Kanagawa’da Büyük Dalga (Hokusai): Anlamı ve Hangi Müzelerde Görülür

Hokusai'nin Kanagawa'da Büyük Dalga baskısı: üç kayığın üzerine kıvrılan dev dalga ve uzakta karlı Fuji Dağı (Katsushika Hokusai, yaklaşık 1830–1832)

Büyük Dalga’nın aslı nerede?

Büyük Dalga bir tablo değil, bir ahşap baskı. Hokusai’nin tasarımı 1830’ların başında ahşap kalıplara oyuldu ve bu kalıplardan yüzlerce kez basıldı; bu yüzden tek bir “aslı” yok. O dönemden kalma baskıları bugün New York’taki Metropolitan Müzesi, Boston Güzel Sanatlar Müzesi, Chicago Sanat Enstitüsü, Londra’daki Victoria and Albert Müzesi ve Tokyo’daki Sumida Hokusai Müzesi gibi pek çok müzede görebilirsiniz.

Kanagawa’da Büyük Dalga (Kanagawa-oki nami-ura), Japon sanatçı Katsushika Hokusai’nin 1830’ların başında yayımlanan Fuji Dağı’nın Otuz Altı Görünümü dizisindeki en ünlü baskı. Dev bir dalga üç kayığın üzerine kıvrılıyor; uzakta karlı Fuji Dağı küçücük kalmış. Victoria and Albert Müzesi bu baskıyı yalnızca dizinin değil, bütün Japon baskılarının en ünlüsü sayıyor. Bu yazıda Büyük Dalga’nın ne anlattığını, nasıl basıldığını, neden pek çok müzede birden bulunduğunu ve karşısına geçince nelere bakmanız gerektiğini anlatıyorum.

Büyük Dalga hakkında kısa bilgi

SanatçıKatsushika Hokusai (1760–1849)
Özgün adıKanagawa-oki nami-ura (Kanagawa açıklarında dalganın altında)
DiziFugaku sanjurokkei (Fuji Dağı’nın Otuz Altı Görünümü)
TarihYaklaşık 1830–1832 (müzelerin tarihlemesi 1830–1831 ile 1830–1833 arasında değişiyor)
TeknikAhşap baskı; kağıt üzerine mürekkep ve renk (nishiki-e, oban boy)
Boyut25,7 × 37,9 cm (Metropolitan Müzesi’ndeki baskı; her baskının ölçüsü biraz farklı)
YayıncıNishimura-ya Yohachi
NeredeTek bir yerde değil: Metropolitan Müzesi (New York), Boston Güzel Sanatlar Müzesi, Art Institute of Chicago, Victoria and Albert Müzesi (Londra), Sumida Hokusai Müzesi (Tokyo) ve başka koleksiyonlar

Büyük Dalga ne anlatıyor?

Açık denizdeyiz. Kabaran bir dalganın altında üç uzun kayık var. Kürekçiler başlarını eğmiş, dalganın altına sinmiş gibi. Soldaki dev dalga, pençe gibi kıvrılan köpüklü uçlarıyla tam tepelerine inmek üzere. Dalganın çizdiği kavisin altında, en uzakta, tepesi karlı Fuji Dağı duruyor. Dağ o kadar küçük ki ilk bakışta öndeki ufak bir dalgayla karıştırabilirsiniz.

İşin ilginci, baskının asıl konusu dalga değil, Fuji. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre dizinin bütün baskılarında başrol Fuji Dağı’nın; dağı uzaktan ya da yakından, farklı havalarda ve mevsimlerde, her yönden görürüz. Büyük Dalga’da Hokusai bu oyunu en uca taşıyor: Japonya’nın kutsal dağı, öndeki doğa olayının gölgesinde neredeyse kayboluyor. Victoria and Albert Müzesi bu karşıtlığı şöyle özetliyor: Denizdeki kaos, arkadaki Fuji’nin ağırbaşlı sakinliğiyle çatışıyor.

Başlıktaki “oki” kelimesi “açıklar” demek. Yani sahne kıyıda değil, Kanagawa açıklarında geçiyor. İngilizce müze kayıtlarında eserin adı “Under the Wave off Kanagawa” (Kanagawa Açıklarında Dalganın Altında). “Büyük Dalga” ise sonradan yerleşen, herkesin kullandığı popüler ad.

Fuji Dağı’nın Otuz Altı Görünümü dizisi

Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre Hokusai bu diziye 1830’da, 70 yaşındayken başladı. Çoğu insanın emekliliği düşündüğü yaşta, bir türü sıfırdan kurdu. Sumida Hokusai Müzesi’nin anlattığına göre o dönemde ukiyo-e baskılarında, yani gündelik hayatı ve ünlü kişileri gösteren Japon baskılarında, bugün “manzara resmi” dediğimiz bir tür henüz yoktu. Dizi büyük ilgi görünce bu yeni tür doğdu; müze bunu Hokusai’nin en büyük başarılarından biri sayıyor. Victoria and Albert Müzesi de diziyi tamamen büyük boy manzara baskılarından oluşan ilk dizi olarak tanımlıyor.

Dizinin bir başka yeniliği renkti. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre en çarpıcı özelliklerden biri, gökyüzünde ve suda bolca kullanılan Berlin mavisi (Prusya mavisi) pigmenti. Victoria and Albert Müzesi bu boyanın Japonya’ya yeni girdiğini vurguluyor. Büyük Dalga’nın o derin, canlı mavisini bu yeni boyaya borçluyuz.

Büyük Dalga’nın kardeşi: Güzel Havada Hafif Rüzgar

Dizinin Büyük Dalga kadar tanınan bir başka baskısı Güzel Havada Hafif Rüzgar (İngilizce kayıtlarda A Mild Breeze on a Fine Day, yaklaşık 1831); bir nüshası Sumida Hokusai Müzesi’nin koleksiyonunda. Bu baskıda ne dalga var ne kayık. Yalnızca kızıl tonlarda boyanmış dev bir dağ ve gökyüzünde küçük bulutlar. İki baskıyı yan yana düşündüğünüzde Hokusai’nin aynı dağı bambaşka duygularla nasıl gösterdiğini görürsünüz: Birinde Fuji öndeki fırtınanın içinde küçücük, ötekinde bütün resmi kaplayan sakin ve görkemli bir varlık. Sumida Hokusai Müzesi de Hokusai’nin bu dönem baskılarında bir nesneye kaç farklı açıdan bakılabileceğiyle ve bu bakışın zamanla nasıl değiştiğiyle uğraştığını vurguluyor.

Büyük Dalga neden pek çok müzede var?

Büyük Dalga’yı bir tablo gibi düşünmek yanıltıcı. Bu bir nishiki-e, yani çok renkli ahşap baskı. Bir ekip işiydi: Hokusai tasarımı çizdi, ustalar bu çizimi ahşap kalıplara oydu, baskıcılar her renk için ayrı bir kalıp kullanıp kağıda bastı, yayıncı Nishimura-ya Yohachi de baskıları sattı. Aynı kalıplardan çok sayıda baskı alındı. Bu yüzden ortada tek bir “orijinal” yok; o dönemde basılmış her nüsha kendi başına özgün bir eser.

Bugün bu baskıların pek çoğu dünyanın büyük müzelerinde. New York’taki Metropolitan Müzesi’nde en az iki, Chicago Sanat Enstitüsü’nde üç baskı var. Boston Güzel Sanatlar Müzesi’nin koleksiyon kayıtlarında altıdan fazla Büyük Dalga listeleniyor. Londra’daki Victoria and Albert Müzesi’nde ve Tokyo’daki Sumida Hokusai Müzesi’nde de baskılar bulunuyor. Bunlar yalnızca bir kısmı; başka müzelerde ve özel koleksiyonlarda da nüshalar var.

Ama her baskı birbirinin aynısı değil. Kalıplar kullanıldıkça aşınıyordu, baskıcılar da renkleri her seferinde biraz farklı sürebiliyordu. Chicago Sanat Enstitüsü, kendi üç baskısının da tasarımın ilk halinden (ilk durumundan) sonra basıldığını belirtiyor. Victoria and Albert Müzesi’ndeki baskılardan biri ise yeniden oyulmuş kalıplardan alınmış, renkleri ve ayrıntıları değişmiş daha geç bir baskı. Yani bir müzede gördüğünüz Büyük Dalga, öbüründekinden daha keskin çizgili, daha canlı ya da daha soluk olabilir.

Büyük Dalga’da neye bakmalı?

Baskı yaklaşık 25 × 37 santimetre; bir A4 kağıttan biraz büyük. Posterlerde ve kupalarda o kadar çok gördük ki, müzede karşısına geçince bu küçüklük şaşırtabilir. Yakından bakmaya değer.

Neye bakmalı? Dalganın pençeleri

Hokusai'nin Büyük Dalga baskısından ayrıntı: pençe gibi kıvrılan beyaz köpükler ve havadaki damlalar
Katsushika Hokusai, Kanagawa’da Büyük Dalga, yaklaşık 1830–1832, ayrıntı: dalganın pençe gibi kıvrılan köpükleri.

Dalganın tepesindeki köpüklere bakın: kıvrılan parmaklar ya da pençeler gibi aşağı uzanıyorlar. Kopan köpük damlaları havada asılı kalmış gibi. Hokusai suyun ağırlığını ve hızını kıpırtısız bir baskıda göstermek için bu çizgisel biçimleri kullanıyor. Dalganın iç yüzündeki koyu mavi ile köpüklerin beyazı arasındaki keskin geçişe de dikkat edin.

Neye bakmalı? Kayıklar ve kürekçiler

Üç kayık dalgaların arasında kaybolmuş gibi. Kürekçilerin başları sıra sıra dizilmiş küçük lekeler halinde; hepsi eğilmiş, dalgaya teslim olmuş. Victoria and Albert Müzesi’nin deyişiyle dalga, aşağıdaki kayıkları yutmakla tehdit ediyor. İnsan bu sahnede ne kadar küçük, doğa ne kadar büyük. Ama kayıklar devrilmiyor, dalganın kıvrımını izliyor.

Neye bakmalı? Uzaktaki Fuji

Hokusai'nin Büyük Dalga baskısından ayrıntı: tepesi karlı küçük Fuji Dağı ve önündeki kayık
Katsushika Hokusai, Kanagawa’da Büyük Dalga, yaklaşık 1830–1832, ayrıntı: uzaktaki karlı Fuji Dağı ve öndeki kayık.

Dalganın kavisinin altında, ortada küçük, karlı bir dağ var. Öndeki ufak dalga neredeyse aynı biçimi tekrarlıyor; sanki deniz dağı taklit ediyor. Hokusai Fuji’yi baskının ortasına koymuş, ama onu dalganın çizdiği çerçevenin içine sıkıştırıp küçültmüş. Dizinin adı Fuji’den geliyor, bu baskıda ise dağı bulmak küçük bir oyuna dönüşüyor.

Neye bakmalı? Prusya mavisi ve gökyüzü

Denizin koyu tonlarında ve gökyüzünde yeni Prusya mavisini arayın. Baskılar arasında renk farkları olabiliyor; Victoria and Albert Müzesi’ndeki geç baskılardan birinde renklerin ve ayrıntıların değiştiği not edilmiş. Bir müzede birden çok baskı görme şansınız olursa onları yan yana karşılaştırın; farkları kendi gözünüzle yakalamak çok öğretici.

Neye bakmalı? Sol üstteki başlık ve imza

Sol üst köşede, dikdörtgen bir kartuşun, yani çerçeveli bir yazı alanının içinde dizinin adı ve baskının başlığı yazıyor. Hemen yanında Hokusai’nin imzası var. Chicago Sanat Enstitüsü bu imzayı “Hokusai aratame Iitsu fude” diye okuyor: “Hokusai’den adını değiştiren Iitsu’nun fırçası”. Hokusai hayatı boyunca pek çok kez ad değiştirdi; bu dizi yayımlandığında Iitsu adını kullanıyordu.

Büyük Dalga Avrupa’yı nasıl etkiledi?

Sumida Hokusai Müzesi’ne göre Hokusai daha hayattayken Japonya dışında tanınmaya başladı. Asıl ün ise 1867 Paris Dünya Sergisi’nde Japon baskılarının tanıtılmasıyla başlayan Japonizm akımıyla, yani Avrupa’yı saran Japon sanatı merakıyla geldi. Müze, bu cesur kompozisyonların ve parlak renklerin Avrupa sanat dünyasını sarstığını, Hokusai’nin Vincent van Gogh ve Edgar Degas gibi sanatçıları etkilediğini yazıyor. Henri Riviere, Hokusai’nin Fuji dizisini modern bir yoruma taşıyıp Eyfel Kulesi’nin Otuz Altı Görünümü adlı bir litografi dizisi yaptı. Müzeye göre besteci Claude Debussy de senfonik eseri La Mer (Deniz) için bu baskıdan ilham aldı.

Büyük Dalga nerede görülür?

Büyük Dalga’nın baskıları pek çok müzede var, ama çoğu zaman sürekli sergide durmuyor. Kağıt ışığa karşı hassas olduğu için müzeler baskıları dönüşümlü gösteriyor. Örneğin Chicago Sanat Enstitüsü’ndeki baskılar şu an sergide değil, Victoria and Albert Müzesi’ndeki baskılardan biri de depoda. New York’taki Metropolitan Müzesi, Boston Güzel Sanatlar Müzesi ya da Tokyo’daki Sumida Hokusai Müzesi’ne gitmeyi planlıyorsanız baskının sergide olup olmadığını önceden kontrol edin. Hokusai’nin doğduğu Sumida semtindeki Sumida Hokusai Müzesi’nin resmi sitesi güncel sergileri duyuruyor.

Eserin sanatçısı: Katsushika Hokusai

Katsushika Hokusai 1760’ta Edo’da (bugünkü Tokyo), Sumida bölgesinde doğdu ve 1849’da 90 yaşında öldü. Sumida Hokusai Müzesi’ne göre altı yaşında resim yapmaya başladı, gençken ahşap kalıp oymacısı olarak çalıştı. 1778’de oyuncu portreleriyle tanınan ukiyo-e ustası Katsukawa Shunsho’nun öğrencisi oldu. Shunro, Sori, Hokusai, Taito, Iitsu ve Manji gibi pek çok sanatçı adı kullandı; 90 yıllık hayatında doksandan fazla kez ev değiştirdiği anlatılır. Kitap resimlemeleri, Hokusai Manga adıyla bilinen çizim kitapları, manzara baskıları ve resimleriyle yetmiş yılı aşan bir üretim bıraktı. 1834’te yayımlanan Fuji’nin Yüz Görünümü kitabının sonsözünde, 70 yaşına kadar yaptıklarının önemsiz olduğunu, yüz yaşını geçtiğinde ise çizdiği her noktanın canlanacağını yazdı. Yani yetmişinde Büyük Dalga’yı yapan adam, kendini hala yolun başında sayıyordu.

Sık sorulan sorular

Büyük Dalga tablo mu?

Hayır, çok renkli bir ahşap baskı (nishiki-e). Aynı kalıplardan çok sayıda nüsha basıldı; bu yüzden pek çok müzede ayrı ayrı baskılarını görebilirsiniz.

Büyük Dalga bir tsunami mi?

Eserin Japonca adı “Kanagawa açıklarında dalganın altında” demek ve bir tsunamiden söz etmiyor. Müzeler de onu açık denizde kayıkların üzerine kıvrılan büyük bir dalga olarak tanımlıyor.

Büyük Dalga ne zaman yapıldı?

Fuji Dağı’nın Otuz Altı Görünümü dizisinin bir parçası olarak 1830’ların başında yayımlandı. Metropolitan Müzesi yaklaşık 1830–1832, Boston Güzel Sanatlar Müzesi yaklaşık 1830–1831 tarihini veriyor.

Büyük Dalga’da Fuji Dağı nerede?

Dalganın çizdiği kavisin altında, baskının ortasında, uzakta duran küçük, tepesi karlı dağ.

Hokusai Büyük Dalga’yı kaç yaşında yaptı?

Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre Hokusai Fuji dizisine 1830’da, 70 yaşındayken başladı.

Özet

Ne?Hokusai’nin Fuji Dağı’nın Otuz Altı Görünümü dizisinden ahşap baskı
Ne zaman?Yaklaşık 1830–1832
Neye bakmalı?Dalganın pençeleri, kayıklar, uzaktaki Fuji, Prusya mavisi, başlık ve imza
Neden çok müzede?Aynı kalıplardan çok sayıda baskı alındı
EtkisiJaponizm; Van Gogh, Degas, Riviere, Debussy
Nerede?Metropolitan Müzesi, Boston Güzel Sanatlar Müzesi, Art Institute of Chicago, V&A, Sumida Hokusai Müzesi ve başka koleksiyonlar

Kapak görseli: Katsushika Hokusai, Kanagawa’da Büyük Dalga, yaklaşık 1830–1832. Metropolitan Museum of Art, New York.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler