İki Frida: Frida Kahlo’nun Ayrılık Yılında Boyadığı Kalpler

İki Frida, Frida Kahlo’nun en tanınan tablosu. Bir bankta el ele oturan iki Frida görüyoruz: biri beyaz, dantelli Avrupai bir elbise içinde, öteki renkli Meksika kıyafetleriyle. İkisinin de kalbi göğsünün dışında ve iki kalp tek bir damarla birbirine bağlı. Frida bu büyük tabloyu 1939’da, Diego Rivera’dan boşandığı yıl yaptı. Bugün Mexico City’deki Modern Sanat Müzesi’nde.

Bu tablo üzerine okurken beni en çok etkileyen şey, Frida’nın acıyı saklamak yerine iki kez resmetmesi oldu. Bir Frida kanıyor, öteki onun elini tutuyor. Tabloya ilk başta bir ayrılığın resmi olarak bakıyordum; okudukça bunun aynı zamanda insanın kendi kendini teselli edişinin resmi olduğunu düşünmeye başladım.

Bu yazıda İki Frida’nın hangi koşullarda yapıldığını, tablodaki ayrıntıların ne anlattığını, sürrealizmle ilişkisini ve tabloyu Mexico City’de nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

İki Frida hakkında kısa bilgi

İki Frida ne anlatıyor?

En yaygın yorum şu: sağdaki Meksikalı Frida, Diego’nun sevdiği Frida; soldaki Avrupai Frida ise artık sevilmeyen, reddedilen Frida. Bu yorum Frida’nın kendi açıklamalarından çok, tablonun boşanma yılında yapılmasından ve Diego’nun portresinin sağdaki Frida’nın elinde olmasından çıkıyor.

Bir başka okuma, tabloyu Frida’nın ikili kimliği üzerinden yorumlar: Avrupalı baba ile Meksikalı anne, iki kültür, iki benlik. Frida’nın sonraki yıllarda tuttuğu günlükte “İki Frida’nın kökeni” diye başlayan bir not var. Orada çocukken hayal ettiği ve yalnızken yanına gittiği bir arkadaştan söz ediyor. Bu not, tablonun yalnızca bir ayrılıkla değil, Frida’nın yalnızlıkla kurduğu eski bir ilişkiyle de bağlantılı olduğunu düşündürüyor.

Hangi yorumu seçersek seçelim, tablodaki iki Frida el ele. Biri kanarken öteki onu bırakmıyor.

Boşanma yılı: 1939

Frida Kahlo ile Diego Rivera 1929’da evlendi. Evlilikleri baştan fırtınalıydı; iki taraf da başka ilişkiler yaşadı. 1939’a gelindiğinde çift ayrılma kararı aldı ve aynı yılın sonunda boşandı.

Frida o yılın başında Paris’teydi. André Breton’un desteğiyle düzenlenen bir Meksika sanatı sergisinde eserleri gösterildi. Meksika’ya dönünce Diego ile yolları ayrıldı ve Frida kendini işe verdi. İki Frida bu dönemde doğdu. Tablo, Frida’nın o güne kadar yaptığı resimlerin çoğundan çok daha büyük; genellikle küçük boyutlarda çalışan bir ressam için bu bilinçli bir seçim gibi duruyor.

Bir yıl sonra, Aralık 1940’ta Frida ile Diego San Francisco’da yeniden evlendi. Ama İki Frida, o ayrılık yılının en güçlü tanığı olarak kaldı.

Sürrealizm sergisinde

Breton 1938’de Meksika’ya gelmiş, Frida’nın resimlerini görünce onu sürrealistlerden biri saymıştı. Frida’nın sanatını “bir bombanın çevresine sarılmış kurdele” diye tanımlayan da oydu. İki Frida, Ocak 1940’ta Mexico City’deki Galería de Arte Mexicano’da açılan Uluslararası Sürrealizm Sergisi’nde gösterildi.

Frida ise bu etikete hep mesafeli durdu. Kendisine atfedilen bir söze göre rüyalarını değil, kendi gerçekliğini resmediyordu. Bu yüzden İki Frida’yı bir rüya sahnesi gibi değil, duygusal bir otoportre gibi okumak daha doğru.

İki Frida’da neye bakmalı?

Tablo ilk bakışta sakin görünür: iki kadın yan yana oturuyor, yüzlerinde belirgin bir ifade yok. Asıl dram ayrıntılarda.

Neye bakmalı? İki farklı elbise

Soldaki Frida, yüksek yakalı, dantelli beyaz bir elbise giymiş; 19. yüzyıl Avrupa modasını hatırlatan, neredeyse bir gelinlik. Sağdaki Frida ise Meksika’nın Tehuantepec bölgesinin geleneksel Tehuana kıyafetini giyiyor. Diego bu kıyafetleri çok severdi ve Frida onları evliliği boyunca sıkça giydi. Babası Almanya’dan gelmiş bir fotoğrafçı, annesi Meksikalı olan Frida için bu iki elbise, iki mirasını da temsil ediyor.

Neye bakmalı? Açıkta iki kalp

İki Frida’nın da kalbi göğsünün dışında, anatomi kitabındaki bir çizim gibi. Soldaki Frida’nın kalbi kesilip açılmış, içi görünüyor. Sağdakinin kalbi ise bütün. Frida burada “kalbi kırık” deyimini neredeyse tıbbi bir açıklıkla resmediyor.

Neye bakmalı? Damar ve cerrahi pens

İki kalbi birbirine bağlayan ince bir damar var. Damar sağdaki Frida’nın elindeki küçük bir resimden başlıyor, iki kalpten geçiyor ve soldaki Frida’nın elinde bitiyor. Soldaki Frida damarın ucunu cerrahi bir pensle sıkıyor, ama kan yine de beyaz eteğine damlıyor. Kanamayı durdurmaya çalışıyor ve başaramıyor.

Neye bakmalı? Diego’nun çocukluk portresi

Sağdaki Frida’nın elinde küçük, oval bir resim var. Bu, Diego Rivera’nın çocukluk portresi. Damar bu küçük resimden başlıyor. Diego’yu seven, onun sevdiği kıyafetleri giyen Frida’nın, bağını hala bu resim üzerinden sürdürdüğünü düşündürüyor.

Neye bakmalı? Fırtınalı gökyüzü

Arka plan boş bir manzara değil, koyu ve bulutlu, kıpırdayan bir gökyüzü. Önde iki kadın sakin dururken, arkadaki gökyüzü içlerindeki fırtınayı anlatıyor gibi.

İki Frida nerede görülür?

Tablo Mexico City’deki Modern Sanat Müzesi’nin (Museo de Arte Moderno) koleksiyonunda. Müze, şehrin büyük parkı Chapultepec’in içinde. Aynı koleksiyonda Meksikalı modern ressamların başka önemli eserleri de var.

Sık karıştırılan bir nokta: İki Frida, Frida’nın Coyoacan’daki evi olan Mavi Ev’de, yani Frida Kahlo Müzesi’nde değil. İki müzeyi de görmek isterseniz ayrı ayrı plan yapmanızı öneririm. Tablo zaman zaman yurt dışındaki sergilere ödünç verilebiliyor; gitmeden önce müzede sergilenip sergilenmediğini kontrol etmek iyi olur.

Gitmeden önce güncel ziyaret bilgilerini müzenin resmi sitesinden kontrol edebilirsiniz: Modern Sanat Müzesi (Museo de Arte Moderno).

Resmi site: Museo de Arte Moderno (Meksiko)

Eserin ressamı Frida Kahlo

Frida Kahlo 1907’de Coyoacan’da doğdu. On sekiz yaşında geçirdiği ağır bir otobüs kazasından sonra uzun süre yatağa bağlı kaldı ve resim yapmaya bu dönemde başladı. Eserlerinin önemli bir bölümü otoportre. Acıyı, bedeni, Meksika kültürünü ve Diego Rivera ile ilişkisini resimlerine taşıdı. 1954’te Mavi Ev’de öldü. Hayatını ve öteki eserlerini Frida Kahlo yazımda anlattım.

Frida Kahlo hakkında filmler

Frida’nın hayatını, Diego ile boşanıp yeniden evlendiği yılları da içine alarak izlemek isterseniz Salma Hayek’in Frida’yı canlandırdığı Frida (2002) filmini öneririm.

İki Frida hakkında sık sorulan sorular

Özet