Camille Corot: Manzarayı Şiire Dönüştüren Ressam

Camille Corot, 19. yüzyıl Fransız manzara resminin en sevilen adlarından biri. Tam adı Jean-Baptiste-Camille Corot olan ressam, Roma’nın güneşli kırlarında yaptığı küçük eskizlerle başladı; ömrünün sonunda ise ağaçların, göllerin ve sisin gümüşi bir rüyaya dönüştüğü tablolar boyadı. Akademinin klasik manzara geleneğiyle doğayı doğrudan gözlemleme isteğini aynı tuvalde buluşturdu.

Bir şair onun için “manzara ressamı değil, manzaranın şairi” dedi. Bu yazıda Corot’nun hayatını, sanat anlayışını, en önemli 10 eserini ve bu eserleri bugün nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Camille Corot kimdir?

Kumaş tüccarının oğlu

Corot, 16 Temmuz 1796’da Paris’te doğdu. Babası kumaş tüccarı, annesi şapkacıydı. Ailesi onun da ticarete girmesini istiyordu: Rouen’de okuduktan sonra iki kez kumaşçı yanında çıraklık yaptı. Ancak bu işten hiç hoşlanmadı. 26 yaşına geldiğinde ailesi ona küçük bir gelir bağladı ve Corot kendini tamamen resme verebildi.

İlk hocası manzara ressamı Achille-Etna Michallon oldu; birlikte Paris çevresinde eskiz yaptılar. Michallon Eylül 1822’de genç yaşta ölünce Corot, Jean-Victor Bertin’in atölyesine geçti. İki hoca da klasik manzaranın kuramcısı Pierre-Henri de Valenciennes’in öğrencisiydi. Bu çizgi, Nicolas Poussin ve Claude Lorrain’e uzanan “ideal manzara” geleneğiydi.

İtalya: hayatını değiştiren üç yıl

Corot, Kasım 1825’te Roma’ya vardı ve 1828’e kadar İtalya’da kaldı. Roma kırlarında, Napoli’de ve küçük tepe kasabalarında açık havada yağlı boya eskizler yaptı. 1826 baharında aynı manzarayı günün farklı saatlerinde boyamaya başladı; bu alışkanlık bütün hayatı boyunca sürecekti. Henüz İtalya’dayken, 1827’de Paris Salonu’na ilk kez iki tablo gönderdi: Narni Manzarası ve Roma Kırları.

İtalya’ya 1834’te ve 1843’te iki kez daha gitti. Bu arada Fransa’yı da karış karış dolaştı: Normandiya, Provence, babasının ailesinin geldiği Burgonya’daki Morvan bölgesi. Fontainebleau ormanında da sık sık çalıştı; bu orman, Barbizon köyü çevresinde toplanan manzara ressamlarının buluşma yeriydi.

Geç gelen ün ve son yıllar

Başarı yavaş geldi. 1846’da Legion d’honneur nişanı aldı. 1851’de devlet, Salon’da sergilenen Sabah, Perilerin Dansı tablosunu satın aldı. 1855 Dünya Sergisi’nde altı tablosu gösterildi ve madalya kazandı. 1864 Salonu’nda bugün en ünlü eseri sayılan Mortefontaine Hatırası’nı İmparator III. Napolyon satın aldı.

Ailesinin Paris yakınındaki Ville-d’Avray’deki evi, ömrü boyunca sığınağı oldu; oradaki göller onlarca tablosuna konu oldu. 1871’de Paris Komünü günlerinde dostu ve biyografi yazarı Alfred Robaut’nun daveti üzerine kuzeydeki Douai’ye gitti ve baharı orada resim yaparak geçirdi. Corot, 22 Şubat 1875’te Paris’te öldü. Aynı yıl atölyesindeki eserler açık artırmayla satıldı.

Camille Corot’nun sanat anlayışı

Açık havada eskiz, atölyede tablo

Corot iki ayrı resim türü üretti. Birincisi doğanın karşısında hızla boyanan küçük eskizlerdi: net biçimler, temiz renkler, yere ve saate göre değişen ışık. İkincisi ise Salon için atölyede hazırlanan büyük tablolardı. Bunlarda çoğu zaman bir Kutsal Kitap ya da mitoloji sahnesi vardı. Bugün onu modern kılan eskizleri olsa da, kendisi iki türü de aynı ciddiyetle sürdürdü.

