Sistine Madonnası: Raffaello’nun Ünlü İki Meleğinin Tablosu

Sistine Madonnası, Raffaello’nun en ünlü sunak tablolarından biri. Açılan yeşil perdelerin arasından, bulutların üstünde yürüyerek bize doğru gelen Meryem ile kucağındaki çocuk İsa’yı gösteriyor. Raffaello tabloyu 1512–1513 yıllarında İtalya’nın Piacenza şehrindeki bir manastır kilisesi için yaptı; bugün Almanya’nın Dresden şehrindeki Gemäldegalerie Alte Meister’de. Tablonun alt kenarında, dirseklerini dayayıp yukarı bakan iki küçük melek ise zamanla tablodan bile ünlü oldu.

Bu tabloyu yazarken beni en çok şaşırtan şey, milyonlarca kartpostalda, kupada, defter kapağında gördüğümüz o iki meleğin aslında dev bir sunak resminin en alt köşesinde durması oldu. Onları hep tek başına bir resim sanmıştım. Tablonun tamamına bakınca meleklerin sahnenin seyircisi olduğunu, tıpkı bizim gibi Meryem’in gelişini izlediğini fark ettim.

Bu yazıda Sistine Madonnası’nın kimin için ve neden yapıldığını, Piacenza’dan Dresden’e uzanan yolculuğunu, tabloda nelere bakmak gerektiğini ve iki meleğin nasıl bu kadar ünlendiğini anlatıyorum.

Sistine Madonnası hakkında kısa bilgi

Sistine Madonnası ne anlatıyor?

Tablo bir sunak resmi olarak yapıldı; yani kilisede ayine katılanlar ona bakarak dua edecekti. Raffaello’nun asıl buluşu, Meryem’i bu insanlara doğru yürürken göstermesi. Perdeler açılıyor, Meryem çocuğunu kucağında getiriyor, Aziz Sixtus ise kilisedeki insanları gösteriyor. Tablonun önünde duran kişi, sahnenin dışında değil, bir parçası oluyor.

Pek çok yorumcu Meryem’in yüzündeki hüzünlü ciddiyeti, onun çocuğunun ileride çarmıha gerileceğini bildiği şeklinde okur. Meryem’in bu ifadesi, tablonun yalnızca güzel değil, aynı zamanda dokunaklı bulunmasının en büyük nedeni.

Tablo neden “Sistine” adını taşıyor?

Tablonun adı çoğu zaman Vatikan’daki Sistine Şapeli ile karıştırılıyor. Oysa ikisinin arasında doğrudan bir bağ yok. “Sistine” adı, tablonun yapıldığı Piacenza’daki San Sisto, yani Aziz Sixtus Kilisesi’nden geliyor. Tablonun solunda diz çökmüş yaşlı adam da bu kilisenin koruyucu azizi, 3. yüzyılda yaşamış Papa II. Sixtus.

Tabloyu ısmarlayan kişinin Papa II. Julius olduğu düşünülüyor. Julius, Raffaello’yu birkaç yıl önce Roma’ya çağırıp Vatikan Sarayı’ndaki odaları boyatan papaydı; Atina Okulu da bu odalardan birinde. Julius’un amcası, Sistine Şapeli’ne adını veren Papa IV. Sixtus’tu. Yani aziz Sixtus hem kilisenin hem de papanın ailesi için özel bir addı. Piacenza da 1512’de papalık topraklarına katılmıştı ve tablo bu bağlılığın bir işareti olarak da görülüyor.

Piacenza’dan Dresden’e

Tablo iki yüzyıldan fazla San Sisto Kilisesi’nin ana sunağında kaldı. 1754’te Polonya kralı ve Saksonya prensi III. August, tabloyu keşişlerden yüklü bir para ödeyerek satın aldı ve Dresden’e getirtti. Tablo saraya geldiğinde kralın tahtını kenara çektirip “Büyük Raffaello’ya yer açın” dediği anlatılır. Bu hoş bir hikaye, ama kanıtı yok.

Dresden’de tablo zamanla şehrin simgesine dönüştü. 18. ve 19. yüzyılda Alman yazarlar ve düşünürler onun önünde saatler geçirdi, uzun yazılar yazdı. Rus romancı Dostoyevski tabloya o kadar hayrandı ki çalışma odasında büyük bir reprodüksiyonu asılıydı.

İkinci Dünya Savaşı’nda tablo, Dresden bombalanmadan önce şehrin dışındaki bir tünele saklandı. Savaşın sonunda Sovyet ordusu onu Moskova’ya götürdü. Tablo on yıl sonra, 1955’te Dresden’e geri verildi.

Sistine Madonnası’nda neye bakmalı?

Tablo ilk bakışta sade bir düzene sahip: ortada Meryem, iki yanda iki aziz, altta iki melek. Ama Raffaello bu sadeliği büyük bir ustalıkla kurmuş.

Neye bakmalı? Açılan perdeler

Tablonun üst köşelerinde yeşil perdeler ve bunları taşıyan ince bir çubuk görülüyor. Sanki bir sahnenin perdesi az önce açılmış ve Meryem göründü. Raffaello böylece sahneyi gündelik bir an değil, bir görüntü, bir vizyon olarak sunuyor.

Neye bakmalı? Yürüyen Meryem

Meryem oturmuyor, bulutların üstünde yürüyor. Eteği hafifçe savruluyor, bir ayağı öne çıkmış. Kucağındaki çocuk İsa ile birlikte tam karşıya, bize bakıyor. Yüzü sakin ama ciddi; çocuğunu sanki dünyaya teslim etmeye getiriyor.

Neye bakmalı? Bulutlardaki yüzler

Meryem’in arkasındaki gökyüzüne yakından bakınca bulutların aslında yüzlerce soluk melek başından oluştuğu görülüyor. Bu yüzler uzaktan fark edilmiyor, yaklaştıkça beliriyor.

Neye bakmalı? Aziz Sixtus ve papalık tacı

Solda altın rengi cüppesiyle Aziz Sixtus diz çökmüş. Bir eliyle göğsünü tutuyor, öteki eliyle dışarıyı, yani tablonun önünde duran bizi gösteriyor. Sanki Meryem’e “bu insanlar için dua et” diyor. Aziz Sixtus’un yüzünün tabloyu ısmarlayan II. Julius’a benzetildiği söylenir, ama bu bir yorum. Sol alt köşede, korkuluğun üstünde papalık tacı duruyor.

Neye bakmalı? Aşağı bakan Azize Barbara

Sağda Azize Barbara gözlerini aşağıya, meleklere çevirmiş. Sixtus yukarı, Meryem’e bakarken Barbara aşağı bakıyor. Bu iki bakış, tablonun içinde görünmez bir çember çiziyor ve gözümüzü sahnede dolaştırıyor.

Ünlü iki melek

Tablonun en alt kenarındaki iki kanatlı küçük melek, dirseklerini bir korkuluğa dayamış, yukarı bakıyor. Biri çenesini eline yaslamış, öbürü kollarını kavuşturmuş. İkisinin de yüzünde hafif sıkılmış, dalgın bir ifade var. Raffaello onları belki de sahnenin ağırbaşlılığını biraz yumuşatmak için koydu.

Melekler özellikle 19. yüzyılda tablodan ayrı olarak çoğaltılmaya başlandı. Bugün pullarda, kartpostallarda, ambalaj kağıtlarında, tişörtlerde, hatta dövmelerde karşımıza çıkıyorlar. Pek çok kişi onları tanıyor ama hangi tablodan geldiklerini bilmiyor. Meleklerin nasıl ortaya çıktığına dair, Raffaello’nun atölyesinin penceresinden içeri bakan iki çocuktan esinlendiği gibi hikayeler de anlatılır; bunlar da kanıtı olmayan güzel söylentiler.

Sistine Madonnası nerede görülür?

Sistine Madonnası, Dresden’deki Zwinger sarayının içinde bulunan Gemäldegalerie Alte Meister’de, yani Eski Ustalar Resim Galerisi’nde. Tablo müzenin en önemli eseri sayılıyor ve genellikle kendine ayrılmış bir salonda sergileniyor. Galeride Rembrandt, Vermeer, Tiziano ve Giorgione gibi ustaların eserleri de var; tabloyu görmeye giden birine galerinin tamamı için birkaç saat ayırmasını öneririm.

Piacenza’daki San Sisto Kilisesi’nde ise bugün tablonun bir kopyası bulunuyor.

Gitmeden önce güncel ziyaret bilgilerini müzenin resmi sitesinden kontrol edebilirsiniz: Gemäldegalerie Alte Meister.

Eserin ressamı Raffaello

Raffaello Sanzio 1483’te İtalya’nın Urbino şehrinde doğdu ve yalnızca 37 yaşında, 1520’de Roma’da öldü. Leonardo ve Michelangelo ile birlikte Yüksek Rönesans’ın üç büyük ustasından biri sayılıyor. Dengeli kompozisyonları, yumuşak renkleri ve özellikle Meryem tablolarıyla tanınıyor. Hayatını ve öteki eserlerini Raffaello yazımda anlattım; Vatikan’daki en ünlü freski için Atina Okulu yazısına da bakabilirsiniz.

Sistine Madonnası hakkında sık sorulan sorular

Özet