William Bouguereau: Kusursuz Tenlerin ve Akademik Resmin Ustası

Bir dönem dünyanın en pahalı yaşayan ressamlarından biriydi; birkaç on yıl sonra ise adı sanat tarihi kitaplarında ya hiç geçmiyor ya da kötü örnek olarak anılıyordu. William Bouguereau’nun hikayesi, sanat zevkinin nasıl değiştiğinin belki de en çarpıcı örneği.

Fırça izi görünmeyen, neredeyse fotoğraf kadar pürüzsüz resimleri, 19. yüzyıl Paris’inde ve Amerika’nın zengin koleksiyoncuları arasında büyük hayranlık uyandırdı. Aynı yıllarda İzlenimciler ise tam tersini yapıyordu. Bu yazıda William Bouguereau’nun hayatını, sanat anlayışını, en önemli 10 eserini ve eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

William Bouguereau kimdir?

La Rochelle’den Paris’e

William-Adolphe Bouguereau 30 Kasım 1825’te Fransa’nın Atlantik kıyısındaki liman kenti La Rochelle’de doğdu. Ailesi şarap ve zeytinyağı ticaretiyle uğraşıyordu. Gençliğini Bordeaux’da geçirdi; orada resim derslerine katıldı ve para kazanmak için portreler yaptı.

1846’da Paris’e gitti ve Güzel Sanatlar Okulu’na (École des Beaux-Arts), akademik ressam François-Édouard Picot’nun atölyesine girdi. Orada antik heykelleri ve Rönesans ustalarını kopyalayarak klasik çizim disiplinini öğrendi.

Roma Ödülü ve İtalya

1850’de, Fransız Akademisi’nin genç sanatçılara verdiği en büyük ödül olan Roma Ödülü’nü (Prix de Rome) kazandı. Ödülle birlikte Roma’daki Villa Medici’de dört yıl geçirdi. İtalya’da Raffaello’nun freskleri ve antik Roma’nın duvar resimleri onu derinden etkiledi; sonraki bütün sanatının temelini oluşturdu.

Salon’un yıldızı

Paris’e döndükten sonra Bouguereau hızla yükseldi. Her yıl büyük Salon sergisine eserler gönderdi, devletten ve kiliselerden siparişler aldı, Paris’teki kiliseler ve konaklar için duvar resimleri yaptı. 1876’da Fransız Güzel Sanatlar Akademisi’ne üye seçildi. Eserleri, özellikle Amerikalı zengin koleksiyoncular arasında çok yüksek fiyatlarla satıldı.

Öğretmen ve kadın sanatçıların savunucusu

Bouguereau onlarca yıl boyunca Paris’teki Julian Akademisi’nde ders verdi ve dünyanın dört bir yanından yüzlerce öğrenci yetiştirdi. Kadınların Güzel Sanatlar Okulu’na kabul edilmesi için de mücadele etti. İlk eşini 1877’de kaybetti; 1896’da öğrencisi Amerikalı ressam Elizabeth Jane Gardner ile evlendi.

Son yıllar ve unutuluş

William Bouguereau 19 Ağustos 1905’te doğduğu kent La Rochelle’de öldü. Ölümünden sonra modern sanatın yükselişiyle birlikte itibarı hızla düştü; eserleri müzelerin depolarına kaldırıldı. Ancak 1984’te Montreal, Paris ve Hartford’da açılan büyük retrospektif sergiyle yeniden keşfedildi; bugün eserleri müzelerde yeniden ilgi görüyor.

William Bouguereau’nun sanat anlayışı

Fırça izi olmayan resim

Bouguereau’nun resimlerinde fırça darbeleri neredeyse görünmez. Ten, porselen gibi pürüzsüz; ışık, gölgeler ve kıvrımlar kusursuz bir geçişle işlenmiş. Bu bitmişlik, Akademi’nin en çok değer verdiği şeydi: ressam, emeğini değil, sonucunu göstermeliydi. Bouguereau bu tekniğin belki de en büyük ustasıydı.

Akademik idealizm

Bouguereau, Ingres’ten gelen Fransız klasik geleneğinin 19. yüzyıl sonundaki temsilcisidir. Konuları çoğunlukla mitoloji, din ve idealleştirilmiş köylü hayatıdır. Gerçekçi bir teknik kullanır ama gerçeği değil, bir güzellik idealini resmeder. Bu yüzden sanat tarihinde “akademik resim” ya da “akademik gerçekçilik” başlığı altında anılır. Bu yazıyı, aynı dönemin gerçekçi ustalarıyla birlikte Realizm kategorisinde topladım; ama Bouguereau’nun gerçekçiliği, Courbet’nin sert ve yalın gerçekçiliğinin tam tersidir.