“Souvenir”: hatıradan manzara

1850’lerden sonra Corot’nun üslubu yumuşadı. Paleti gri, yeşilimsi mavi ve gümüş tonlarına indi; yapraklar binlerce küçük fırça dokunuşuyla titreşen bir buluta dönüştü. Bu dönemin tablolarına sık sık souvenir, yani “hatıra” adını verdi. Bunlar belirli bir yerin doğru resmi değil, hatırlanan bir yerin duygusuydu. Corot bazen İtalya’dan bir ağacı Ville-d’Avray’deki bir gölün kıyısına yerleştirdi. Gri tonların içine koyduğu küçük kırmızı bir başlık, bütün sahneyi canlandırmaya yetti.

1861 Salonu’nu yazan şair Theodore de Banville, Corot’nun figürlerinin ormana yabancı olmadığını, onlarla kardeş gibi yaşadığını söyledi. Bu şiirsel yanıyla Corot, Jean-François Millet ve Gustave Courbet gibi gerçekçilerden ayrılır. Yine de doğayı yerinde gözlemlemesi ve sıradan kır insanlarını resmetmesi onu aynı kuşağın içine koyar.

Camille Corot’nun en önemli 10 eseri

1. Narni Köprüsü (1826)

Nerede: Louvre Müzesi, Paris

Umbria’daki Narni kasabasında, Nera nehri üzerinde yıkık duran Augustus Köprüsü. Corot bu eskizi 1826’da, kağıt üzerine yağlı boyayla açık havada yaptı. Daha sonra bunu temel alarak 1827 Salonu’na gönderdiği büyük ve daha klasik versiyonu boyadı; o tablo bugün Ottawa’daki Kanada Ulusal Galerisi’nde.

Bu eserde neye bakmalı? Işığın taşın üzerinde nasıl kurulduğuna. Ayrıntı yok denecek kadar az; köprü, tepe ve nehir birkaç güçlü ışık ve gölge alanından ibaret. Bu küçük kağıt, Corot’nun genç yaşta ne kadar cesur bir gözü olduğunu gösteriyor.

2. Chartres Katedrali (1830)

Nerede: Louvre Müzesi, Paris

Gotik katedralin iki farklı kulesi, ön plandaki toprak bir yamacın ve birkaç küçük figürün ardından yükseliyor. Corot tabloyu 1830’da boyadı, yaklaşık kırk yıl sonra, 1872’de yeniden elden geçirdi.

Bu eserde neye bakmalı? Bakış açısına. Corot katedrali tören havasında, cepheden göstermiyor; onu gündelik bir kasaba manzarasının parçası yapıyor. Taş yığınları ve figürler, ünlü yapıyla aynı önemde. Louvre’da bu eserle ilgili, katedrali daha kısa bir mesafeden gösteren bir çizim de korunuyor.

3. Çölde Hacer (1835)

Nerede: Metropolitan Museum of Art, New York

1835 Salonu’nda sergilenen bu dev tablo (yaklaşık 180 x 270 cm), Corot’nun 1830’lar ve 1840’larda Salon’a gönderdiği dört büyük Kutsal Kitap sahnesinin ilki. İbrahim’in evinden kovulan Hacer ve oğlu İsmail, Beerşeba çölünde susuzluktan ölmek üzereyken bir melek onları kurtarmaya geliyor.

Bu eserde neye bakmalı? Manzaranın hikayeden daha büyük olmasına. Kayalar ve kurak tepeler tuvalin büyük kısmını kaplıyor, insanlar küçük. Met’e göre Corot bu kurak manzarayı kısmen doğada yaptığı eskizlerden kurdu. Akademinin istediği “tarihi manzara” ile kendi gözlemi burada buluşuyor.

