Dali Filmleri: Little Ashes (2008) ve Daliland (2022)

Dali ile Lorca arasındaki aşk ne kadar gerçek?
Yakın dostlukları ve birbirlerine adadıkları eserler kesin. İlişkinin romantik bir boyutu olduğu da biliniyor ama ayrıntıları tartışmalı. Lorca 1926’da Dali’ye uzun bir şiir, Salvador Dali’ye Övgü’yü yazdı; Dali de 1920’lerin ortasındaki resimlerinde Lorca’nın yüzünü tekrar tekrar kullandı. Robert Pattinson’ın genç Dali’yi oynadığı Little Ashes (2008), Madrid’deki öğrenci yurdunda başlayan bu ilişkinin belirsiz kalan kısmını kendi yorumuyla dolduruyor.
Süre: Little Ashes 97 dk · Daliland 97 dk·Daliland fragmanı (YouTube) →
Little Ashes, İngiliz yönetmen Paul Morrison’ın 2008’de çektiği film. Genç Salvador Dali’nin Madrid’deki öğrencilik yıllarını, şair Federico Garcia Lorca ve yönetmen Luis Bunuel’le dostluğunu anlatıyor. Düşünün: biri 20. yüzyılın en ünlü ressamı, biri en büyük İspanyol şairi, biri de gerçeküstücü sinemanın kurucusu olacak üç genç adam.
Bu yazıda filmin neyi anlattığına, gerçekle kurgunun nerede ayrıldığına ve üçlünün dostluğundan doğan eserlere bakacağım.
Little Ashes künyesi
| Özgün adı | Little Ashes |
| Tür | Biyografik dram |
| Yönetmen | Paul Morrison |
| Oyuncular | Robert Pattinson (Salvador Dali), Javier Beltran (Federico Garcia Lorca), Matthew McNulty (Luis Bunuel) |
| Yıl | 2008 |
| Ülke | İngiltere, İspanya |
Little Ashes ne anlatıyor?
Film 1922’de Madrid’de, Residencia de Estudiantes adlı öğrenci yurdunda başlıyor. İspanya’nın en parlak gençleri burada toplanıyor; caz, Freud ve avangart, yani yeniliğin peşindeki öncü sanat konuşuluyor. Utangaç, tuhaf giyimli, on sekiz yaşındaki Dali, yurdun yıldızları Lorca ile Bunuel’in dikkatini çekiyor.
Üçü kısa sürede ayrılmaz oluyor. Film en çok Dali ile Lorca arasındaki yakınlığın üzerinde duruyor. Zamanla Bunuel ile Dali Paris’e ve gerçeküstücülüğe yöneliyor, Lorca ise İspanya’da kalıyor. Film, 1936’da İspanya İç Savaşı’nın başında Lorca’nın faşist güçler tarafından öldürülmesiyle kapanıyor.
Gerçek ve kurgu
Dali, Lorca ve Bunuel’in Residencia de Estudiantes’teki dostluğu gerçek. Lorca 1926’da Dali’ye uzun bir şiir adadı: Salvador Dali’ye Övgü. Dali de 1920’lerin ortasındaki resimlerinde Lorca’nın yüzünü tekrar tekrar kullandı. İkisi arasındaki ilişkinin romantik bir boyutu olduğu biliniyor ama ayrıntıları tartışmalı. Film bu belirsiz alanı kendi yorumuyla dolduruyor.
Dostluğun kırıldığı an da gerçek. Bunuel ile Dali 1929’da birlikte gerçeküstücü bir kısa film çekti: Endülüs Köpeği. Lorca filmin adının kendisiyle alay ettiğini düşündü ve kırıldı. Little Ashes adı ise Dali’nin 1927–1928 tarihli Küçük Küller adlı tablosundan geliyor.
Üçlünün dostluğundan doğan eserler
| Eser | Tarih | Nerede? |
|---|---|---|
| Luis Bunuel’in Portresi | 1924 | Reina Sofia Müzesi, Madrid |
| Bal Kandan Tatlıdır | 1927 | Kayıp; yalnızca fotoğrafları biliniyor |
| Küçük Küller | 1927–1928 | Reina Sofia Müzesi, Madrid |
| Endülüs Köpeği (film) | 1929 | Bunuel ve Dali’nin ortak filmi |
Dali’nin en tanınan tablosunu Belleğin Azmi yazımda anlattım. Bu dönemin eserlerini görmek isterseniz en iyi adres Madrid’deki Reina Sofia Müzesi.
Filmin anlattığı eserler ve sanatçı






Fragman
Daliland (2022): Dali’nin son yılları
Little Ashes genç Dali’yi anlatıyorsa Daliland hikayenin öbür ucunu anlatıyor. 1970’lerin New York’unda yaşlanan, ünü doruktayken evliliği ve sağlığı çözülmeye başlayan bir Salvador Dali görürsünüz. American Psycho’nun yönetmeni Mary Harron’un filminde Dali’yi Ben Kingsley oynuyor.
| Özgün adı | Daliland |
| Tür | Biyografik dram |
| Yönetmen | Mary Harron |
| Senaryo | John Walsh |
| Oyuncular | Ben Kingsley (Salvador Dali), Barbara Sukowa (Gala), Christopher Briney (James), Ezra Miller (genç Dali), Rupert Graves (Kaptan Moore), Andreja Pejic (Amanda Lear), Suki Waterhouse |
| Yıl | 2022 |
| İlk gösterim | Toronto Uluslararası Film Festivali, Eylül 2022 |
Daliland ne anlatıyor?
Film 1970’lerin ortasında New York’ta açılıyor. Idaho’dan gelen genç James bir galeride çalışmaya başlıyor ve kısa süre sonra kendini Dali’nin yanında asistan olarak buluyor. Dali bir sergiye yetişmesi gereken resimler üzerinde çalışıyor ama zamanının çoğu partilerde, modeller, müzisyenler ve hayranlar arasında geçiyor. James bu dünyayı içeriden izledikçe Dali ile karısı Gala arasındaki hem tutkulu hem yıpratıcı ilişkiyi görüyor. Ezra Miller’ın oynadığı genç Dali ise geri dönüş sahnelerinde karşımıza çıkıyor. Film Eylül 2022’de Toronto’da gösterildikten sonra ABD’de Magnolia Pictures tarafından Haziran 2023’te vizyona çıkarıldı. Eleştiriler karışıktı ama eleştirmenlerin çoğu, Dali’nin hem çocuksu hem kırılgan yanını yakalayan Ben Kingsley’i övdü.
Ne kadar gerçek?
James kurgu: Hikayeyi gözünden izlediğimiz genç asistan gerçek biri değil; senarist John Walsh ve Harron onu seyircinin gözü olsun diye yarattı. O yüzden filmi biyografi gibi değil, gerçek olaylardan esinlenen bir hikaye gibi izlemek gerekiyor.
St. Regis ve New York: Bu kısım gerçeğe dayanıyor. Dali ile Gala uzun yıllar kışları New York’taki St. Regis Oteli’nde geçirdi. Dali otelde çalışabildiği bir oda tutuyor, önemli görüşmelerini de orada yapıyordu.
Gala ilişkisi: Dali ile Gala’nın açık bir evliliği olduğu biliniyor. Filmde Gala’nın ilgi duyduğu genç şarkıcı Jeff Fenholt gerçek bir kişi; Broadway’deki Jesus Christ Superstar’ın ilk İsa’sıydı. Gala’nın Dali’den ayrı bir hayat kurma isteği de gerçek. Dali ona Katalonya’daki Pubol Şatosu’nu armağan etti; Gala da armağanı tek şartla kabul etti: Dali onu ancak yazılı davetle ziyaret edebilecekti.
İmzalı boş kağıtlar: Film, Kaptan Moore’un yürüttüğü şüpheli işleri ve Dali’nin boş kağıtları imzalamasını da gösteriyor. Dali’nin 1970’lerde baskılar için önceden boş kağıtlar imzaladığı biliniyor. Sonuçta piyasada çok sayıda sahte Dali baskısı dolaşmaya başladı. Rakamlar kaynaklara göre çok değiştiği için bir sayı vermiyorum.
Dali’nin en ünlü tablosunu Belleğin Azmi yazımda, onun dünyasını dijital olarak yaşatan sergiyi de Dali Cybernetics İstanbul yazımda anlattım.
Daliland fragmanı
Daliland filminde Dali’yi kim oynuyor?
Yaşlı Dali’yi Ben Kingsley, geri dönüş sahnelerindeki genç Dali’yi Ezra Miller oynuyor. Gala’da ise Barbara Sukowa’yı izliyorsunuz.
Daliland gerçek bir hikaye mi?
Kısmen. Dali ile Gala’nın 1970’lerdeki New York hayatı, St. Regis Oteli, Gala’nın Jeff Fenholt ile ilişkisi ve Pubol Şatosu gerçek. Hikayeyi gözünden izlediğimiz genç asistan James ise kurgu.
Little Ashes hakkında sık sorulan sorular
Little Ashes filminde Dali’yi kim oynuyor?
Robert Pattinson oynuyor. Lorca’da Javier Beltran’ı, Bunuel’de Matthew McNulty’yi izliyorsunuz.
Lorca ne zaman öldü?
Federico Garcia Lorca 1936’da, İspanya İç Savaşı’nın başında Granada yakınlarında faşist güçler tarafından öldürüldü.
Filmin adı nereden geliyor?
Dali’nin 1927–1928 tarihli Küçük Küller (Cenicitas) adlı tablosundan.
Dali’nin hayatını ve diğer önemli eserlerini Salvador Dali yazımda anlattım. Ressamların hayatını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri bölümüne bakabilirsiniz.
Bu Ay Nereye?
İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.






