Maudie (2016): Halk Ressamı Maud Lewis’in Gerçek Hikayesi

Maudie (Türkiye’de Maudie: Hayatın Renkleri adıyla da bilinir), küçük bir kadının küçük bir evde yaptığı büyük bir şeyi anlatıyor: hayatın ona verdiği her şeye rağmen renk üretmeyi. Maudie filmi, Kanada’nın Nova Scotia eyaletinde yaşamış halk ressamı Maud Lewis’in hikayesi. Halk ressamı, hiçbir sanat okuluna gitmeden, kendi kendine resim yapmayı öğrenmiş sanatçılar için kullanılan bir tanım.

Bu film sesini hiç yükseltmiyor. Rüzgarda sallanan bir kapı, buğulu bir pencere, bir fırçanın duvara değdiği an… Sally Hawkins, Maud’u acıyla değil merakla oynuyor; eklemleri ağrıyan, yürürken zorlanan ama pencereden dışarı bakınca her şeyde bir renk gören bir kadın. Bence filmin en güçlü yanı tam da bu: Bize “zavallı” birini değil, kendi dünyasını kendi elleriyle boyayan birini gösteriyor.

Bu yazıda filmin künyesine, neyi anlattığına, gerçeğe ne kadar sadık kaldığına ve Maud Lewis’in resimlerinin bugün nerede görülebileceğine bakacağız.

Maudie künyesi

Maudie ne anlatıyor?

Film 1930’ların sonunda, Nova Scotia’nın küçük bir kasabasında başlıyor. Maud, doğuştan gelen ve yıllar içinde ağırlaşan bir eklem hastalığıyla yaşıyor; elleri ve bacakları ona her gün biraz daha zor geliyor. Anne babası ölmüş, ağabeyi aile evini satmış, Maud da onu bir çocuk gibi idare etmeye çalışan teyzesinin yanında kalıyor. Tek kaçış yolu resim.

Bir gün markette, yalnız yaşayan balık satıcısı Everett Lewis’in yatılı bir ev yardımcısı aradığını duyuyor. Kimsenin şans vermeyeceği bu işe kendisi başvuruyor. Everett sert, kaba, sevgiyi göstermeyi hiç bilmeyen bir adam; evi de tek odalı, elektriksiz, suyu dışarıdan taşınan küçük bir kulübe. Maud ilk iş olarak bu kulübenin duvarlarına çiçekler, kuşlar çizmeye başlıyor.

Sonra New York’tan gelen bir kadın, Maud’un boyadığı bir kartı görüp satın almak istiyor ve her şey yavaş yavaş değişiyor. Kartlar, küçük panolar, yol kenarına asılan “Resim satılık” tabelası… İki yalnız insan, beceriksizce de olsa birbirine alışıyor ve evleniyor. İzlerken fark edeceksiniz: Filmin büyük kısmı o tek odada geçiyor ve o oda, Maud’un fırçasıyla mevsimden mevsime renkleniyor. Hikayenin geri kalanını size bırakıyorum.

Ne kadar gerçek?

Maudie filmi Maud’un hayatının ana çizgisine sadık. Ama bir film olarak bazı yerleri yumuşatıyor, bazılarını da tamamen yeniden yazıyor.

Gerçek olanlar

Maud Kathleen Dowley, Nova Scotia’da John ve Agnes Dowley’in kızı olarak doğdu. Doğum yılı kaynaklarda 1901 ya da 1903 olarak geçiyor. Çok ufak tefekti, çenesi neredeyse yoktu, elleri ve parmakları biçimsizdi; bugün çocukluk çağı romatoid artriti, yani eklemleri yıllar içinde bozan bir iltihaplı hastalık taşıdığı düşünülüyor. Resim yapmaya annesinin teşvikiyle, satmak için Noel kartları boyayarak başladı.

Babası 1935’te, annesi 1937’de öldü; aile evi ağabeyi Charles’a kaldı. Maud, Digby’deki teyzesinin yanına taşındı. Everett Lewis’in ev yardımcısı ilanına gerçekten kendisi başvurdu ve ikisi 1938’de evlendi. Marshalltown’daki küçük evlerinde ne su tesisatı ne de elektrik vardı. Maud hastalığı ilerledikçe ev işlerini yapamaz hale geldi; ev işlerini Everett üstlendi, evin geçimi ise Maud’un resimlerinden çıktı. Yol kenarındaki tabela da gerçek.

Ün de filmdeki gibi geldi: 1965’te bir Toronto gazetesinde çıkan yazı ve CBC televizyonundaki bir program, Maud’u Kanada’nın dört bir yanında tanınır yaptı. ABD Başkanı Richard Nixon’ın ofisi bile ondan iki resim istedi. Ama Maud ömrünün sonuna kadar o küçük evde, çok az parayla yaşadı. 30 Temmuz 1970’te Digby’de zatürreden öldü.

Everett gerçekte nasıl biriydi?

Filmin en çok tartışılan yanı burası. Ethan Hawke’un Everett’i önce sert ve kaba, sonra yavaş yavaş yumuşayan, içinde sevgi saklayan bir adam. Gerçek Everett’in hayatı daha karanlık. Bir yoksullar evinde büyümüştü, okuma yazma bilmiyordu. Yıllarca balık satıcılığı yaptı, Marshalltown’daki yoksullar çiftliğinde gece bekçiliği yaptı.

Maud’un hikayesini araştıran Nova Scotialı sanatçılar Steven Rhude ve Laura Kenney, CBC’ye verdikleri röportajda Everett’in Maud’u evin içine kapattığını, Maud’un satabildiği kadar resim üretmesini istediğini, hatta yoldan geçenler görsün diye onu evin önünde çalıştırdığını anlatıyor. Kenney, filmin şiddetin ipucunu verip sonra her şeyi güzel bir aşk hikayesine çevirdiğini, oysa gerçekte bunun bir aşk hikayesi olmadığını söylüyor. Everett 1979’da, Maud’dan dokuz yıl sonra, biriktirdiği parayı çalmak isteyen birinin eve girmesi sonucu öldürüldü.

Yine de tablo tek renkli değil. Galerinin anlatımına göre komşular Everett’te pek çok kusur görüyordu; yine de Maud’un hastalığı ilerledikçe evi çekip çevirenin ve resimlerini satanın da o olduğunu biliyoruz. Bence film bu iki yüzün ikisini de gösteriyor, ama hikayeyi anlatırken umuda doğru bir adım fazla atıyor.

Maud’un kızı

Filmde Maud’un evlenmeden önce dünyaya getirdiği bir bebek var ve bu hikaye ilerleyen sahnelerde duygusal bir yere bağlanıyor. Gerçekte Maud’un 1928’de doğan Catherine adında bir kızı vardı ve bebek evlatlık verildi. Ancak Maud bu kızı hayatı boyunca hiçbir zaman kabul etmedi; nedeni de bilinmiyor. Filmdeki kavuşmaya yakın anlar, kaynaklara göre senaryonun eklediği bir teselli.

Mekan

Film Nova Scotia’da değil, Newfoundland’de çekildi. Kanada basını, Newfoundland’in sert ve ıssız manzarasının Nova Scotia’ya pek benzemediğini yazdı. Maud’un evi ise film için gerçek ev örnek alınarak yeniden kuruldu.

Filmde görünen eserler ve bugün nerede?

Maud Lewis’in en büyük eseri bir tablo değil, bir ev. Otuz yılı aşkın süre yaşadığı Marshalltown’daki küçük evin duvarlarını, kapısını, pencerelerini, kısacası neredeyse her yüzeyini boyadı. Filmde Maud’un o duvarları adım adım boyadığını görüyoruz.

Boyalı ev: Maud 1970’te, Everett 1979’da ölünce ev hızla yıprandı. Yerel halkın kurduğu bir dernek evi kurtarmaya çalıştı ama yeterli parayı toplayamadı. 1984’te Nova Scotia eyaleti evi satın aldı ve Nova Scotia Sanat Galerisi’ne (Art Gallery of Nova Scotia) emanet etti. 1996’da başlayan restorasyondan sonra ev, 1998’den beri Halifax’taki galerinin Maud Lewis salonunda kalıcı olarak sergileniyor. Ziyaret bilgileri için galerinin resmi sayfasına bakabilirsiniz.

Kartlar ve panolar: Maud eline ne geçerse onun üzerine resim yaptı: karton, sunta, deniz kabukları, hatta faraşlar. Resimlerinde en çok kediler, öküzler, çiçekler ve tekneler var. Perspektife, yani uzaktaki şeylerin küçük görünmesi kuralına hiç aldırmadan, her şeyi parlak ve düz renklerle boyadı. Galeri, iş insanı John Risley’nin topladığı ve aralarında evin önündeki “Resim satılık” tabelasının da bulunduğu 200’ü aşkın resimden oluşan bir koleksiyonu da sergiledi.

İşin ilginç yanı, Maud’un hayattayken çok ucuza sattığı resimler bugün servet değerinde. Black Truck (Siyah Kamyon) adlı resmi, 1973’te bir restoran sahibine bir kızarmış peynirli sandviç karşılığında verildiği anlatılan bir resim. Aynı tablo 2022’de 350.000 Kanada dolarına satıldı. Maud’un kendisi ise bir yoksul mezarlığında, çocuk tabutunda toprağa verilmişti. Bu iki bilgi yan yana durunca insanın içi burkuluyor.

Bu yazıda Maud’un resimlerine yer vermedik; onları görmenin en güzel yolu, Halifax’ta kendi evlerinin içinde görmek.

Okulsuz, kendi kendini yetiştirmiş ve hayatı boyunca yoksulluk içinde resim yapmış bir başka kadın ressamı merak ediyorsanız Seraphine filmi Maudie’nin adeta kardeşi gibi. “Naif” diye anılan bu kendi kendini yetiştirmiş resim geleneğinin en ünlü adını görmek için de Henri Rousseau yazısına bakabilirsiniz. Bir kadın ressamın evlilik içinde emeğinin nasıl yönetildiğini anlatan başka bir film için Big Eyes yazısı da Maudie ile güzel bir ikili oluşturuyor.

Maudie hakkında sık sorulan sorular

Sanatçıların hayatını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri sayfasına bakabilirsiniz.