Basquiat (1996): Sokaktan Sanatın Zirvesine Kısa Bir Hayat

Jean-Michel Basquiat, 1980’lerin New York’unda duvarlara yazdığı gizemli cümlelerle başlayıp birkaç yıl içinde dünyanın en çok konuşulan genç ressamlarından birine dönüştü. Taçlar, kafatasları, üstü çizilmiş kelimeler, caz müzisyenleri ve siyah kahramanlarla dolu resimleri bugün müzelerin ve müzayedelerin en değerli eserleri arasında. Hayatı ise çok kısa sürdü: 1988’de, 27 yaşında öldü. Bu yazıda onu anlatan filme ve belgesellere bakıyorum; filmde neyin gerçek olduğunu, ekranda gördüğünüz resimlerin aslında kime ait olduğunu ve gerçek Basquiat eserlerinin bugün nerede durduğunu anlatıyorum.

Basquiat filmlerinin künyesi

Basquiat (1996)

Jean-Michel Basquiat: The Radiant Child (2010)

Basquiat filmi ne anlatıyor?

Film, Basquiat’yı New York’ta evsiz, parasız ama kendine ve yeteneğine sonsuz güvenen genç bir adam olarak tanıtarak başlıyor. Şair ve eleştirmen Rene Ricard onu fark edip öne çıkarıyor, galericiler peşine düşüyor ve birkaç yıl içinde resimleri büyük paralara satılıyor. İsviçreli satıcı Bruno Bischofberger aracılığıyla tanıştığı Andy Warhol ile arasında hem bir dostluk hem de bir ortaklık doğuyor.

Filmin ikinci yarısı şöhretin bedeline odaklanıyor: arkadaşlıkların bozulması, sevgilisi Gina ile ilişkisinin dağılması, sanat dünyasının onu bir yıldız ama aynı zamanda bir “maskot” gibi kullanması ve uyuşturucu bağımlılığı. Jeffrey Wright az konuşan, içine kapalı bir Basquiat çiziyor; filmin en çok övülen oyunculuğu ise David Bowie’nin yaşlanan, kırılgan Warhol’u.

The Radiant Child belgeseli ise bambaşka bir deneyim. Yönetmen Tamra Davis, Basquiat’nın arkadaşıydı; 1983’ten itibaren onu kameraya çekmeye başladı ve 1985’te, Basquiat 25 yaşındayken çok rahat, samimi bir röportaj yaptı. Yıllarca sakladığı bu görüntüler belgeselin kalbini oluşturuyor. Filmin adı, Rene Ricard’ın Basquiat hakkında yazdığı ünlü “The Radiant Child” (Parlayan Çocuk) yazısından geliyor.

Basquiat’nın ünlü olmadan önceki yıllarını merak edenler için Sara Driver’ın Boom for Real: The Late Teenage Years of Jean-Michel Basquiat (2017) belgeseli de var. İlk gösterimi 2017 Toronto Film Festivali’nde yapılan film, Basquiat’dan çok onu yetiştiren 1970’lerin sonundaki yoksul ama yaratıcı New York’u anlatıyor.

Filmdeki olaylar ne kadar gerçek?

Yönetmen de o dünyanın içindeydi

Bu filmi diğer ressam filmlerinden ayıran en önemli şey, yönetmeninin de aynı sahnenin ressamı olması. Julian Schnabel 1980’lerin New York sanat dünyasında Basquiat ile aynı galerilerde, aynı partilerde yer alan, onu kişisel olarak tanıyan bir ressamdı. Basquiat onun yönettiği ilk filmdi; yıllar sonra Van Gogh’u anlatan Sonsuzluğun Kapısında filmini de o çekecekti. Filmde Gary Oldman’ın oynadığı başarılı ressam Albert Milo, Schnabel’in kendisinden esinlenmiş bir karakter; Milo’nun resimleri olarak ekranda görülenler de Schnabel’in kendi tabloları. Bu yüzden film hem içeriden bir tanıklık, hem de yönetmenin kendini de hikayeye yerleştirdiği kişisel bir yorum.

Warhol ile dostluk: gerçek

Basquiat ile Andy Warhol gerçekten yakın dosttu. İkisini 4 Ekim 1982’de, ikisinin de satıcısı olan Bruno Bischofberger Warhol’un stüdyosu Factory’de bir öğle yemeğinde bir araya getirdi. 1984-1985 yıllarında birlikte, aynı tuval üzerinde çok sayıda ortak resim yaptılar. Bu resimler Eylül 1985’te New York’taki Tony Shafrazi Galerisi’nde sergilendi; afişte ikisi boksör kılığındaydı. Sergi eleştirmenlerden sert tepki aldı ve bir yazıda Basquiat’nın Warhol’un “maskotu” olarak anılmasının onu derinden yaraladığı, ikilinin bu sergiden sonra uzaklaştığı anlatılır. Filmde bu kırgınlık da yer alıyor. Warhol Şubat 1987’de öldü; Basquiat’nın bu ölümden çok sarsıldığı anlatılır. Warhol’un hayatının başka bir dönemini merak ederseniz I Shot Andy Warhol filmine bakabilirsiniz.

Gerçek kişiler, değişen isimler

Filmdeki karakterlerin bir kısmı gerçek adlarıyla yer alıyor: Warhol, Bischofberger ve Rene Ricard gerçek kişiler. Benicio Del Toro’nun oynadığı yakın arkadaş Benny ve Claire Forlani’nin oynadığı sevgili Gina ise gerçek kişilerden esinlenmiş, kurgusal adlar taşıyan karakterler olarak anlatılır. Yani film bir belgesel değil; Schnabel’in hatırladığı ve yorumladığı bir Basquiat.

Erken ölüm: gerçek

Basquiat 12 Ağustos 1988’de New York’taki evinde aşırı dozda eroin nedeniyle öldü. 27 yaşındaydı. Ölümünden önceki aylarda bağımlılıktan kurtulmak için Hawaii’ye gittiği, döndüğünde temiz olduğunu söylediği anlatılır.

Filmde görülen eserler ve bugün nerede?

Filmi izlerken çok ilginç bir ayrıntıyı bilmekte fayda var: ekranda gördüğünüz Basquiat resimlerinin hiçbiri gerçek değil. Basquiat’nın mirasını yönetenler eserlerin filmde kullanılmasına izin vermedi ya da çok yüksek bir ücret istedi. Bunun üzerine Schnabel, stüdyo asistanı Greg Bogin ile birlikte filmde kullanılan bütün tabloları Basquiat tarzında kendisi yaptı. Warhol’un baskıları ise Schnabel’in kendi koleksiyonundan geldi.

Filmde Picasso’nun Guernica tablosunun da bir kopyası görülüyor. Picasso’nun mirasçıları bu reprodüksiyona, çekimden sonra yok edilmesi şartıyla izin verdi; Schnabel kopyayı imha ettiğini videoyla belgelemek zorunda kaldı.

Basquiat’nın eserleri telif kapsamında olduğu için burada görsellerini kullanmıyorum. Ama filmi izledikten sonra gerçeklerini görmek isterseniz, en bilinen eserlerinden bazıları ve bugün bulundukları yerler şöyle:

1981 tarihli kafatası resmi, Basquiat’nın 1982’de Annina Nosei Galerisi’ndeki sergisinde gösterildi ve aynı yıl koleksiyoncular Eli ve Edythe Broad tarafından satın alındı. Basquiat’nın birkaç günde bitirdiği resimlerinin aksine bu tablo üzerinde aylarca çalıştığı biliniyor. Korna Çalanlar, caz müzisyenleri Charlie Parker ve Dizzy Gillespie’ye bir saygı duruşu. Hollywood Afrikalıları ise 1983’te Los Angeles’ta yapıldı ve eski Hollywood filmlerinde siyah oyunculara biçilen dar rolleri sorguluyor. 1982 tarihli diğer kafatası resmi ise 2017’de Sotheby’s’te 110,5 milyon dolara satılarak bir Amerikalı sanatçının müzayedede satılan en pahalı eseri oldu.

Basquiat’nın Warhol ile ilişkisini daha iyi anlamak için Pop Art yazımıza da göz atabilirsiniz.

Fragman

Basquiat (1996)

Jean-Michel Basquiat: The Radiant Child (2010)

Basquiat filmi hakkında sık sorulan sorular