Modigliani Filmleri: Modigliani (2004), Modì (2024) ve Montparnasse 19

Amedeo Modigliani, uzun boyunlu, badem gözlü portreleriyle tanıdığımız İtalyan ressam. 35 yaşında ölmesi, yoksulluğu, içkisi ve ölümünden iki gün sonra canına kıyan sevgilisi Jeanne Hébuterne yüzünden hayatı, sinemanın en sevdiği “lanetli sanatçı” hikayelerinden birine dönüştü. Bu yazıda Modigliani’yi anlatan filmlere tek tek bakıyorum: neyi anlatıyorlar, hangi sahneler gerçek, hangileri sinema için uydurulmuş ve filmlerde gördüğünüz kişilerin portreleri bugün hangi müzede.

Modigliani filmlerinin künyesi

Modigliani (2004)

Modì, Three Days on the Wing of Madness (2024)

Montparnasse 19 / Les Amants de Montparnasse (1958)

Modigliani filmleri ne anlatıyor?

Modigliani (2004)

Film 1919’da Paris’te geçiyor. Modigliani parasız, hasta ve sürekli sarhoş; ama Montparnasse kafelerinin en karizmatik adamı. Katolik ve tutucu bir ailenin kızı olan genç ressam Jeanne Hébuterne ile birlikte yaşıyor, küçük bir kızları var. Jeanne’ın ailesi bu ilişkiyi kabul etmiyor. Filmin omurgasını ise Modigliani ile Picasso arasındaki kıskançlık ve rekabet oluşturuyor: Paris’in sanatçıları büyük bir ödül için yarışmaya hazırlanırken Modigliani de hem parası hem de gururu için bu yarışmaya katılmaya karar veriyor. Andy Garcia’nın yoğun oyunu filmin en çok konuşulan yanı oldu.

Modì (2024)

Johnny Depp’in 1997’den sonra yönettiği ilk film, Modigliani’nin bütün hayatını değil, 1916’daki kısa ve çılgın bir zaman dilimini anlatıyor. Polisten kaçan, resmi bırakıp Paris’i terk etmeyi düşünen Modigliani’yi arkadaşları Maurice Utrillo ve Chaïm Soutine, sevgilisi İngiliz şair Beatrice Hastings ve satıcısı Léopold Zborowski vazgeçirmeye çalışıyor. Bu arada hayatını değiştirebilecek zengin bir koleksiyoncu, Al Pacino’nun canlandırdığı Maurice Gangnat ile karşılaşma ihtimali beliriyor. Film hızlı, gürültülü, yer yer gerçeküstü sahnelerle dolu; savaşın gölgesinde ressamın kafasının içindeki karanlığı da göstermeye çalışıyor. Paris sahneleri Budapeşte’de çekildi.

Montparnasse 19 (1958)

Bu siyah beyaz film aslında Max Ophüls’ün projesiydi. Ophüls senaryoyu hazırladı ama 1957’de çekimlerden birkaç ay önce öldü; filmi Jacques Becker devraldı ve hocasının anısına adadı. Gérard Philipe’in Modigliani’si, sonraki filmlerdeki kadar gürültülü değil; daha kırılgan, daha sessiz bir adam. Film, Anouk Aimée’nin Jeanne’ıyla birlikte ressamın son yıllarındaki yalnızlığa odaklanıyor.

Filmdeki olaylar ne kadar gerçek?

Picasso ile yarışma: kurgu

2004 yapımı filmin en büyük icadı, sonunda Modigliani’nin de katıldığı büyük sanat yarışması. Böyle bir yarışma ve Modigliani ile Picasso arasında bir ödül kapışması yaşanmadı; film bunu dramatik bir çerçeve olarak kurgulamış. İkisi gerçekte tanışıyordu, aynı kafelerde oturuyor, aynı çevrede dolaşıyorlardı; Modigliani 1915 civarında Picasso’nun bir portresini de yaptı. Ama filmdeki gibi sürekli birbirine meydan okuyan iki düşman değillerdi. Filmde Modigliani’nin Picasso’ya “Bir küple nasıl sevişirsin?” diye takıldığı sahne de kübizme yapılmış bir şaka olarak senaryoya ait. The Art Newspaper’ın eleştirmeni de filmin, ressamın asıl yoğun çalıştığı yoksul savaş yıllarını değil, daha çok “caz çağı” havasındaki sarhoş bir Paris’i gösterdiğini yazmıştı.

Jeanne Hébuterne’in ölümü: gerçek

Filmlerin en ağır sahnesi ne yazık ki gerçek. Modigliani 24 Ocak 1920’de Paris’te tüberküloza bağlı menenjitten öldü; 35 yaşındaydı. Jeanne Hébuterne, ondan iki gün sonra ailesinin evinin penceresinden atlayarak canına kıydı. İkinci çocuklarına hamileydi. Çiftin 1918’de doğan kızı Jeanne’ı babasının İtalya’daki ailesi büyüttü. Filmlerde Jeanne çoğunlukla sadık ve sessiz bir sevgili olarak görünüyor; oysa kendisi de resim eğitimi almış, eserleri olan bir ressamdı.

Modì’deki kişiler: büyük ölçüde gerçek

Depp’in filmindeki çevre gerçek kişilerden oluşuyor. Beatrice Hastings, Modigliani ile 1914’ten itibaren yaklaşık iki yıl fırtınalı bir ilişki yaşayan İngiliz şair ve yazardı. Polonyalı şair Léopold Zborowski, 1916’dan itibaren Modigliani’nin satıcılığını üstlendi ve onu ölene kadar destekledi. Soutine ve Utrillo da onun yakın arkadaşlarıydı. Ama film, Dennis McIntyre’ın oyunundan serbestçe uyarlanmış; üç günlük kaçış, polis kovalamacası ve koleksiyoncuyla karşılaşmanın ayrıntıları belgelere değil, oyunun kurgusuna dayanıyor.

Heykeltıraş Modigliani

Modì’de Modigliani’nin resim ile heykel arasında bocaladığını görüyoruz; bu kısım gerçeğe yakın. Modigliani Paris’teki ilk yıllarında Constantin Brancusi’nin etkisiyle taş heykellere yöneldi; ancak taş tozunun ciğerlerine zarar vermesi ve malzemenin pahalılığı yüzünden birkaç yıl sonra heykeli bırakıp resme döndüğü anlatılır.

Tek kişisel sergi ve polis

Filmlerde sık sık değinilen bir başka olay da gerçek: Modigliani’nin hayattayken açılan tek kişisel sergisi, Aralık 1917’de Berthe Weill’in galerisindeydi. Vitrindeki çıplak resimler yüzünden polis daha açılış günü müdahale etti ve bazı tabloların indirilmesini istedi. Montparnasse 19’da Berthe Weill karakteri de yer alıyor.

Filmde görülen eserler ve bugün nerede?

Modigliani filmlerinde onun portreleri ve çıplakları sürekli arka planda görünüyor; tek tek hangi tabloların kopyasının kullanıldığını kesin olarak söylemek zor. Ama filmlerde tanıdığımız kişilerin Modigliani’nin elinden çıkmış portreleri bugün müzelerde. Filmi izledikten sonra görmeye gitmek isterseniz:

Jeanne’ın 1919 tarihli portresi, Modigliani’nin onu ölümünden kısa süre önce resmettiği tablolardan biri. New York’a giderseniz The Met’te görebilirsiniz.

Modì’deki üç önemli karakterin, Soutine’in, Beatrice Hastings’in ve Zborowski’nin portrelerini yan yana görmek, filmdeki yüzlerin gerçek sahipleriyle tanışmak gibi. Modigliani’nin İtalyan resmi içindeki yerini merak ederseniz İtalyan ressamlar sayfasına da bakabilirsiniz.

Fragman

Modì, Three Days on the Wing of Madness filminin yapım şirketi IN.2 Film’in yayımladığı fragman:

Modigliani filmleri hakkında sık sorulan sorular