Fikret Mualla: Paris’in Kafelerini ve Barlarını Resmeden Ressam

Fikret Mualla Saygı'nın Karacaahmet Mezarlığı'ndaki mezarı

Fikret Mualla kimdir?

Fikret Mualla Saygı (1903–1967), İstanbul’da doğan ve hayatının son yirmi yedi yılını Fransa’da geçiren Türk ressam. Münih ve Berlin’de sanat eğitimi aldı, 1939’da Paris’e yerleşti. Paris’in kafelerini, barlarını, sokaklarını ve eğlence yerlerini çoğunlukla guajla, yani kağıt üzerine örtücü su bazlı boyayla, canlı renklerle resmetti; işlerinde Dışavurumculuk ile Fovizmin özellikleri buluşur. Eserlerini en geniş haliyle Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde görebilirsiniz.

Fikret Mualla, Türk resminin en renkli ama en hırpalanmış hayatlarından birini yaşadı. İstanbul’da varlıklı bir ailede doğdu, Almanya’da sanat okudu, ömrünün son yirmi yedi yılını Fransa’da yoksulluk, hastalık ve yalnızlık içinde geçirdi. Ama resimlerine baktığınızda karanlık bir dünya görmezsiniz: kalabalık kafeler, barlar, orkestralar, sokakta gezinen insanlar. Kültür ve Turizm Bakanlığı onu Dışavurumculuk ile Fovizmin üslup özelliklerini birleştiren, coşkulu ve içten işler üreten bir ressam olarak tanımlar.

Fikret Mualla hakkında çok hikaye anlatılır. Bir kısmı belgelere dayanır, bir kısmı ise zamanla dilden dile büyüyüp efsaneye dönüşmüştür. Bu yazıda önce müzelerin ve resmi kaynakların aktardığı hayat hikayesini, sonra sanat anlayışını ve en önemli eserlerini, son olarak da eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum. Anlatılan ama doğrulanamayan hikayeleri ayrıca belirttim.

Fikret Mualla kimdir?

Fikret Mualla’nın İstanbul’daki çocukluğu

Fikret Mualla 1903’te İstanbul’da doğdu. Babası Mehmet Ekrem Bey, Düyun-u Umumiye’de, yani Osmanlı borçlarını yöneten kurumda müdürdü. Önce Saint Joseph Fransız Okulu’na, sonra Galatasaray Lisesi’ne (Mekteb-i Sultani) gitti; Galatasaray’daki resim hocası Şevket Dağ’dı. Çocukken geçirdiği bir kaza yüzünden topal kaldı; akademik kaynaklara göre kaza okulda oynanan bir futbol maçında oldu. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na göre annesini erken kaybetmesi ve babasının yeniden evlenmesi, onu zor ve uyumsuz bir çocuk yaptı.

İsviçre’den Münih’e, Münih’ten Berlin’e

1920’de, 17 yaşındayken mühendislik okusun diye İsviçre’ye gönderildi. Ama orada asıl ilgisini çekenin resim olduğunu anladı. 1921’de Münih Güzel Sanatlar Akademisi’nin afiş ve desen bölümüne girdi, 1922’de Berlin’e geçip Arthur Kampf’ın öğrencisi oldu; Hale Asaf da aynı hocadan ders alıyordu. Bu yıllarda İsviçre ve İtalya’daki müzeleri dolaştı, desenleri Alman dergilerinde yayımlandı. Kültür ve Turizm Bakanlığı, yurt dışındaki bu dönemde bir Mısır prensinin ona destek olduğunu aktarır.

