor.

Gerti ile yakınlığı belgelerle sabit, ötesi yorum. Gerti, Schiele’nin ilk modellerinden biriydi ve kardeşler çok yakındı. Gerti sonradan Schiele’nin arkadaşı ressam Anton Peschka ile evlendi; filmde bu ilişki de yer alıyor. Kardeşler arasındaki bağın film boyunca ima edilen gerilimi ise daha çok yorum.

Edith Harms ile evlilik ve Wally’nin gidişi. Schiele 17 Haziran 1915’te, Edith Harms ile evlendi ve birkaç gün sonra askere alındı. Wally ile ilişkisi bu evlilikten önce bitti. Leopold Müzesi Wally’nin 1894-1917 yılları arasında yaşadığını belirtiyor; savaş sırasında hemşire olarak çalıştığı ve genç yaşta öldüğü anlatılır. Filmin bu ayrılık sahnesindeki konuşmalar kurgu, ama ayrılığın kendisi gerçek.

1918 ve İspanyol gribi. 1918 Schiele için hem zirve hem son oldu. O yıl Viyana Secession’un 49. sergisinde başarı kazandı; sergi için afişi de kendisi tasarladı. Sonbaharda İspanyol gribi Viyana’yı sardı: altı aylık hamile olan Edith 28 Ekim 1918’de öldü, Schiele de üç gün sonra, 31 Ekim’de aynı hastalıktan hayatını kaybetti. Filmin açılış ve kapanış sahneleri bu son günlere dayanıyor.

Klimt (2006) filmindeki Schiele

Schiele perdede ilk kez Berner’in filminde görünmedi. Raul Ruiz’in John Malkovich’li Klimt (2006) filmi, 1918’de Viyana’da bir hastanede ölmek üzere olan Klimt’in yanına genç Egon Schiele’nin gelmesiyle açılıyor; Schiele’yi Nikolai Kinski oynuyor. Klimt’in anıları ve düşleri bu ziyaretle akmaya başlıyor. Schiele’nin rolü kısa ama iki ressam arasındaki bağı hatırlatıyor: Gustav Klimt genç Schiele’nin en önemli destekçisiydi ve ikisi de 1918’de öldü. Klimt filmlerini Klimt filmleri yazımda ayrıntılı anlattım.

Filmde görülen eserler ve bugün nerede?

Filmin hikayesi birkaç tablonun etrafında dönüyor. Bunların çoğu bugün Viyana’da, Belvedere ve Leopold Müzesi’nde.

Ölüm ve Genç Kız, filme adını veren tablo. Belvedere’nin kaydına göre Schiele bu büyük resme önce “Adam ve Kız” adını vermişti. Edith ile evlenip askere alındığı dönemde yapıldı ve sanat tarihçileri onu çoğu zaman Wally’den ayrılışla birlikte okuyor. Tabloda birbirine sarılmış iki figür, ölüm ile aşkın ne kadar yakın durduğunu anlatıyor.

Fener Çiçekli Otoportre, Leopold Müzesi’nin deyişiyle Schiele’nin bugün en tanınan resimlerinden biri ve Wally’nin portresinin eşi. Başını bir yöne çevirip bakışını izleyiciye diktiği bu küçük tablo, onun 1912’deki halini çok iyi yakalıyor.

Edith Schiele’nin Portresi, bir müzenin satın aldığı ilk Schiele tablosu oldu. Belvedere’nin o zamanki müdürü elbiseyi fazla renkli bulunca Schiele resmi daha sakin tonlarla yeniden boyadı; 2018’deki teknik incelemeler ilk hali ortaya çıkardı.

Aile ise Schiele’nin ölmeden önce yaptığı son yağlıboyalardan biri. Belvedere’ye göre tablo önce “Çömelmiş Çift” adını taşıyordu; “Aile” adını ilk kullanan sanat eleştirmeni Berta Zuckerkandl oldu. Edith’in ve doğmamış çocuklarının ölümünü bildiğimiz için bugün bakması en zor Schiele tablolarından biri. Schiele’nin üslubunun dışavurumculukla bağını Ekspresyonizm nedir? yazımda anlattım.

Fragman

Egon Schiele filmi hakkında sık sorulan sorular

Ressamların hayatını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri sayfasına, Klimt’in en ünlü tablosu için de Öpücük yazıma bakabilirsiniz.