Camille Claudel (1988): Adjani ve Depardieu’yle Bir Heykeltıraşın Trajedisi

Bazı filmler bir hayatı anlatmaz, bir hayatın içinden geçer. Camille Claudel öyle bir film. 1988’de Bruno Nuytten’in yönettiği bu uzun ve yoğun dram, 19. yüzyıl sonunda Paris’te çamura, mermere ve bir adama tutkuyla bağlanan genç bir kadının hikayesini anlatıyor. Camille’i Isabelle Adjani, Rodin’i Gerard Depardieu oynuyor.

Bence filmin asıl gücü, Camille’i bir “Rodin’in sevgilisi” olarak değil, kendi elleri ve kendi fikirleri olan bir sanatçı olarak göstermesi. Filmin ilk dakikalarından itibaren, kili ve taşı her şeyden çok seven o genç kızın heykelden başka bir şey düşünmediğini hemen anlıyorsunuz. Film ilerledikçe o tutkunun nasıl yalnızlığa, sonra da sessizliğe dönüştüğünü görmek insanın içini acıtıyor.

Bu yazıda filmin künyesine, ne anlattığına, hangi sahnelerin belgelere dayandığına ve filmde gördüğünüz heykellerin bugün hangi müzede olduğuna bakacağız.

Camille Claudel (1988) künyesi

Camille Claudel (1988) ne anlatıyor?

Film 1880’lerin Paris’inde açılıyor. Camille, taşra burjuvası bir ailenin en büyük kızı. Babası onun yeteneğine inanıyor, annesi ise kızının erkek işi saydığı heykele bu kadar düşkün olmasını hiç onaylamıyor. Küçük kardeşi Paul, yani ileride ünlü bir şair ve diplomat olacak Paul Claudel, onun en yakın sırdaşı.

Camille’in hocası Alfred Boucher İtalya’ya giderken öğrencilerini Auguste Rodin’e emanet ediyor. Böylece Camille, o yıllarda Cehennem Kapısı üzerinde çalışan Rodin’in atölyesine giriyor. Önce yardımcı, sonra model, sonra sevgili oluyor. Atölye sahneleri filmin en güzel bölümleri: tozun, ıslak bezlerin, yarım kalmış gövdelerin arasında iki sanatçının birbirinden beslendiğini hissediyorsunuz.

Ama Rodin, uzun yıllardır birlikte yaşadığı Rose Beuret’i bırakmıyor. Camille kendi yolunu çizmek, “Rodin’in öğrencisi” gölgesinden çıkmak istiyor. Filmin ikinci yarısı bu ayrılığın ve ardından gelen yalnızlığın hikayesi: para sıkıntısı, sipariş bekleyen eserler, dağınık bir atölye ve giderek büyüyen bir korku. Sonunu burada söylemeyeceğim; ama son sahnelerin uzun süre aklınızdan çıkmayacağını söyleyebilirim.

Isabelle Adjani bu rolde neredeyse kendini yakıp tüketiyor. Roger Ebert eleştirisinde Adjani’nin bu filmde adeta “ele geçirilmiş” olduğunu yazmıştı. Depardieu ise Rodin’i ne kötü adam ne de kahraman olarak oynuyor; işine gömülmüş, sevdiği kadına da sanatına da sahip olmak isteyen, kararsız bir adam o.

Ne kadar gerçek?

Film bir belgesel değil, ama uydurma bir masal da değil. Senaryo, Camille’in kardeşi Paul Claudel’in torunu Reine-Marie Paris’in yazdığı kitaba dayanıyor. Paris, aile arşivine yakın biri olarak Camille’in yeniden tanınmasında önemli rol oynadı. Filmin iskeleti bu yüzden sağlam; boşlukları dolduran ise sinema.

Belgelere uyan olaylar

Camille’in 8 Aralık 1864’te doğduğu, gençken Paris’te Colarossi Akademisi’nde çalıştığı ve hocası Alfred Boucher İtalya’ya gidince derslerini Rodin’in devraldığı biliniyor. Musee Rodin, ikilinin 1882’de tanıştığını ve ilişkinin yaklaşık on yıl sürdüğünü yazıyor. Camille’in Rodin’in atölyesinde çalıştığı, onun hem yardımcısı hem modeli olduğu da kayıtlarda var. Rodin’in hayatındaki diğer kadın Rose Beuret da gerçek; Rodin yaklaşık otuz yıl boyunca onunla birlikteydi.

Filmin en ağır kısmı da ne yazık ki gerçek. Kaynaklar, Camille’in 1905’ten sonra eserlerinin önemli bir kısmını kendi eliyle yok ettiğini ve eserlerinin çalınacağı korkusuna kapıldığını anlatıyor. Babasının ölümünden bir hafta sonra, 10 Mart 1913’te Ville-Evrard akıl hastanesine kapatıldı. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Avignon yakınlarındaki Montdevergues’e nakledildi ve 19 Ekim 1943’te orada öldü. Yani hayatının son otuz yılını heykelsiz geçirdi.

Yorum ve belirsiz kalanlar

Ayrılığın tarihi bile kaynaklarda tek değil: bazıları 1892, bazıları 1893 diyor. Film, Camille’in Rodin’den hamile kaldığını ve bu çocuğu doğurmadığını ima ediyor. Bu konuda Paul Claudel’in mektuplarına dayanan iddialar var, ama ayrıntıyı kesinleştiren bir belge yok; biyografiler de “belki”, “muhtemelen” diye temkinli konuşuyor. Camille ile Rodin’in baş başa geçen konuşmaları ise doğal olarak senaristlerin kaleminden çıkıyor.

Bir de bakış meselesi var. Film, Camille’in yalnızlığında ailesinin, özellikle annesinin sertliğini öne çıkarıyor. Bunun da bir dayanağı var: AWARE’in sanatçı sayfasına göre annesi, Camille’e mektup ve haber ulaştırılmamasını istedi ve serbest bırakılması ya da Paris’e yakın bir yere nakledilmesi önerilerine karşı çıktı. Paul Claudel’in ablasını ne sıklıkla ziyaret ettiği ise kaynaklarda farklı anlatılıyor.

İşin ilginç yanı

Filmin dayandığı kitabın yazarı Reine-Marie Paris, Camille’in eserlerinden oluşan önemli bir koleksiyonun da sahibiydi. Nogent-sur-Seine kasabası 2008’de bu koleksiyondaki eserlerin büyük kısmını satın aldı ve 2017’de açılan Musee Camille Claudel’in temelini bu eserler oluşturdu. Yani filme kaynak olan aile, bugün Camille’in heykellerini görebildiğimiz müzenin de kaynağı oldu.

Aynı hikayenin başka yüzlerini merak ediyorsanız, Camille’in akıl hastanesindeki tek bir haftasını anlatan Camille Claudel 1915 filmine ve Rodin’in gözünden bakan Rodin (2017) filmine de bakabilirsiniz. Üçünü art arda izlemek, aynı ilişkiyi üç farklı pencereden görmek gibi.

Filmde görünen eserler ve bugün nerede?

Camille Claudel 1943’te öldüğü için eserleri bugün kamu malı. Filmde adı geçen ya da yapım aşamasında gördüğünüz heykellerin çoğu Paris’teki Musee Rodin’de, Musee d’Orsay’de ve Nogent-sur-Seine’deki Musee Camille Claudel’de.

Olgunluk Çağı (L’Age mur): Diz çökmüş genç bir kadın, elini uzatıyor; yaşlı bir adam ise onu bırakıp yaşlı bir kadının kollarına doğru sürükleniyor. Pek çok yorumcu bu grubu Camille’in Rodin’den ayrılışının alegorisi olarak okuyor; bu bir yorum, sanatçının kendi açıklaması değil. Eser 1899’da sergilendi. Musee Rodin’de 1899 tarihli bir bronzu, Musee d’Orsay’de ise yaklaşık 1902’de dökülmüş bronzu var. Orsay’in kaydına göre eser 1895’te devlet siparişi olarak başladı, ama bronz dökümü devlet tarafından hiç ısmarlanmadı; ilk bronzu 1902’de Kaptan Tissier yaptırdı.

Vals (La Valse): Birbirine sarılmış, dönerken neredeyse düşecekmiş gibi duran bir çift. Camille bu eser üzerinde 1889-1905 arasında çalıştı. Bir bronz dökümü Musee Rodin’de, alçı versiyonları Nogent-sur-Seine’deki müzede.

Sakuntala: Hint destanındaki iki sevgilinin yeniden kavuşmasını anlatan grup. 1888 tarihli boyalı alçısı Chateauroux’daki Musee Bertrand’da. 1905’te mermere aktarılan ve “Vertumnus ve Pomona” adıyla da bilinen versiyonu ise Musee Rodin’de.

Dedikoducular (Les Causeuses) ve Dalga (La Vague): Camille’in Rodin’den ayrıldıktan sonra gündelik hayata yöneldiği küçük boyutlu, mermer, oniks ve bronzu bir arada kullandığı işler. İkisi de Musee Rodin koleksiyonunda; Dedikoducular 1897, Dalga 1897-1903 tarihli. Bence Camille’in kendi sesini en net duyduğunuz eserler bunlar.

Musee Rodin’deki Claudel eserlerinin bir kısmı Paul Claudel’in bağışı, bir kısmı müzenin satın aldıkları. Yani bir zamanlar ablasının kapatılmasını isteyen kardeş, onun eserlerinin Rodin’inkilerle aynı çatı altında durmasını da sağladı. Rodin’in kendi eserlerini merak ediyorsanız Auguste Rodin ve Düşünen Adam yazılarıma, Orsay’deki diğer başyapıtlar için Musee d’Orsay rehberine bakabilirsiniz. Ziyaret bilgileri için Musee Rodin’in resmi sitesi en güncel kaynak.

Camille Claudel (1988) hakkında sık sorulan sorular

Sanatçıların hayatını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri sayfasına bakabilirsiniz.