4. Sabah, Perilerin Dansı (yaklaşık 1850)

Nerede: Musee d’Orsay, Paris

Sabah ışığında bir açıklıkta el ele dans eden periler. Tablo 1850–1851 Salonu’nda sergilendi ve 1851’de devlet tarafından satın alındı; Corot’nun devlet koleksiyonuna giren eserlerinden biri oldu. Musee d’Orsay’a göre sahne iki ayrı hatıranın birleşimi: Roma’daki Villa Farnese bahçeleri ve Paris Operası’nda izlenen bir bale.

Bu eserde neye bakmalı? Yaprakların dokusuna. Bu tablo, Corot’nun netlikten pusa geçtiği anı gösteriyor. Ağaçların tepesi gökyüzüne karışıyor ve figürler sanki manzaranın içinden doğmuş. “Souvenir” resimlerinin ilk büyük örneklerinden biri sayılabilir.

5. Günün Dört Saati (yaklaşık 1858)

Nerede: National Gallery, Londra

Sabah, Öğle, Akşam ve Gece adlı dört uzun ahşap pano. Corot bunları ressam dostu Alexandre-Gabriel Decamps’ın Fontainebleau’da yeni aldığı evin atölyesini süslemek için boyadı. Seriyi 1865’te İngiliz ressam Frederic Leighton satın aldı; National Gallery panoları 2014’te koleksiyonuna kattı.

Bu eserde neye bakmalı? Rengin ışıkla birlikte artıp azalmasına. Sabah neredeyse tek renkli, ufukta yalnızca ince bir turuncu şerit var. Renkler Akşam panosunda en zengin haline ulaşıyor, Gece’de yeniden koyu maviye çekiliyor. National Gallery bu fikrin, Monet’nin aynı konuyu farklı saatlerde boyadığı serilerine öncülük ettiğini vurguluyor.

6. Mortefontaine Hatırası (1864)

Nerede: Louvre Müzesi, Paris

Corot’nun en ünlü “souvenir” resmi. Sisli bir göl kıyısında büyük bir ağaç ve ince gövdeli ağaçlar. Bir kadın ağaca uzanarak dal topluyor, yanında çocuklar var. Tablo 1864 Salonu’nda sergilendi ve III. Napolyon tarafından satın alındı; 1889’da Louvre’a girdi.

Bu eserde neye bakmalı? Hareketin donmuş haline. Dala uzanan kadının jesti, Corot’nun başka tablolarında da tekrar ettiği bir motif. Gölün yüzeyi, gökyüzü ve yapraklar aynı gümüşi griye bürünmüş; hangi saatte olduğumuzu, hatta hangi mevsimde olduğumuzu tam bilemiyoruz. Tablo bir yerden çok bir ruh halini anlatıyor.

7. İncili Kadın (yaklaşık 1869)

Nerede: Louvre Müzesi, Paris

Kollarını kavuşturmuş, yüzünü hafifçe çevirmiş genç bir kadın. Fransız müze kayıtlarına göre modeli Berthe Goldschmidt. Corot tabloyu ölümüne kadar atölyesinde tuttu; 1875’teki atölye satışında el değiştirdi ve 1912’de Louvre’a girdi. Başlıktaki “incinin” aslında alnına düşen küçük bir yaprak olduğu anlatılır.

Bu eserde neye bakmalı? Sessizliğe. Corot bu figür çalışmalarını neredeyse hiç sergilemedi; onları kendisi için yapıyordu. Kadının bakışındaki dalgınlık ve sade arka plan, manzaralarındaki hüznün portreye taşınmış hali gibi.

8. İtalyan Kadın ya da Sarı Kollu Kadın (yaklaşık 1870)

Nerede: National Gallery, Londra

Siyah kadife korse, beyaz bluz ve mavi kurdeleli sarı kollar giymiş bir kadın; bir elinde ayna tutuyor. Corot atölyesinde İtalyan kostüm parçaları saklar, modellerini bunlarla giydirirdi. Tablonun ilginç bir hikayesi de var: 1937–1957 arasında Hollywood oyuncusu Edward G. Robinson’a aitti; 2001’de ressam Lucian Freud satın aldı ve Londra’daki evinde astı. Freud’un ölümünden sonra, 2012’de National Gallery’ye geçti.

Bu eserde neye bakmalı? Renk ve kumaş oyununa. Corot kostümün doğruluğuyla ilgilenmiyor, parçaları renk uyumu için karıştırıyor. Kaba ve kesin fırça darbeleri, bu geç dönem figürlerin neden 20. yüzyıl ressamlarını bu kadar etkilediğini anlatıyor.

9. Douai Çan Kulesi (1871)

Nerede: Louvre Müzesi, Paris

Corot bu tabloyu Nisan–Mayıs 1871’de, Paris Komünü’nden uzaklaşmak için gittiği Douai’de boyadı. Kuzey Fransa kasabasının ünlü gotik çan kulesi, kasabanın evlerinin ardından yükseliyor. 74 yaşındaki ressamın son büyük şehir manzaralarından biri.

Bu eserde neye bakmalı? Gençlikteki netliğin geri dönüşüne. Puslu “hatıra” resimlerinin aksine burada biçimler açık ve sağlam; ışık ile gölge cepheler üzerinde net bir düzen kuruyor. Kırk beş yıl önceki Narni eskizini hatırlatan bir gözlem tazeliği var.

10. Mavili Kadın (1874)

Nerede: Louvre Müzesi, Paris

Ölümünden bir yıl önce boyanan bu tabloda mavi elbiseli bir kadın, elinde yelpazesiyle ayakta duruyor; Fransız müze kayıtları sahnede bir piyano da olduğunu not ediyor. Modelin kim olduğu bilinmiyor. Tablo Corot’nun sağlığında sergilenmedi; 1900 Dünya Sergisi’nde gösterildi ve 1912’de Louvre’a girdi.

Bu eserde neye bakmalı? Mavinin gücüne. Corot’nun gri tonlarla dolu dünyasında bu kadar yoğun bir mavi ender görülür. Elbisenin parlak kumaşı ile sade arka plan arasındaki karşıtlık, yaşlı ressamın bile hala yeni denemelerden çekinmediğini gösteriyor.

Camille Corot’nun eserlerini nerede görebilirsiniz?

Corot görmek için en iyi adres Paris’teki Louvre. Müzenin Sully kanadının ikinci katında Corot’ya ayrılmış bir salon ve koleksiyoncu Etienne Moreau-Nelaton’un 1906’da bağışladığı Corot eserlerinin sergilendiği bir salon var. Mortefontaine Hatırası, İncili Kadın, Mavili Kadın ve Narni Köprüsü bu salonlarda. Hemen karşıdaki Musee d’Orsay’da ise Perilerin Dansı ve geç dönem manzaraları görülebilir.

Londra’daki National Gallery, yirmiyi aşkın Corot eseriyle Paris dışındaki en zengin koleksiyonlardan birine sahip; Günün Dört Saati ve İtalyan Kadın burada. New York’taki Met ise Çölde Hacer’e ve koleksiyonundaki bir Fontainebleau meşe eskizine ev sahipliği yapıyor. Salon numaraları ve sergideki eserler zaman zaman değişebildiği için gitmeden önce resmi siteleri kontrol etmenizi öneririm: Louvre, Musee d’Orsay, National Gallery, The Met.

Camille Corot hakkında merak edilenler

Kısaca Camille Corot

Corot’nun tablolarının önünde insan acele edemiyor. Ağaçların arasında bir kırmızı başlık arıyor, gölün kıyısındaki silueti seçmeye çalışıyor, sonra puslu ışığın içinde kayboluyor. Klasik ustalardan aldığı düzeni, doğaya duyduğu sevgiyle yumuşatan bir ressam o.

Corot’nun yakın dönemdaşları Jean-François Millet ve Gustave Courbet, ondan etkilenen Claude Monet ve Camille Pissarro, ayrıca İngiliz manzara ustası John Constable yazılarıma göz atabilirsiniz. Empresyonist ve realist ressamları ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Empresyonist ve Realist ressamlar testim sizi bekliyor.

Diğer Fransız ustalar için Fransız Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz.