Kanagawa’da Büyük Dalga (Hokusai): Anlamı ve Hangi Müzelerde Görülür

Kanagawa’da Büyük Dalga (Kanagawa-oki nami-ura), Japon sanatçı Katsushika Hokusai’nin 1830’ların başında yayımlanan Fuji Dağı’nın Otuz Altı Görünümü dizisindeki en ünlü baskı. Dev bir dalga üç kayığın üzerine kıvrılıyor, uzakta ise karlı Fuji Dağı küçücük görünüyor. Victoria and Albert Müzesi bu baskıyı yalnızca dizinin değil, bütün Japon baskılarının en ünlüsü olarak tanımlıyor. Bu yazıda Büyük Dalga’nın ne anlattığını, nasıl basıldığını, neden aynı eserin pek çok müzede bulunduğunu ve baskıya bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

Büyük Dalga hakkında kısa bilgi

Büyük Dalga ne anlatıyor?

Açık denizde, kabaran bir dalganın altında üç uzun kayık var. Kayıklardaki kürekçiler başlarını eğmiş, dalganın altına sinmiş gibi. Soldaki dev dalga pençe gibi kıvrılan köpüklü uçlarıyla tepelerine inmek üzere. Dalganın oluşturduğu kavisin altında, en uzakta, tepesi karlı Fuji Dağı duruyor. Dağ öyle küçük ki ilk bakışta öndeki küçük bir dalgayla karıştırılabiliyor.

Baskının konusu aslında dalga değil, Fuji. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre dizinin bütün baskılarında başrol Fuji Dağı’na ait; dağ uzaktan ya da yakından, farklı hava koşullarında ve mevsimlerde, her yönden görülüyor. Büyük Dalga’da Hokusai bu fikri en uç noktaya taşıyor: Japonya’nın kutsal dağı, önde kopan doğa olayının gölgesinde neredeyse kayboluyor. Victoria and Albert Müzesi bu karşıtlığı şöyle özetliyor: Denizdeki kaos, arka plandaki Fuji’nin ağırbaşlı sakinliğiyle çelişiyor.

Başlıktaki “oki” kelimesi “açıklar” anlamına geliyor. Yani sahne kıyıda değil, Kanagawa açıklarında geçiyor. İngilizce müze kayıtlarında eser “Under the Wave off Kanagawa” (Kanagawa Açıklarında Dalganın Altında) adıyla geçiyor; “Büyük Dalga” ise sonradan yerleşen popüler adı.

Fuji Dağı’nın Otuz Altı Görünümü dizisi

Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre Hokusai bu diziye 1830’da, 70 yaşındayken başladı. Sumida Hokusai Müzesi, o dönemde ukiyo-e baskılarında bugün “manzara resmi” dediğimiz bir türün henüz olmadığını, dizinin büyük ilgi görmesiyle bu yeni türün ortaya çıktığını ve bunun Hokusai’nin en büyük başarılarından biri olduğunu vurguluyor. Victoria and Albert Müzesi de diziyi tamamen büyük boy manzara baskılarından oluşan ilk dizi olarak tanımlıyor.

Dizinin bir başka yeniliği renkti. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre en çarpıcı özelliklerden biri, gökyüzü ve su için bolca kullanılan Berlin mavisi (Prusya mavisi) pigmenti. Victoria and Albert Müzesi de bu pigmentin Japonya’ya yeni girdiğini vurguluyor. Büyük Dalga’nın o derin, canlı mavisi bu yeni boyanın ürünü.

Büyük Dalga’nın kardeşi: Güzel Havada Hafif Rüzgar

Dizinin Büyük Dalga kadar tanınan bir başka baskısı, Sumida Hokusai Müzesi’nin koleksiyonunda da bulunan Güzel Havada Hafif Rüzgar (İngilizce kayıtlarda A Mild Breeze on a Fine Day, yaklaşık 1831). Bu baskıda dalga da kayık da yok; yalnızca kızıl tonlarda boyanmış dev bir dağ ve gökyüzündeki küçük bulutlar var. İki baskıyı yan yana düşünmek, Hokusai’nin aynı dağı nasıl bambaşka duygularla gösterebildiğini anlatıyor: Birinde Fuji, öndeki fırtınanın içinde küçücük; ötekinde ise bütün resmi kaplayan, sakin ve görkemli bir varlık. Sumida Hokusai Müzesi de Hokusai’nin bu dönem baskılarında bir nesneye kaç farklı bakış açısından bakılabileceğine ve bu bakışın zamanla nasıl değiştiğine odaklandığını vurguluyor.

Büyük Dalga neden pek çok müzede var?

Büyük Dalga’yı tablo gibi düşünmek yanıltıcı. Bu bir nishiki-e, yani çok renkli ahşap baskı. Hokusai tasarımı çizdi, ustalar bu çizimi ahşap kalıplara oydu, baskıcılar her renk için ayrı kalıp kullanarak kağıda bastı ve yayıncı Nishimura-ya Yohachi baskıları sattı. Aynı kalıplardan çok sayıda baskı alındı. Bu yüzden ortada tek bir “orijinal” yok; o dönemde basılmış her nüsha birer özgün eser.

Bugün bu baskıların pek çoğu dünyanın büyük müzelerinde. New York’taki Metropolitan Müzesi’nde en az iki baskı var. Chicago Sanat Enstitüsü’nde üç baskı bulunuyor. Boston Güzel Sanatlar Müzesi’nin koleksiyon kayıtlarında altıdan fazla Büyük Dalga baskısı listeleniyor. Londra’daki Victoria and Albert Müzesi’nde ve Tokyo’daki Sumida Hokusai Müzesi’nde de baskılar var. Bunlar yalnızca bir kısmı; başka müzelerde ve özel koleksiyonlarda da nüshalar bulunuyor.

Ama her baskı birbirinin aynısı değil. Kalıplar kullanıldıkça aşınıyordu ve baskıcılar renkleri her seferinde biraz farklı uygulayabiliyordu. Chicago Sanat Enstitüsü, kendi üç baskısının da tasarımın ilk halinden (ilk durumundan) daha sonra basılmış nüshalar olduğunu belirtiyor. Victoria and Albert Müzesi’ndeki baskılardan biri ise yeniden oyulmuş kalıplardan, renkleri ve ayrıntıları değiştirilmiş daha geç bir baskı. Yani bir müzede gördüğünüz Büyük Dalga, öbüründekinden daha keskin çizgili, daha canlı ya da daha soluk renkli olabilir.

Büyük Dalga’da neye bakmalı?

Baskı yaklaşık 25 × 37 santimetre; bir A4 kağıttan biraz büyük. Müzede karşısına geçtiğinizde bu küçük boy şaşırtıcı gelebilir. Yakından bakmaya değer.

Neye bakmalı? Dalganın pençeleri

Dalganın tepesindeki köpükler, kıvrılan parmaklar ya da pençeler gibi aşağı uzanıyor. Kopan köpük damlaları ise havada asılı kalmış gibi. Hokusai suyun ağırlığını ve hızını hareketsiz bir baskıda göstermek için bu çizgisel biçimleri kullanıyor. Dalganın iç yüzündeki koyu mavi ile köpüklerin beyazı arasındaki keskin geçişe dikkat edin.

Neye bakmalı? Kayıklar ve kürekçiler

Üç kayık dalgaların arasında kaybolmuş gibi. Kürekçilerin başları sıra sıra dizilmiş küçük lekeler halinde görünüyor; hepsi eğilmiş, dalgaya teslim olmuş. Victoria and Albert Müzesi’nin deyişiyle dalga, aşağıdaki kayıkları yutmakla tehdit ediyor. İnsanlar bu sahnede ne kadar küçük, doğa ne kadar büyük; ama kayıklar devrilmiyor, dalganın kıvrımını izliyor.

Neye bakmalı? Uzaktaki Fuji

Dalganın kavisinin altında, ortada küçük, karlı bir dağ var. Öndeki küçük bir dalga neredeyse aynı biçimi tekrar ediyor; sanki deniz dağı taklit ediyor. Hokusai Fuji’yi baskının merkezine yerleştirmiş, ama onu dalganın oluşturduğu çerçevenin içine sıkıştırarak küçültmüş. Dizinin adı Fuji’den geliyor; bu baskıda dağı bulmak küçük bir oyun gibi.

Neye bakmalı? Prusya mavisi ve gökyüzü

Denizin koyu tonlarında ve gökyüzünde yeni Prusya mavisini arayın. Baskılar arasında renk farkları olabiliyor; Victoria and Albert Müzesi’ndeki geç baskılardan birinde renklerin ve ayrıntıların değiştirildiği not edilmiş. Bir müzede birden çok baskı görme şansınız olursa onları karşılaştırmak çok öğretici.

Neye bakmalı? Sol üstteki başlık ve imza

Sol üst köşede, dikdörtgen bir kartuşun içinde dizinin adı ve baskının başlığı yazıyor. Hemen yanında Hokusai’nin imzası var. Chicago Sanat Enstitüsü bu imzayı “Hokusai aratame Iitsu fude” olarak okuyor: “Hokusai’den adını değiştiren Iitsu’nun fırçası”. Hokusai hayatı boyunca pek çok kez ad değiştirdi; bu dizi yayımlandığında Iitsu adını kullanıyordu.

Büyük Dalga Avrupa’yı nasıl etkiledi?

Sumida Hokusai Müzesi’ne göre Hokusai’nin eserleri daha hayattayken Japonya dışında tanınmaya başladı, ama asıl ün 1867 Paris Dünya Sergisi’nde Japon baskılarının tanıtılmasıyla başlayan Japonizm akımıyla geldi. Müze, cesur kompozisyonların ve parlak renklerin Avrupa sanat dünyasında büyük etki yarattığını, Hokusai’nin Vincent van Gogh ve Edgar Degas gibi sanatçıları etkilediğini yazıyor. Henri Rivière, Hokusai’nin Fuji dizisini modern bir yoruma taşıyarak Eyfel Kulesi’nin Otuz Altı Görünümü adlı bir litografi dizisi yaptı. Müzeye göre besteci Claude Debussy de senfonik eseri La Mer (Deniz) için bu baskıdan ilham aldı.

Büyük Dalga nerede görülür?

Büyük Dalga’nın baskıları çok sayıda müzede bulunuyor, ama bu baskılar çoğu zaman sürekli sergide olmuyor. Örneğin Chicago Sanat Enstitüsü’ndeki baskılar şu an sergide değil, Victoria and Albert Müzesi’ndeki baskılardan biri depoda. New York’taki Metropolitan Müzesi, Boston Güzel Sanatlar Müzesi ya da Tokyo’daki Sumida Hokusai Müzesi’ne gitmeyi planlıyorsanız baskının sergide olup olmadığını önceden kontrol edin. Hokusai’nin doğduğu Sumida semtindeki Sumida Hokusai Müzesi’nin resmi sitesi güncel sergileri duyuruyor.

Eserin sanatçısı: Katsushika Hokusai

Katsushika Hokusai 1760’ta Edo’da (bugünkü Tokyo), Sumida bölgesinde doğdu ve 1849’da 90 yaşında öldü. Sumida Hokusai Müzesi’ne göre altı yaşında resim yapmaya başladı, gençken ahşap kalıp oymacısı olarak çalıştı ve 1778’de oyuncu portreleriyle tanınan ukiyo-e ustası Katsukawa Shunshō’nun öğrencisi oldu. Shunrō, Sōri, Hokusai, Taito, Iitsu ve Manji gibi pek çok sanatçı adı kullandı; 90 yıllık hayatında doksandan fazla kez ev değiştirdiği anlatılır. Kitap resimlemeleri, Hokusai Manga adıyla bilinen çizim kitapları, manzara baskıları ve resimleri ile yetmiş yılı aşan bir üretim bıraktı. 1834’te yayımlanan Fuji’nin Yüz Görünümü kitabının sonsözünde, 70 yaşına kadar yaptıklarının önemsiz olduğunu, yüz yaşını geçtiğinde ise çizdiği her noktanın canlanacağını yazdı.

Sık sorulan sorular

Özet