İstanbul ile Paris arasında

1926’da Türkiye’ye döndü ve 1927’de Galatasaray Lisesi’nde resim öğretmeni oldu. 1928’de istifa edip yeniden Almanya’ya, oradan Fransa’ya gitti; Paris’te sanatçıların yaşadığı Montparnasse ve Saint-Germain çevresinde kaldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na göre Hale Asaf ile Andre Lhote’un atölyesinde karşılaştılar. 1930’da İstanbul’a döndü, Ayvalık’a resim öğretmeni olarak atandı ama bu işi de kısa sürede bıraktı. Sonraki yıllar çok hareketliydi: Nazım Hikmet’in kitaplarını resimledi, 1932’de Friedrich Schiller üzerine bir kitap yayımladı, Lüküs Hayat, Deli Dolu ve Saz Caz operetlerinin kostümlerini çizdi. İlk sergisini 1934’te Beyoğlu’ndaki Kapps Kitabevi’nde açtı. 1936–1937’de eğitimci İsmail Hakkı Baltacıoğlu’nun çıkardığı Yeni Adam dergisi için gündelik hayattan gözlemlere dayanan desenler çizdi. 1934’te haftalık olarak çıkmaya başlayan dergi, dönemin yazarlarını, aydınlarını ve sanatçılarını bir araya getiren bir buluşma yeri gibiydi. Bu desenler yıllar sonra, 1993’te Kültür Bakanlığı tarafından Fikret Mualla – Yeni Adam’dan Desenler 1936–1937 adıyla kitap oldu.

Zor yıllar

Sakıp Sabancı Müzesi’ne göre 1928’den itibaren aralıklarla psikolojik tedavi gördü. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın aktardığına göre 1936’da söylediği bazı sözler yanlış yorumlandı ve savcılık kararıyla Bakırköy Akıl Hastanesi’ne yatırıldı. Orada bir yıl kaldı; ömür boyu süren polis korkusu da bu günlerden kaldı. Hastaneden çıktıktan sonraki iki yılda, 1939 New York Dünya Fuarı’nın Türkiye pavyonu için yaklaşık 30 İstanbul resmi yaptı.

Paris’e yerleşmesi

Babasından kalan mirasla Paris’te geçinebileceğini düşündü ve 1939’da Türkiye’den ayrıldı. Bir daha da geri dönmedi. Paris’te Academie de la Grande Chaumiere’de Othon Friesz’in derslerine katıldı. Çok geçmeden İkinci Dünya Savaşı başladı. Yıllarca süren yoksulluk, ağır alkol bağımlılığı ve hiç geçmeyen polis korkusu hayatını giderek daha dengesiz hale getirdi; pek çok kez hastaneye yattı. Anlatılana göre resimlerini kafelerde bir yemek ya da bir kadeh içki karşılığında verirdi.

Dina Vierny ve Fikret Mualla’nın ilk Paris sergisi

Hastanede yattığı dönemlerden birinde, Paris’in tanınmış galericilerinden Dina Vierny onu himayesine aldı. Mualla da onun için resimler yaptı ve bu resimlerle Kasım 1954’te sergi açtı. Sakıp Sabancı Müzesi’ne göre 1954’ten ölümüne kadar Paris’te ve çevresinde önemli sergiler açtı.

Madame Angles ve son yılları

Paris yıllarında resimlerini düzenli olarak satın alan Madame Angles, zamanla onun koruyucusu oldu. 1962’de Mualla felç geçirince onu hastaneye yatırdı, sonra Güney Fransa’da Reillanne’daki evine yerleştirdi ve bütün masraflarını üstlendi. Mualla hayatının sonuna kadar felçli kaldı. Önce bir hastanede, sonra bir bakımevinde yaşadı ve 20 Temmuz 1967’de öldü.

Fikret Mualla Saygı'nın Karacaahmet Mezarlığı'ndaki mezarı
Fikret Mualla Saygı’nın Karacaahmet Mezarlığı’ndaki mezarı.

Tıpkı ressam Hale Asaf gibi, önce kimsesizler mezarlığına gömüldü. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk’ün girişimiyle naaşı ölümünden yedi yıl sonra, 1974’te Türkiye’ye getirildi ve İstanbul’da Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.

Fikret Mualla’nın sanat anlayışı

Hayatın içinden sahneler

İstanbul döneminden, 1930’larda yapıldığı bilinen Yeni Harfleri Öğrenen Kızlar adlı resmi, bu yüzden akademik çalışmalara da konu oldu. Resimde Harf İnkılabı’ndan sonra yeni alfabeyi öğrenen genç kadınları görürsünüz. Eser, Cumhuriyet döneminde kadının toplumdaki yerinin değişmesini ve kentleşmeyi yansıtan bir belge gibi okunur.

Ankara Resim ve Heykel Müzesi önemli bir noktaya dikkat çeker: hayatı ne kadar savruk ve düzensizse, resimlerinde konusuna ve üslubuna o kadar hakim bir sanatçı vardır. İstanbul döneminde Haliç’i, camileri, Boğaz manzaralarını, nüleri, yani çıplak figürleri, ve portreleri resmetti. Fransa’da ise Paris’in eğlence yerlerini, barları, kafeleri, sokakta gezinen insanları ve hayvanları. Resimlerinde yemek yiyen, kağıt oynayan, müzik yapan, dans eden sıradan insanlar görürsünüz. Bu yönüyle Montmartre’ın gece hayatını resmeden Toulouse-Lautrec’i akla getirir, ama Mualla’nın renkleri çok daha neşelidir.

Fikret Mualla ve guaj: hızın tekniği

Mualla çoğunlukla guajla, yani kağıt üzerine örtücü su bazlı boyayla çalıştı. Çok hızlı ve doğaçlama resim yapan Mualla’ya bu teknik tam uyuyordu. Resimlerinde çizgi ile renk birbirinden ayrılmaz: figürler birkaç hızlı çizgiyle kurulur, renk lekeleri de bu çizgilerin arasını doldurur.

Dışavurumculuk ile Fovizm arasında

Fikret Mualla hiçbir gruba ya da ekole bağlanmadı. Yine de resminde iki şey buluşur: Dışavurumculuğun duygu yüklü çizgisi ve Matisse’in öncülük ettiği Fovizmin cesur, saf renkleri. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın deyişiyle onun için resim bir yaşam biçimiydi; kuramlarla değil, hayatın kendisiyle uğraştı. Akademik çalışmalara göre İstanbul döneminde daha çok sarı ve kahverengi gibi toprak tonlarını, Paris döneminde ise doygun mavi, kırmızı, sarı ve turuncuları seçti. Aynı çalışmalara göre ruh hali paletine de yansırdı: kendini kötü hissettiğinde siyah, beyaz ve griye döner, neşeli günlerinde renkleri canlanırdı.

Efsanenin gölgesindeki ressam

Fikret Mualla denince çoğu zaman önce hayatı akla gelir: Paris kafeleri, yoksulluk, alkol, hastaneler ve resimle ödenen hesaplar. Bu hikayelerin bir kısmı belgelere dayanıyor, bir kısmı yıllar içinde anlatıla anlatıla büyümüş. Oysa müzeler başka bir şeyin altını çiziyor: hayatı düzensizdi, ama resimleri disiplinli ve konusuna hakim bir ressamın işleri. Onu tanımak istiyorsanız efsaneden çok resimlerine bakın.

Fikret Mualla’nın en önemli eserleri

1. Amerikan Bar (1951)

Fikret Mualla, Amerikan Bar
Fikret Mualla, Amerikan Bar (1951). Görsel: Ankara Resim ve Heykel Müzesi – Hikmet Onat / Fikret Mualla Resim Sergisi kataloğu (1998).

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

Mualla’nın Paris’te en çok resmettiği konulardan biri barlardı ve bu eser, müze koleksiyonundaki bar sahnelerinin en erken tarihlisi. Kağıt üzerine guaj, 25 x 38 cm. Paris’e yerleşmesinden on iki yıl sonra yapıldı ve bu mekanların artık resminin tam ortasında olduğunu gösteriyor.

2. Garson (1955)

Fikret Mualla, Garson
Fikret Mualla, Garson (1955). Görsel: Ankara Resim ve Heykel Müzesi – Hikmet Onat / Fikret Mualla Resim Sergisi kataloğu (1998).

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

Paris kafelerinin vazgeçilmez kahramanı garson, 54 x 73 cm boyutlarında bir guajda. Mualla’nın Paris resimlerinde garsonlar, müzisyenler ve satıcılar gibi gündelik hayatın küçük kahramanlarıyla sık sık karşılaşırsınız.

3. Balo (1955)

Fikret Mualla, Balo
Fikret Mualla, Balo (1955). Görsel: Ankara Resim ve Heykel Müzesi – Başyapıtlar II. Cilt kataloğu (PDF).

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

Müzenin kayıtlarında günü ve ayıyla, 30 Aralık 1955 olarak tarihlenen bir eğlence sahnesi. Kağıt üzerine guaj, 28,5 x 36,5 cm. Mualla’nın eserlerinde bu kadar kesin bir tarihe pek rastlanmıyor.

4. Çocuklu Kompozisyon (1956)

Fikret Mualla, Çocuklu Kompozisyon
Fikret Mualla, Çocuklu Kompozisyon (1956). Görsel: Ankara Resim ve Heykel Müzesi – Hikmet Onat / Fikret Mualla Resim Sergisi kataloğu (1998).

Nerede: İzmir Resim ve Heykel Müzesi, İzmir

Kağıt üzerine guaj, 42,5 x 57,5 cm. Mualla’nın İzmir Resim ve Heykel Müzesi’ndeki eserlerinden biri. Ankara’daki Bebekle Gezinti ve Köpekle Gezinti gibi resimlerle birlikte düşünülünce, kalabalık mekanların yanında gezinti ve aile sahnelerini de sevdiği anlaşılıyor.

5. Pazar Yeri (1957)

Fikret Mualla, Pazar Yeri
Fikret Mualla, Pazar Yeri (1957). Görsel: Ankara Resim ve Heykel Müzesi – Hikmet Onat / Fikret Mualla Resim Sergisi kataloğu (1998).

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

Adından da anlaşılacağı gibi bir pazar yeri sahnesi; kağıt üzerine guaj, 38 x 55 cm. Mualla’nın yalnızca kafelere ve barlara değil, Paris’in sokak hayatına da baktığını gösteriyor.

6. Meyhane (1957)

Fikret Mualla, Meyhane
Fikret Mualla, Meyhane (1957). Görsel: Ankara Resim ve Heykel Müzesi – ‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türk Resim Sanatı’ kataloğu (PDF).

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

53,5 x 64 cm ile Mualla’nın büyük sayılabilecek guajlarından biri. Meyhaneler ve birahaneler hem hayatında hem resminde çok yer tutar; Ankara’daki koleksiyonda bu konuyu işleyen birden fazla eser var.

7. Goril (1959)

Fikret Mualla, Goril
Fikret Mualla, Goril (1959). Görsel: Ankara Resim ve Heykel Müzesi – ‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türk Resim Sanatı’ kataloğu (PDF).

Nerede: Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Ankara

Mualla’nın yalnızca insan kalabalıklarını değil, hayvanları da resmettiğini hatırlatan bir eser. Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde bunun yanında 1954 tarihli iki Maymun resmi de var.

8. Moda

Fikret Mualla, Moda
Fikret Mualla, Moda. Görsel: Google Arts & Culture / Sakıp Sabancı Müzesi.

Nerede: Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul

Kağıt üzerine guaj, 30 x 40 cm, tarihi bilinmiyor. Sakıp Sabancı Müzesi’nin resim koleksiyonundaki Fikret Mualla eserlerinden biri; müzede ayrıca Sokak – Turuncu adlı bir eseri de bulunuyor.

Fikret Mualla’nın eserlerini nerede görebilirsiniz?

Fikret Mualla için ilk durak Ankara Resim ve Heykel Müzesi. Koleksiyonda otuzdan fazla eseri var ve ona ayrılmış bir Fikret Mualla Salonu bulunuyor. Amerikan Bar, Garson, Balo, Pazar Yeri ve Meyhane burada. Eserlerin adlarını okumak bile onun dünyasına bir pencere açıyor: Sohbet, Gezinti, Birahane, Gece Kulübü, Makyaj, Dedikodu, Balon Satan Kadın, Balıkçılar, Orkestra ve Dans Eden Adam. İzmir Resim ve Heykel Müzesi’nde de altı eseri kayıtlı.

İstanbul’daysanız Sakıp Sabancı Müzesi’nin resim koleksiyonunda Mualla’nın eserlerini bulabilirsiniz. Tophane’deki İstanbul Resim ve Heykel Müzesi de koleksiyonundaki sanatçılar arasında Fikret Mualla Saygı’yı sayıyor. Üsküdar’daki Karacaahmet Mezarlığı’na gidip ressamın mezarını da ziyaret edebilirsiniz. Bir eserin o gün sergide olup olmadığı değişebildiği için gitmeden önce müzelerin güncel bilgilerine bakmanızı öneririm: Ankara Resim ve Heykel Müzesi.

🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Ankara gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

Fikret Mualla hakkında merak edilenler

Fikret Mualla hangi akımın temsilcisi?

Hiçbir gruba ya da ekole bağlanmadı. Kültür ve Turizm Bakanlığı onun resmini, Dışavurumculuk ile Fovizmin üslup özelliklerini birleştiren coşkulu ve içten bir resim olarak tanımlar.

Fikret Mualla hangi tekniği kullandı?

Çoğunlukla guaj, yani kağıt üzerine örtücü su bazlı boya kullandı ve çok hızlı çalıştı.

Fikret Mualla nerede eğitim aldı?

İstanbul’da Saint Joseph’te ve Galatasaray Lisesi’nde okudu. Münih Güzel Sanatlar Akademisi’nde afiş ve desen, Berlin’de Arthur Kampf’ın yanında resim öğrendi. 1939’da Paris’te Academie de la Grande Chaumiere’de Othon Friesz’in derslerine katıldı.

Fikret Mualla ne zaman ve nerede öldü?

20 Temmuz 1967’de Fransa’da, felç geçirdikten sonra kaldığı bakımevinde öldü. Naaşı 1974’te Türkiye’ye getirildi ve İstanbul’da Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.

Fikret Mualla’nın soyadı neden Saygı?

Saygı soyadını 1934’te Soyadı Kanunu’yla aldı. Bu soyadının nasıl seçildiğine dair farklı hikayeler anlatılır; bazı kaynaklara göre onu babası seçti.

Fikret Mualla’nın hocaları kimlerdi?

Galatasaray Lisesi’nde Şevket Dağ’dan resim dersi aldı. Berlin’de Arthur Kampf’ın öğrencisi oldu, Paris’te de Academie de la Grande Chaumiere’de Othon Friesz’in derslerine katıldı.

Fikret Mualla Paris’te kaç yıl yaşadı?

1939’da Türkiye’den ayrıldı ve 1967’deki ölümüne kadar Fransa’da yaşadı. Önce Paris’te, felçten sonra da Güney Fransa’da kaldı. Bu yirmi yılı aşkın sürede Türkiye’ye bir kez bile dönmedi.

Fikret Mualla’nın en çok eseri hangi müzede?

Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde. Müzede otuzdan fazla eseri ve adını taşıyan bir salon var.

Kısaca Fikret Mualla

Doğum1903, İstanbul
Ölüm20 Temmuz 1967, Fransa
EğitimSaint Joseph, Galatasaray Lisesi; Münih Güzel Sanatlar Akademisi; Berlin’de Arthur Kampf; Paris’te Academie de la Grande Chaumiere
Yaşadığı yerlerİstanbul, Münih, Berlin, Paris, Güney Fransa
ÜslupDışavurumculuk ve Fovizm etkili, hızlı çizgi ve canlı renk
TekniğiÇoğunlukla kağıt üzerine guaj
Bilinen eserleriAmerikan Bar, Garson, Balo, Pazar Yeri, Meyhane
En iyi görüleceği yerAnkara Resim ve Heykel Müzesi (Fikret Mualla Salonu)

Diğer Türk ustalar için Türk Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler