Dante Gabriel Rossetti: Şiiri ve Tutkuyu Resme Dönüştüren Sanatçı

Dante Gabriel Rossetti, La Ghirlandata tablosundan ayrıntı: yeşil elbiseli, kızıl saçlı kadın, gül çelengiyle süslü bir arpın başında, 1873

Dante Gabriel Rossetti kimdir?

Dante Gabriel Rossetti (1828–1882), resmi ve şiiri aynı tutkuyla üreten İngiliz ressam ve şair; İngiltere’de akademik resme karşı çıkan Ön-Rafaelci Kardeşlik’in kurucularından biri. Raffaello öncesi İtalyan sanatının parlak renklerine döndü; uzun boyunlu, kızıl saçlı, dalgın bakışlı kadın figürleriyle tanınır. En ünlü eserleri Beata Beatrix ve Proserpina; en büyük koleksiyonu Londra’daki Tate Britain’da.

“Resim ve şiir, aynı ruhun iki kızkardeşidir.” — Dante Gabriel Rossetti’nin sanat anlayışını özetleyen görüş

Rossetti hem ressam hem şairdi. İngiltere’de Ön-Rafaelci Kardeşlik adıyla kurulan hareketin de öncüsüydü. Kardeşlik’in genç ressamları akademik resmin kurallarına sırt çevirip Rafaello öncesi İtalyan sanatının parlak renklerine ve ayrıntı sevgisine döndüler.

Rossetti’nin hayatında aklımdan çıkmayan olay, Elizabeth Siddal öldüğünde şiirlerinin tek kopyasını onun tabutuna koyması ve yedi yıl sonra onları yayımlamak için mezarı açtırması. Bu olayın hayatının sonuna kadar üzerinde bir yük olması çok insani geliyor bana. Resimlerindeki dalgın bakışlı kadınlar da bu yüzden benim için birer hikaye taşıyor.

Rossetti’nin resimlerinde hep aynı tip kadınlarla karşılaşırsınız: uzun boyunlu, kızıl saçlı, dalgın bakışlı. Bu yüzler yalnızca birer model değildi, ressamın kendi hikayesini de taşıyordu. Bu yazıda önce Rossetti’nin hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

Dante Gabriel Rossetti kimdir?

Dante Gabriel Rossetti'nin otoportresi
Dante Gabriel Rossetti, Otoportre, 1847.

İtalyan bir ailenin Londralı çocuğu

Rossetti 12 Mayıs 1828’de Londra’da doğdu. Babası, siyasi nedenlerle İtalya’dan ayrılmak zorunda kalmış bir Dante uzmanıydı; evde hep edebiyat ve şiir konuşulurdu. Kız kardeşi Christina Rossetti de ileride İngiliz edebiyatının önemli şairlerinden biri olacaktı.

Kraliyet Akademisi’nde okudu ama derslerden sıkıldı. Şiirle resim arasında bölünmüş ilgisi ömrü boyunca sürdü.

Ön-Rafaelci Kardeşlik

1848’de John Everett Millais ve William Holman Hunt ile birlikte gizli bir topluluk kurdular: Ön-Rafaelci Kardeşlik. Dertleri, Rafaello’dan sonra kalıplaşmış akademik resimdi; doğrudan doğaya bakarak çalışmak ve parlak, net renklere dönmek istiyorlardı. Eserlerini bir süre gizemli “PRB” harfleriyle, yani Kardeşlik’in İngilizce adının baş harfleriyle imzaladılar.

Elizabeth Siddal

Modeli ve sevgilisi Elizabeth Siddal ile uzun ve sıkıntılı bir ilişki yaşadı; sonunda 1860’ta evlendiler. Siddal 1862’de, afyonlu bir ilaç olan laudanumun aşırı dozundan öldü. Rossetti yas içinde, yazdığı şiirlerin tek kopyasını onun tabutuna koydu. Yedi yıl sonra şiirlerini yayımlamak isteyince mezarın açılmasını sağladı. Bu olay hayatının sonuna kadar üzerinde ağır bir yük oldu.

Son yılları

Sonraki yıllarda hayatına tasarımcı William Morris’in eşi Jane Morris girdi; hem modeli hem de yakın ilişki yaşadığı kişi oldu. Son dönem resimlerinin çoğunda onun yüzünü görürsünüz. Uykusuzluk için aldığı kloral hidrata bağımlı hale geldi, ruh sağlığı bozuldu. 9 Nisan 1882’de, 53 yaşında öldü.

Rossetti’nin sanat anlayışı

Şiirle resim iç içe

Rossetti birçok tablosunun yanına kendi yazdığı soneleri, yani 14 dizelik şiirleri koydu; bazılarını doğrudan çerçeveye kazıdı. Resim bir hikaye anlatmıyor, bir duyguyu ya da bir dizeyi görünür kılıyordu. Edebiyatla resmin bu kadar iç içe geçmesi İngiliz sanatında onunla yaygınlaştı.

Tek bir yüz

Geç dönem resimlerinde tuvali neredeyse tek bir kadın doldurur: yakın plan, uzun boyun, dolgun dudaklar, yoğun bir bakış. Çevresinde simgesel nesneler, çiçekler ve kumaşlar. Bu kadın tipi Viktorya dönemi görsel kültürünü ve sonraki dekoratif sanatları güçlü biçimde etkiledi.

Dante Gabriel Rossetti’nin en önemli 10 eseri

1. Meryem’in Çocukluğu (1849)

Rossetti'nin Meryem'in Çocukluğu tablosu
Dante Gabriel Rossetti, Meryem’in Çocukluğu, 1849. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Rossetti’nin ilk büyük eseri ve PRB imzasını taşıyan ilk tablolardan biri. Genç Meryem, annesiyle birlikte nakış işliyor.

Bu eserde neye bakmalı? Simgelere bakın. Zambak saflığı, kitap yığını erdemleri, güvercin Kutsal Ruh’u temsil ediyor. Renkler parlak ve düz; ortaçağ el yazmalarına yakın bir düzen var. Meryem’in modeli de tanıdık bir yüz: ressamın kız kardeşi Christina.

2. Ecce Ancilla Domini / Müjde (1850)

Rossetti'nin Müjde tablosu: yatakta oturan Meryem ve zambak uzatan melek
Dante Gabriel Rossetti, Ecce Ancilla Domini (Müjde), 1850. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Melek Cebrail’in Meryem’e müjdeyi verdiği an. Ama alıştığımız sahnelere hiç benzemiyor: Meryem yatakta, ürkmüş ve sıkışmış halde.

Bu eserde neye bakmalı? Beyaza bakın. Neredeyse bütün resim beyaz; yalnızca mavi perde ve kırmızı nakış öne çıkıyor. Dönemin eleştirmenleri sahneyi fazla gerçekçi ve saygısız buldu. Bugün ise en çok Meryem’in korkmuş ifadesi takdir ediliyor.

3. Beata Beatrix (yaklaşık 1864–1870)

Rossetti'nin Beata Beatrix tablosu: gözleri kapalı, başı yukarı kalkık figür
Dante Gabriel Rossetti, Beata Beatrix, yaklaşık 1864–1870. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Dante’nin sevgilisi Beatrice’yi konu alıyor; ama yüz, Rossetti’nin ölen eşi Elizabeth Siddal’a ait. Gözleri kapalı, başı geriye düşmüş; kendinden geçtiği bir an.

Bu eserde neye bakmalı? Kucağına inen kuşa bakın. Kırmızı bir güvercin gagasında haşhaş çiçeği getiriyor. Hem ölümün habercisi hem de Siddal’ın ölüm nedenine bir gönderme; laudanum da haşhaştan elde ediliyordu. Arkada Floransa ve Dante’nin silueti var. Rossetti’nin en kişisel eseri.

4. Sevgili (1865–1866)

Rossetti'nin Sevgili tablosu
Dante Gabriel Rossetti, Sevgili, 1865–1866. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Bir gelin ve çevresindeki nedimeler. Farklı etnik kökenlerden modellerin bir arada resmedildiği ender Viktorya dönemi eserlerinden.

Bu eserde neye bakmalı? Renklerin yoğunluğuna bakın: yeşil kumaş, kırmızı saç, altın süslemeler. Rossetti burada hikaye anlatmaktan tamamen vazgeçmiş; resim bir renk ve doku düzenlemesi gibi çalışıyor.

5. Lady Lilith (1866–1873)

Rossetti'nin Lady Lilith tablosu: saçını tarayan figür
Dante Gabriel Rossetti, Lady Lilith, 1866–1873. Delaware Art Museum.

Nerede: Delaware Art Museum, Wilmington

Efsaneye göre Adem’in ilk eşi olan Lilith, aynanın karşısında saçını tarıyor. Rossetti resmi sonradan, farklı bir modelin yüzüyle yeniden boyadı.

Bu eserde neye bakmalı? Saça bakın. Resmin neredeyse yarısını kaplıyor ve canlı bir varlık gibi duruyor. Çerçevedeki etikette Goethe’nin Faust’undan dizeler yazılı; Rossetti resim için ayrıca kendi sonesini de yazdı. Güzelliğin tehlikeli yanı üzerine kurulu bu kadın tipi, dönemin en çok tekrarlanan imgelerinden biri oldu.

6. Proserpina (1874)

Rossetti'nin Proserpina tablosu: elinde nar tutan figür
Dante Gabriel Rossetti, Proserpina, 1874. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Yeraltı tanrısının kaçırdığı Proserpina; nardan altı tane yediği için dünyaya bir daha tam olarak dönemiyor. Model Jane Morris.

Bu eserde neye bakmalı? Nara bakın. Tek bir ısırık her şeyi belirliyor; tanrıça artık yılın bir bölümünü yeraltında geçirmek zorunda. Rossetti ile Jane Morris arasındaki ilişkiyi düşününce, iki dünya arasında sıkışmış bir kadın teması kişisel bir anlam da kazanıyor.

7. Astarte Syriaca (1877)

Rossetti'nin Astarte Syriaca tablosu
Dante Gabriel Rossetti, Astarte Syriaca, 1877. Manchester Art Gallery.

Nerede: Manchester Art Gallery

Antik Suriye tanrıçası Astarte; iki yanında meşale tutan figürler var. Rossetti’nin en büyük ve en anıtsal eseri.

Bu eserde neye bakmalı? Ölçeğe bakın. Figür neredeyse gerçek boyutta ve doğrudan size bakıyor. Renkler koyulaşmış, hava ağırlaşmış. Son döneminin karamsar havası burada en açık halinde.

8. Kutsanmış Kız (1875–1878)

Rossetti'nin Kutsanmış Kız tablosu
Dante Gabriel Rossetti, Kutsanmış Kız, 1875–1878.

Nerede: Fogg Museum, Cambridge ve Lady Lever Art Gallery

Rossetti’nin kendi yazdığı ünlü şiirden doğan tablo: cennetten aşağıya, sevgilisine bakan genç bir kadın.

Bu eserde neye bakmalı? Alttaki panele bakın. Ana tablonun altındaki şeritte, yeryüzünde uzanmış ve yukarı bakan sevgili var. Şiir ile resim aynı çerçevede buluşuyor; Rossetti’nin en sevdiği yöntem.

9. Gündüz Düşü (1880)

Rossetti'nin Gündüz Düşü tablosu: ağaç dalları arasında oturan kadın
Dante Gabriel Rossetti, Gündüz Düşü, 1880. Victoria and Albert Museum, Londra.

Nerede: Victoria and Albert Museum, Londra

Bir ağacın dallarında, elinde kitapla dalgın oturan bir kadın. Model yine Jane Morris.

Bu eserde neye bakmalı? Yapraklara bakın. Dallar figürü sarıyor, neredeyse onunla birleşiyor. Elinde kitap var ama okumuyor; bakışı uzaklarda. Rossetti’nin son yıllarında tekrar tekrar resmettiği o içe dönük, hüzünlü hal.

10. Şiirleri ve el yazmaları (1847–1881)

Nerede: Yayımlanmış metinler ve çeşitli koleksiyonlar

Rossetti yalnızca ressam değildi, dönemin önemli şairlerinden biriydi. En tanınan eseri Hayatın Evi adlı sone dizisi.

Bu eserde neye bakmalı? İki alanın birbirini nasıl beslediğine bakın. Şiirleri resimlerine konu, resimleri de şiirlerine imge verdi. Eşinin mezarına gömdüğü şiir defterinin yıllar sonra çıkarılması da edebiyat tarihinin en tuhaf olaylarından biri olarak anlatılır.

Rossetti’nin eserlerini nerede görebilirsiniz?

En kapsamlı koleksiyon Londra’daki Tate Britain’da: Beata Beatrix, Proserpina, Sevgili ve erken dönem eserleri burada. Victoria and Albert Museum’da ise Gündüz Düşü ve tasarım çalışmaları var.

Manchester Art Gallery, Birmingham Museum ve Liverpool’daki Lady Lever Art Gallery de Ön-Rafaelci koleksiyonlarıyla öne çıkıyor. İngiltere dışındaki en büyük koleksiyon ise Delaware Art Museum’da. Gitmeden önce güncel ziyaret bilgilerini müzenin resmi sitesinden kontrol edebilirsiniz: Tate.

🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Londra gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

Dante Gabriel Rossetti hakkında merak edilenler

Ön-Rafaelci Kardeşlik nedir?

1848’de Rossetti, Millais ve Holman Hunt’ın kurduğu topluluk. Rafaello’dan sonra kalıplaştığını düşündükleri akademik resme karşı çıktılar; doğrudan doğadan çalışmayı, parlak renkleri ve bol ayrıntıyı savundular. Konularını edebiyattan, İncil’den ve ortaçağ efsanelerinden seçtiler.

Mezar açma hikayesi doğru mu?

Evet. Rossetti, eşi Elizabeth Siddal 1862’de öldüğünde yazdığı şiirlerin tek kopyasını tabuta koydu. Yedi yıl sonra şiirleri yayımlamak isteyince mezarın açılması için izin aldı ve defter çıkarıldı. Olay dönemin skandallarından biri oldu ve Rossetti’nin ruh sağlığını derinden sarstı.

Resimlerindeki kadınlar kim?

Başlıca üç model var: eşi Elizabeth Siddal, Fanny Cornforth ve William Morris’in eşi Jane Morris. Rossetti’nin “stunner”, yani “göz kamaştıran” dediği bu yüzler tablodan tabloya tekrar eder. Bazı eserlerde yüzler o kadar benzer ki kimin kim olduğu ancak belgelerle ayırt edilebiliyor.

Rossetti şair olarak da önemli mi?

Evet. Hayatın Evi adlı sone dizisi ve Kutsanmış Kız şiiri İngiliz şiirinin bugün de okunan eserleri arasında. Kız kardeşi Christina Rossetti de dönemin en önemli şairlerinden. Rossetti için resim ve şiir birbirinden ayrılamayan iki alandı.

Kısaca Dante Gabriel Rossetti

Doğum12 Mayıs 1828, Londra
Ölüm9 Nisan 1882, Birchington-on-Sea (İngiltere)
AkımÖn-Rafaelci Kardeşlik (kurucularından)
AlanlarıResim ve şiir
Kız kardeşiŞair Christina Rossetti
ModelleriElizabeth Siddal, Fanny Cornforth, Jane Morris
En ünlü eserleriBeata Beatrix (yaklaşık 1864–1870), Proserpina (1874)
Diğer önemli eserleriEcce Ancilla Domini, Lady Lilith, Astarte Syriaca
En büyük koleksiyonTate Britain, Londra

Rossetti’nin resimlerinde hep aynı yüzü görürsünüz ve bir süre sonra bu tekrar tuhaf bir ağırlık kazanır. Beata Beatrix’in önünde durduğunuzda, bir ressamın kaybettiği kişiyi tekrar tekrar resmetmesinin ne demek olduğunu anlarsınız. Şiirle resmi bu kadar iç içe geçiren başka bir sanatçı bulmak da zor.

Rossetti’nin kurucu arkadaşı John Everett Millais, aynı çevrenin sonraki kuşaklarına etki eden William Blake ve çağdaşı James McNeill Whistler yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz. Empresyonist ve realist ressamları ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Empresyonist ve Realist ressamlar testim sizi bekliyor.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler