Kart Oynayanlar (Cezanne): Beş Versiyon, Anlamı ve Nerede Görülür

Kart Oynayanlar tablosu nerede?
Cezanne 1890’larda aynı konuyu beş ayrı tuvalde boyadı. En tanınanı, iki köylünün bir masada karşılıklı oturduğu küçük versiyon; 47 × 56,5 cm boyutundaki bu tabloyu Paris’teki Musee d’Orsay’da görebilirsiniz. Öteki dört versiyon New York’taki Metropolitan Müzesi’nde, Philadelphia’daki Barnes Vakfı’nda, Londra’daki Courtauld Galerisi’nde ve Katar’da bir özel koleksiyonda.
Kart Oynayanlar, Paul Cezanne’ın 1890’larda doğduğu kent Aix-en-Provence’ta boyadığı bir tablo dizisi. Konu sade: babasının çiftliğinde çalışan köylüler iskambil oynuyor. Sessiz bir oyun, iki ya da daha fazla adam, bir masa ve birkaç sıradan eşya. Cezanne bu basit sahneyi beş kez boyadı ve her seferinde biraz daha sadeleştirdi. Bu yazıda tablonun ne anlattığını, beş versiyonun birbirinden nasıl ayrıldığını, Musee d’Orsay’daki en ünlü versiyonda neye bakmak gerektiğini ve tabloları nerede görebileceğinizi anlatıyorum.
Kart Oynayanlar hakkında kısa bilgi
| Sanatçı | Paul Cezanne (1839–1906) |
| Özgün adı | Les Joueurs de cartes |
| Tarih | 1893–1896 |
| Teknik | Tuval üzerine yağlı boya |
| Boyut | 47 × 56,5 cm |
| Dizi | Aynı konuda beş tablo (bu yazıdaki versiyon iki oyunculu olanlardan biri) |
| Nerede | Musee d’Orsay, Paris (envanter no. RF 1969) |
Kart Oynayanlar ne anlatıyor?
İlk bakışta hiçbir şey olmuyor. İki adam küçük bir masanın iki yanına oturmuş, ellerindeki kartlara bakıyor. Soldakinin ağzında bir pipo var, sağdaki biraz öne eğilmiş. Aralarında koyu renkli küçük bir şişe duruyor. Kimse konuşmuyor, kimse karşısındakine bakmıyor. Tablo bir hikaye anlatmıyor; bir anı, bir dikkati ve bir sessizliği gösteriyor.
Konu aslında eski. Musee d’Orsay, kart oyuncularının Caravaggio’dan beri resimlerde işlendiğini hatırlatıyor. Bu eski sahnelerde genellikle bir hile, bir gerilim vardır; her şey bakışlarla ve el hareketleriyle anlatılır. Yine Musee d’Orsay’a göre Cezanne, memleketi Aix’teki müzede Le Nain kardeşlere atfedilen bir kart oyuncuları tablosunu büyük olasılıkla görmüştü. Ama Cezanne bu konudan bütün dramı çıkarıp attı. Müzenin vurguladığı gibi bakışların ve ince jestlerin yerine iri gövdeli, sessizce oyuna gömülmüş adamlar koydu.
Courtauld Galerisi’nin tarifi de bunu güzel özetliyor: oyuncular karşı karşıya oturuyor ama oyunun ritüeline dalıp gitmişler. Galeri bu köylüleri, Cezanne’ın Sainte-Victoire Dağı manzaralarının insan karşılığı olarak görüyor: zamansız, anıtsal ve tamamen Provence’a ait. Bu adamlar birer karakter olmaktan çok, bir dağ ya da bir elma gibi sağlam, ağır ve kalıcı biçimler. Cezanne’ın natürmortlarda, yani nesne resimlerinde, ve manzaralarda aradığı yapıyı burada insan figüründe aradığını görürsünüz.
Kart Oynayanlar kimler? Jas de Bouffan’ın köylüleri
Courtauld Galerisi’ne göre modeller, Cezanne’ın babasına ait çiftlikte çalışan işçilerdi. Çiftlik, Aix-en-Provence’ın hemen dışındaki Jas de Bouffan’dı ve Cezanne 1890’ların büyük bölümünü burada geçirdi. Barnes Vakfı da ressamın bu yıllarda bölgenin manzaralarını ve çiftlikte çalışan insanları resmettiğini belirtiyor.
Modellerden ikisinin adını biliyoruz. Musee d’Orsay, pipolu adamın çiftliğin bahçıvanı “pere Alexandre” (Alexandre Baba) olarak tanımlandığını yazıyor. Courtauld’un 2011 sergisi ise bir başka modeli, Paulin Paulet’yi öne çıkardı: Paulet’nin üç köylü portresi için poz verdiği ve bunun için beş frank aldığı biliniyor. Cezanne’ın çevrimiçi eser kataloğu da Paulin Paulet’yi Orsay’daki versiyonun modelleri arasında sayıyor. Yine de her figürün kim olduğunu gösteren kesin bir liste yok; katalog bazı figürleri “kimliği belirsiz” diye kaydediyor.
Cezanne’ın bu modellerle nasıl çalıştığı da ilginç. Courtauld’a göre dizi için bu kadar çok hazırlık çizimi, suluboya ve yağlı boya etüt, yani deneme çalışması yapması Cezanne için alışılmadık bir durum. Musee d’Orsay’da tek bir kart oyuncusunu gösteren yağlı boya bir etüt de var. Bu etütlerde figürler genellikle tek tek çalışılmış; ressam onları sonra tuval üzerinde bir araya getirmiş.

Beş Kart Oynayanlar: hangisi nerede?
Courtauld’a göre Cezanne kart oynayan işçilere 1890 sonbaharında ilgi duymaya başladı ve 1890’lar boyunca bu konuda beş tablo tamamladı. Diziden ilk kez söz edilen tarih 1891: yazar Paul Alexis o yıl Cezanne’ın Aix’teki atölyesine gitmişti. Beş tablo boyut, oyuncu sayısı ve mekan bakımından birbirinden ayrılıyor. Kabaca iki grupta toplayabiliriz: kalabalık sahneler ve iki oyunculu sahneler.
Barnes Vakfı versiyonu: en büyük ve en kalabalık

Dizinin en büyük tablosu 135,3 × 181,9 cm ve Philadelphia’daki Barnes Vakfı’nda. Vakıf onu 1890–1892’ye tarihliyor ve dizinin “en büyük ve en iddialı” örneği diye tanımlıyor. Cezanne burada sıradan çiftlik işçilerine, normalde tarih ya da mitoloji gibi büyük konulara ayrılan bir boyut veriyor. Masanın çevresinde oyuncuların yanında ayakta duran izleyiciler var; eser kataloğu tabloda bir perde, bir ayna ve bir zeytin küpü gibi ayrıntılar kaydediyor. Tablo bugün vakfın ana salonunun batı duvarında asılı.
Metropolitan Müzesi versiyonu: üç oyuncu ve bir seyirci

New York’taki Metropolitan Müzesi’ndeki versiyon 65,4 × 81,9 cm ve o da 1890–1892 tarihli. Burada masanın çevresinde üç oyuncu oturuyor, arkada ayakta duran bir adam oyunu izliyor. Eser kataloğuna göre Vollard’ın kayıtlarında duvarda asılı bir pipo rafından ve sağda bir perdeden söz ediliyor. Tablo 1960’ta Stephen C. Clark’ın vasiyetiyle müzeye geçti.
Üç iki oyunculu versiyon: Orsay, Courtauld ve Katar

Sonraki üç tabloda Cezanne sahneyi yalnızca iki oyuncuya indirdi. Londra’daki Courtauld Galerisi’nin versiyonu 60 × 73 cm; galeri onu 1892–1896’ya tarihliyor. Courtauld’un deyişiyle burada sahne, belirsiz bir mekanda bir masanın iki yanında oturan iki adama kadar arındırılmış. Üçüncü iki oyunculu versiyon 97 × 130 cm ile bu grubun en büyüğü. Eser kataloğuna göre uzun süre Yunan armatör George Embiricos’un koleksiyonundaydı; bugün Katar’da bir özel koleksiyonda. Guinness Dünya Rekorları bu tablonun 2011’de Katar kraliyet ailesine 250 milyon dolara satıldığını kaydediyor. Satış özel bir anlaşmayla yapıldığı için resmi bir açıklama olmadı.
Dizinin en küçüğü ise bu yazının asıl konusu olan Musee d’Orsay versiyonu. Beş tablonun hangi sırayla yapıldığını tam olarak bilmiyoruz. Eser kataloğundaki tarihler, kalabalık sahnelerin önce, iki oyunculu sahnelerin sonra yapıldığını gösteriyor. Ama iki oyunculu üç versiyonun kendi aralarındaki sırası ve tarihleri kaynaktan kaynağa değişiyor. Örneğin eser kataloğu, Orsay tablosu için uzmanların 1890–1892’den 1893–1896’ya uzanan farklı tarihler önerdiğini sıralıyor.
Kart Oynayanlar tablosunda neye bakmalı?
Orsay’daki Kart Oynayanlar küçük bir tablo; önünde biraz durmanız gerekiyor. Aşağıdaki ayrıntılar, Cezanne’ın bu sade sahneyi nasıl kurduğunu görmenize yardımcı olacak.
Neye bakmalı? Ortadaki şişe
Masanın ortasındaki koyu renkli şişe, bütün kompozisyonun ekseni. Tabloyu neredeyse ikiye bölüyor ve iki oyuncuyu birbirinden ayırıyor. Ambroise Vollard’ın satış defterindeki kayıt bile tabloyu bu şişeyle tarif ediyor: masaya dirseklerini dayamış, biri sigara içen iki kart oyuncusu ve ortada küçük siyah bir şişe. Şişenin parlak yüzeyine yakından bakın; ışık tek, kısa bir fırça dokunuşuyla verilmiş.
Neye bakmalı? İki adam arasındaki karşıtlık
İki oyuncu birbirinin aynası gibi yerleştirilmiş, ama birbirine benzemiyor. Soldaki dik oturuyor, pipolu ve daha koyu tonlarla boyanmış. Sağdaki öne eğilmiş; şapkası ve ceketi daha açık, daha sıcak renkte. Bu karşıtlık, kimse kıpırdamadan sahneye bir gerilim katıyor.
Neye bakmalı? Kartlara bakan gözler
Oyuncuların gözleri neredeyse görünmüyor; ikisi de başını eğmiş, yalnızca kartlarına bakıyor. Kimse hile yapmıyor, kimse rakibini kollamıyor. Bu yüzden eski kart oyunu sahnelerindeki o “kim kimi kandıracak” sorusu burada hiç yok. Ellerin ve kartların küçük açık lekelerine bakın: koyu giysilerin arasında dikkatinizi masaya topluyorlar.
Neye bakmalı? Renk lekeleriyle kurulan formlar
Yakından baktığınızda Cezanne’ın figürleri çizgiyle değil, yan yana konmuş renk lekeleriyle kurduğunu görürsünüz. Ceketlerin kıvrımları, masa örtüsünün kenarları, yüzlerdeki gölgeler hep küçük, belli bir yöne giden fırça darbelerinden oluşuyor. Gövdeler bu yüzden ağır ve sağlam duruyor, sanki taştan yontulmuş gibi. Cezanne’ın modern sanatı nasıl etkilediğini anlamak için bu fırça işçiliğine bakmanız yeterli; aynı yöntemi manzaralarında ve natürmortlarında da kullanıyordu.

Neye bakmalı? Belirsiz mekan
Kalabalık versiyonlarda duvarda bir pipo rafı, bir perde, bir ayna gibi ayrıntılar var. Orsay tablosunda ise mekan neredeyse tamamen silinmiş; arkada yalnızca belli belirsiz bir duvar ve ahşap lambri seçiliyor. Bu sadelik, bakışınızı tamamen iki adama ve masaya yöneltiyor.
Orsay’daki tablonun yolculuğu
Orsay’daki Kart Oynayanlar, Cezanne’ın galericisi Ambroise Vollard’dan sonra birkaç koleksiyoncunun elinden geçti. Eser kataloğuna göre Kont Isaac de Camondo tabloyu 4 Mayıs 1907’de satın aldı ve Louvre’a vasiyet etti. Camondo bağışı 1911’de Louvre’a girdi. Tablo 1914’ten itibaren Louvre’da sergilendi, 1947–1986 arasında Louvre’a bağlı Jeu de Paume galerisinde kaldı ve 1986’da açılan Musee d’Orsay’a taşındı.
Kart Oynayanlar nerede görülür?
Bu yazıda anlattığım iki oyunculu Kart Oynayanlar, Paris’teki Musee d’Orsay’ın koleksiyonunda. Ama bu küçük tablo zaman zaman başka müzelerdeki sergilere ödünç gidebiliyor ya da salon düzenlemeleri yüzünden depoya alınabiliyor. Yola çıkmadan önce Musee d’Orsay’ın resmi sitesinden eserin sergide olup olmadığını kontrol etmenizi öneririm.
Diziyi tamamlamak isterseniz Metropolitan Müzesi’nin versiyonu New York’ta, Barnes Vakfı’nın dev versiyonu Philadelphia’da, Courtauld versiyonu da Londra’daki Courtauld Galerisi’nde. Barnes’taki tablo vakfın ana salonunun batı duvarında asılı. Katar’daki versiyon ise özel koleksiyonda olduğu için ne yazık ki kamuya açık değil. Yani dizinin parçaları bugün dört ayrı kente dağılmış. 2010–2011’de Metropolitan Müzesi ile Courtauld’un birlikte düzenlediği “Cezanne’s Card Players” sergisi, Met, Orsay ve Courtauld versiyonlarını etüt ve çizimlerle birlikte bir araya getirmişti.
🧭 Eseri yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Paris gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.
Eserin ressamı: Paul Cezanne
Paul Cezanne 1839’da Aix-en-Provence’ta doğdu ve 1906’da yine orada öldü. 1890’ların büyük bölümünü babasının Aix yakınındaki çiftliğinde geçirdi. Bölgenin manzaralarını, Sainte-Victoire Dağı’nı ve çiftlikte çalışan insanları defalarca boyadı. Kart Oynayanlar, aynı arayışın insan figürüne uygulanmış hali. Cezanne’ın hayatını ve öteki eserlerini Paul Cezanne yazımda, Emile Zola ile dostluğunu ise Cezanne et Moi film yazımda anlattım.

Sık sorulan sorular
Kart Oynayanlar kaç tane?
Cezanne bu konuda beş tablo yaptı. İkisi kalabalık sahne (Barnes Vakfı ve Metropolitan Müzesi), üçü iki oyunculu sahne (Musee d’Orsay, Courtauld Galerisi ve Katar’da bir özel koleksiyon). Bunların yanında tek figürlü yağlı boya etütler, çizimler ve suluboyalar da var.
En ünlü Kart Oynayanlar hangisi?
En sık basılan ve en çok tanınanı, Paris’teki Musee d’Orsay’da duran iki oyunculu küçük versiyon. Katar’daki versiyon ise 2011’deki rekor satışıyla gündeme geldi.
Kart Oynayanlar’daki adamlar kim?
Cezanne’ın babasının Aix-en-Provence yakınındaki Jas de Bouffan çiftliğinde çalışan köylüler. Pipolu adamın bahçıvan “pere Alexandre” olduğu düşünülüyor; Paulin Paulet adında bir çiftlik işçisi de modeller arasında.
Kart Oynayanlar ne kadar etti?
Müzelerdeki dört versiyon satılık değil. Özel koleksiyondaki versiyonun 2011’de Katar kraliyet ailesine 250 milyon dolara satıldığı Guinness Dünya Rekorları’nda kayıtlı. Satış özel bir anlaşma olduğu için resmi olarak açıklanmadı.
Kart Oynayanlar hangi akıma ait?
Cezanne genellikle post-izlenimciler, yani İzlenimcilerden sonra gelip kendi yolunu çizen ressamlar arasında sayılır. Kart Oynayanlar onun geç dönem üslubunun örneklerinden: anlık ışık etkilerinden uzaklaşıp sağlam, kalıcı biçimler arıyor.
Özet
| Ne? | Cezanne’ın kart oynayan Provence köylülerini gösteren beş tabloluk dizisi |
| Ne zaman? | 1890’lar (Orsay versiyonu 1893–1896) |
| Modeller | Jas de Bouffan çiftliğinin işçileri; pere Alexandre, Paulin Paulet |
| Neye bakmalı? | Ortadaki şişe, iki adam arasındaki karşıtlık, eğik başlar, renk lekeleri, belirsiz mekan |
| Öteki versiyonlar | Barnes Vakfı, Metropolitan Müzesi, Courtauld Galerisi, Katar’da özel koleksiyon |
| Nerede? | Musee d’Orsay, Paris |
Kapak görseli: Paul Cezanne, Kart Oynayanlar, 1893–1896. Musee d’Orsay, Paris.
Bu Ay Nereye?
İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.