İzlenimcilerin karşısında

Bouguereau, Salon jürisinin etkili üyelerinden biriydi ve Manet ile İzlenimcilerin resimlerini kabul etmeyen akademik çevrenin simgesi oldu. Monet ve arkadaşları hızlı, açık fırça darbeleriyle anı yakalamaya çalışırken, Bouguereau her yüzeyi saatlerce cilaladı. İki dünya arasındaki bu çatışmayı Empresyonizm nedir? yazımda da anlatıyorum.

Duygu ve tatlılık

Bouguereau’nun köylü kızları, çocuklar ve melekler, izleyicinin duygularına doğrudan seslenir. Eleştirmenler bu tatlılığı çoğu zaman “şekerli” bulup küçümsedi. Ama aynı ressam, Dante ve Vergilius ya da İlk Yas gibi resimlerde şiddetli dram ve derin acıyı da büyük bir güçle anlatabiliyordu.

William Bouguereau’nun en önemli 10 eseri

1. Dante ve Vergilius – Dante et Virgile (1850)

Nerede: Musée d’Orsay, Paris

Tuval üzerine yağlıboya, yaklaşık 2,8 x 2,25 metre. Dante’nin İlahi Komedya’sının Cehennem bölümünden bir sahne: sahtekarların cezalandırıldığı halkada, Capocchio adlı bir adam, Gianni Schicchi adlı bir başkası tarafından boynundan ısırılıyor. Solda Dante ve rehberi Vergilius, pelerinlerine sarınmış, dehşetle izliyor; gökte kanatlı bir şeytan sırıtarak uçuyor.

Bouguereau bu resmi 24 yaşında, Roma Ödülü’nü kazandığı 1850’de Salon’da sergiledi. Daha sonra tanınacağı tatlı ve sakin resimlerden çok farklı bir eser.

Bu eserde neye bakmalı? Kasların gerilimine. İki çıplak bedendeki kıvrılmalar, Michelangelo’nun ve antik heykellerin etkisini gösteriyor. Genç Bouguereau burada anatomi bilgisini ve dram gücünü kanıtlamak istiyor.

2. Bretanyalı Kardeşler – Breton Brother and Sister (1871)

Nerede: The Metropolitan Museum of Art, New York

Tuval üzerine yağlıboya. Fransa’nın Bretanya bölgesinden yoksul bir genç kız, beyaz başörtüsü ve kırmızı eteğiyle çıplak ayakla bir kayanın üzerine oturmuş; kucağında küçük kardeşini tutuyor. Küçük çocuk bir şey yerken iki kardeş de doğrudan izleyiciye bakıyor.

Bouguereau’nun köylü çocuklarını gösteren resimleri, Amerikalı koleksiyoncular arasında çok sevildi ve kendisine büyük bir servet kazandırdı. Bu resim de Metropolitan Müzesi’ne bir Amerikan koleksiyonundan geldi.

Bu eserde neye bakmalı? Çıplak ayaklara ve bakışlara. Bouguereau yoksulluğu gösteriyor ama acıtmadan: kirli ayaklar bile pürüzsüz ve güzel. Bu idealleştirme, onu Millet ya da Courbet gibi gerçekçilerden ayıran şeydir.

3. Nemfler ve Satir – Nymphes et satyre (1873)

Nerede: Clark Art Institute, Williamstown (Massachusetts)

Tuval üzerine yağlıboya, yaklaşık 2,6 x 1,8 metre. Ormanın kıyısındaki bir gölde, dört çıplak nemf, keçi bacaklı ve boynuzlu bir satiri kollarından ve boynuzlarından yakalamış, gülerek suya doğru sürüklüyor. Satir direniyor, ama nemflerin neşeli oyununa karşı çaresiz.

Resim 1873 Salonu’nda büyük başarı kazandı. Bir dönem New York’taki ünlü Hoffman House otelinin barında asılı kaldı; daha sonra Clark Art Institute’un koleksiyonuna girdi.

Bu eserde neye bakmalı? Hareketin dairesel akışına. Dört nemfin bedenleri, satirin etrafında dönen bir dans gibi kurulmuş. Yukarıdaki kollar, uçuşan saçlar ve kıvrılan bedenler, durağan bir resme müthiş bir enerji veriyor.

4. Teselli Eden Meryem – La Vierge consolatrice (1877)

Nerede: Musée des Beaux-Arts (Güzel Sanatlar Müzesi), Strazburg

Tuval üzerine yağlıboya. Altın işlemeli, Bizans mozaiklerini andıran bir tahtın üzerinde siyah örtülü Meryem oturuyor. Kollarını göğe doğru açmış; kucağına ise çocuğunu kaybetmiş genç bir anne yığılmış. Tahtın önündeki basamakta ölü bir bebek yatıyor, yerde çiçekler dağılmış.

Tahtın basamağında Latince “Mater Afflictorum”, yani “acı çekenlerin annesi” yazısı okunuyor. Resim 1877 Salonu’nda sergilendi.

Bu eserde neye bakmalı? Meryem’in yüzüne ve kollarına. Meryem de bir zamanlar oğlunu kaybetmiş bir anne olarak acıyı paylaşıyor; açık kolları hem bir dua hem de bir kucaklama. Bouguereau’nun tatlı resimlerinden çok uzak, derin bir yas resmi.

5. Venüs’ün Doğuşu – La Naissance de Vénus (1879)

Nerede: Musée d’Orsay, Paris

Tuval üzerine yağlıboya, yaklaşık 3 x 2,2 metre. Aşk tanrıçası Venüs, denizden doğmuş, bir istiridye kabuğunun üzerinde ayakta duruyor ve uzun saçlarını kaldırıyor. Çevresinde nemfler ve tritonlar, yani deniz tanrıları, onu karşılıyor; biri deniz kabuğunu boru gibi çalıyor. Gökte ise küçük kanatlı aşk tanrıcıkları uçuşuyor.

Resim 1879 Salonu’nda sergilendi ve Fransız devleti tarafından satın alındı. Bugün Musée d’Orsay’ın en ünlü akademik resimlerinden biri.

Bu eserde neye bakmalı? Botticelli ile farka. Konu, Botticelli’nin ünlü Venüs’ün Doğuşu tablosuyla aynı. Ama Botticelli’nin utangaç, ince Venüs’ünün yerine burada kendinden emin, heykelsi bir tanrıça ve bir kalabalık şenlik var. Venüs’ün pozu da Raffaello’nun Galatea freskini hatırlatıyor.

6. Eros’a Karşı Kendini Savunan Genç Kız – Jeune fille se défendant contre l’Amour (yaklaşık 1880)

Nerede: J. Paul Getty Museum, Los Angeles

Tuval üzerine yağlıboya. Genç bir kız, ağaçların altındaki bir taşın üzerine oturmuş; mavi bir örtüye sarınmış. Kanatlı küçük aşk tanrısı Eros, okuyla kızın kalbine nişan almaya çalışıyor; kız ise gülümseyerek onu kolundan itiyor.

Bu, Bouguereau’nun aşkın oyunlarını anlatan pek çok resminden biri. Getty Müzesi’nin koleksiyonunda, onun en çok sevilen eserleri arasında.

Bu eserde neye bakmalı? Kızın yüz ifadesine. Eros’u uzaklaştırıyor, ama gülümsüyor: direniş yarım gönüllü. Bouguereau, aşka karşı koymanın ne kadar zor olduğunu esprili bir dille anlatıyor.

7. Fındık Toplayanlar – Les Noisettes (1882)

Nerede: Detroit Institute of Arts, Detroit

Tuval üzerine yağlıboya. İki köylü kızı, ormanın kenarındaki çimenlerin üzerinde dinleniyor. Sarı saçlı olan yüzüstü uzanmış, kırmızı saç bandıyla arkadaşına bakıyor; esmer olan oturmuş, avucundaki fındıkları ona gösteriyor. Çevrelerinde yeşil yapraklar ve uzakta bir manzara var.

Bouguereau’nun bu tür kır sahneleri, Amerika’da çok sevildi; bu resim de bugün Detroit Sanat Enstitüsü’nün en popüler eserlerinden biri.

Bu eserde neye bakmalı? Ayrıntıya. Çimen yaprakları, kızların çıplak ayakları, giysilerin kıvrımları ve saçların her teli, büyük bir titizlikle işlenmiş. Bu, Bouguereau’nun “fotoğraf kadar gerçekçi” diye anılan tekniğinin tipik bir örneği.

8. Baharın Dönüşü – Le Printemps (1886)

Nerede: Joslyn Art Museum, Omaha (Nebraska)

Tuval üzerine yağlıboya. Bahar çiçekleriyle dolu bir çayırda, çıplak genç bir kadın kollarını göğsünde kavuşturmuş, biraz utangaç bir gülümsemeyle duruyor. Kanatlı küçük aşk tanrıcıkları onun etrafında uçuşuyor, sarılıyor ve onu öpmeye çalışıyor. Kadın, baharın kendisini simgeliyor.

Resmin ilginç bir hikayesi var: 1890’da Omaha’da sergilenirken, çıplaklığa öfkelenen bir ziyaretçi resme bir sandalye fırlatarak tuvali yırttı. Resim onarıldı ve bugün Joslyn Sanat Müzesi’nde sergileniyor.

Bu eserde neye bakmalı? Hareketin yukarı doğru yükselişine. Aşk tanrıcıkları, kadının çevresinde bir girdap gibi dönerek göğe doğru çıkıyor. Bouguereau’nun ten renklerindeki pembe ve sedef tonları, bahar ışığının tazeliğini taşıyor.

9. İlk Yas – Premier deuil (1888)

Nerede: Museo Nacional de Bellas Artes (Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi), Buenos Aires

Tuval üzerine yağlıboya. Tevrat’ta anlatılan, insanlığın ilk ölümü: Adem, kardeşi Kabil tarafından öldürülen oğlu Habil’in cansız bedenini kucağında tutuyor. Havva yüzünü Adem’in göğsüne gömmüş, ağlıyor. Arkalarında fırtınalı, gri bir gökyüzü ve kasvetli bir manzara var; yerde bir kan lekesi görülüyor.

Resim 1888 Salonu’nda sergilendi. Bouguereau, bu yıllarda kendi hayatında da büyük kayıplar yaşamıştı; ilk eşini ve çocuklarından birkaçını kaybetmişti.

Bu eserde neye bakmalı? Üç bedenin oluşturduğu biçime. Adem’in kolları, Habil’in sarkan bedeni ve Havva’nın eğilmiş başı, Rönesans’ın Pieta sahnelerini hatırlatan bir piramit kuruyor. Bouguereau’nun en dramatik ve en derin resimlerinden biri.

10. Bohem Kız – La Bohémienne (1890)

Nerede: Minneapolis Institute of Art, Minneapolis

Tuval üzerine yağlıboya. Genç bir kız, Paris’te Seine Nehri’nin kıyısında bir taş korkuluğa oturmuş. Omzunda desenli bir şal, ayakları çıplak, ellerini kucağında birleştirmiş, ciddi ve biraz hüzünlü bir ifadeyle bize bakıyor. Yanında bir keman yayı duruyor; arkada, sisli havada Notre-Dame Katedrali’nin silueti seçiliyor.

Kız, sokaklarda keman çalarak yaşayan gezgin bir müzisyen olarak gösterilmiş. Bouguereau’nun Paris’i arka plana koyduğu az sayıdaki resminden biri.

Bu eserde neye bakmalı? Bakışın ciddiyetine. Bouguereau’nun pek çok tatlı köylü kızından farklı olarak bu kız gülümsemiyor; yoksulluğu ve yalnızlığı yüzünde okunuyor. Arkadaki katedral ise sahneyi gerçek bir yere, Paris’e bağlıyor.

William Bouguereau’nun eserlerini nerede görebilirsiniz?

İlk adres Paris’teki Musée d’Orsay. Venüs’ün Doğuşu ve Dante ve Vergilius burada, İzlenimcilerin eserleriyle aynı binada sergileniyor; bu da iki karşıt dünyayı yan yana görmek için eşsiz bir fırsat. Saatleri ve güncel durumu Musée d’Orsay’ın resmi sitesinden kontrol edin.

Bouguereau’nun eserlerinin büyük bölümü Amerika’da. New York’taki Metropolitan Müzesi, Massachusetts’teki Clark Art Institute, Los Angeles’taki Getty Müzesi, Detroit Sanat Enstitüsü, Minneapolis Sanat Enstitüsü ve Omaha’daki Joslyn Sanat Müzesi önemli adresler.

Fransa’da Strazburg Güzel Sanatlar Müzesi ve doğduğu kent La Rochelle’deki müze, Arjantin’de ise Buenos Aires’teki Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi Bouguereau’nun önemli eserlerine sahip. Eserler ödünç verilebildiği için gitmeden önce müzelerin sitelerine bakın.

William Bouguereau hakkında merak edilenler

Kısaca William Bouguereau

William Bouguereau, bir dönem sanatın zirvesi, sonra modası geçmiş bir yapaylığın simgesi sayıldı. Bugün onun resimlerine bakarken iki şeyi birden görebiliyoruz: hem şaşırtıcı bir teknik ustalığı hem de 19. yüzyıl Paris’inin güzellik ve duygu anlayışını. Orsay’da Venüs’ün Doğuşu’ndan birkaç salon ötede Monet’nin resimlerini görmek, sanatın aynı yıllarda ne kadar farklı yollara ayrılabildiğini en iyi anlatan deneyimlerden biri.

Bouguereau’nun bağlı olduğu klasik geleneğin ustası Ingres’e, karşısında durduğu Manet ve Monet’ye, aynı konuyu dört yüz yıl önce resmeden Botticelli’ye de göz atabilirsiniz. Tüm ustaları bir arada görmek için en ünlü ressamlar listeme bakın.