Joaquin Sorolla: Akdeniz Işığının ve Kumsalların Ressamı

“Onu boyarken korkunç acı çektim. Kendimi sürekli zorlamak zorunda kaldım.” — Joaquin Sorolla, Triste Miras tablosu için

Joaquin Sorolla, İspanyol resminde ışığı en çok sevilen biçimde boyayan ressam. Madrid’deki müzesi onu Velazquez ve Goya ile birlikte “muhtemelen en sevilen ve en popüler İspanyol sanatçı” diye tanıtıyor. Valencia’nın kumsallarında oynayan çocuklar, rüzgarda uçuşan beyaz elbiseler, suyun üstünde kırılan güneş: Sorolla denince akla önce bunlar gelir.

Ama kariyerine bu neşeli sahnelerle başlamadı. İlk büyük başarılarını yaralı balıkçıları, hasta çocukları ve zor işleri anlatan ağır tablolarla kazandı. Bu yazıda önce Sorolla’nın hayatını, sonra sanat anlayışını ve en önemli 10 eserini, son olarak da eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Joaquin Sorolla kimdir?

Valencia’da yetim bir çocuk

Joaquin Sorolla 27 Şubat 1863’te Valencia’da doğdu. Annesi ve babası kumaş satan mütevazı tüccarlardı; Sorolla daha iki yaşındayken bir salgında ikisi de öldü. Onu ve kız kardeşini anne tarafından teyzesi ve eniştesi büyüttü.

1878’de Valencia Güzel Sanatlar Okulu’na girdi. Burada Juan Antonio Garcia del Castillo ile arkadaş oldu. Juan Antonio onu babasıyla, Valencialı fotoğrafçı Antonio Garcia Peris ile tanıştırdı. Garcia Peris, gençlik yıllarında Sorolla’nın hamisi ve koruyucusu oldu. Sorolla bu yıllarda Madrid’e de gitti ve Prado’da Velazquez’in eserlerini kopyaladı.

Roma, Paris ve evlilik

1885’te Valencia il yönetiminin bursuyla Roma’ya gitti. Aynı yıl arkadaşı Pedro Gil Moreno de Mora ile Paris’e geçti. Paris’in sanat ortamı onun için gerçek bir aydınlanma oldu: doğayı olduğu gibi resmeden Adolph von Menzel ve Jules Bastien-Lepage’ın eserleri onu derinden etkiledi.

8 Eylül 1888’de arkadaşı Juan Antonio’nun kız kardeşi Clotilde ile Valencia’da evlendi. Çift bir süre İtalya’da, Assisi’de yaşadı; Sorolla geçimini sağlamak için burada küçük “tür resimleri” yaptı. 1890’da Madrid’e yerleştiler. Üç çocukları oldu: Maria (1889), Joaquin (1892) ve Helena (1895). Hepsi babalarının tablolarının en sık görülen yüzleri olacaktı.

Madalyalardan Grand Prix’ye

Sorolla tanınmak için büyük sergilere toplumsal gerçekçi, iddialı tablolar gönderdi. 1895’te Madrid’deki Ulusal Güzel Sanatlar Sergisi’nde Ve Hala Balığın Pahalı Olduğunu Söylüyorlar! ile birinci madalya kazandı ve tabloyu İspanyol devleti satın aldı. Aynı yıl Paris Salonu’na gönderdiği Balıktan Dönüş’ü Fransız devleti aldı; bu, yurt dışındaki ilk büyük başarısıydı.

1900 Paris Dünya Sergisi’nde altı eserle yer aldı ve Triste Miras’ın da aralarında bulunduğu bu seçkiyle Grand Prix’yi kazandı. Museo Sorolla bu ödülü onun uluslararası alanda gerçek anlamda kabul görmesi olarak değerlendiriyor.

Paris’ten New York’a dev sergiler

1906’da Paris’teki Georges Petit Galerisi’nde ilk kişisel sergisini açtı: 450 eser gösterdi ve 65’ini sattı. Ardından Almanya’da ve 1908’de Londra’da büyük sergiler geldi. Londra’daki sergiyi gezen Amerikalı hayırsever Archer M. Huntington, New York’taki Hispanic Society’nin kurucusuydu; iki eser satın aldı ve Sorolla’ya New York’ta sergi teklif etti.

1909’da Hispanic Society’de açılan sergide 336 eser yer aldı. Bir ay süren sergiyi 160.000 kişi gezdi, basılan 20.000 katalog tükendi ve Sorolla yaklaşık 150 tablo sattı. Sergi Buffalo ve Boston’a da gitti. Aynı yazı Valencia’da ailesiyle geçirdi ve en ünlü plaj tablolarından bazılarını o yaz boyadı.

İspanya Vizyonu ve sessiz son yıllar

1911’de Huntington ile Hispanic Society kütüphanesi için dev panolar boyamak üzere sözleşme imzaladı ve aynı yıl Madrid’de kendi tasarladığı yeni evine taşındı. 1912’den 1919’a kadar İspanya’nın bölgelerini dolaşarak bu panolar üzerinde çalıştı. Sürekli ve kimi zaman zor koşullardaki yolculuklar sağlığını yıprattı.

1920’de, evinin bahçesinde Bayan Perez de Ayala’nın portresini yaparken felç geçirdi ve bir daha resim yapamadı. 10 Ağustos 1923’te Madrid yakınlarındaki Cercedilla’da öldü ve Valencia’da toprağa verildi. Ailesi evini ve koleksiyonunu devlete bağışladı; Museo Sorolla 1932’de açıldı.

Sorolla’nın sanat anlayışı

İzlenimci mi, luminist mi?

Sorolla’nın resmi yüzyıl sonunun natüralist akımları içinde yer alır; pek çok uzman ona “izlenimci” ya da “luminist” (ışıkçı) der. Museo Sorolla’ya göre Sorolla kendini izlenimcilerle özdeşleştirmedi, ama onların eserlerini iyi tanıdı. Rengi az karıştırılmış, ayrı fırça darbeleriyle tazeliğini koruyarak sürmeyi, fotoğraftan esinlenen kompozisyonları ve her şeyden önce doğadan, mümkünse açık havada resim yapma inancını onlardan aldı.

Kendini daha çok Amerikalı John Singer Sargent, James McNeill Whistler ve İsveçli Anders Zorn gibi ressamlara yakın hissetti. Bu ressamlar da ışıkla ilgilenir, ama figürü sağlam tutar ve akademik çizim disiplinini korurlardı. Sorolla’nın tablolarında da insanlar ışığın içinde erimez; ağırlıkları, bedenleri ve yüzleriyle orada dururlar.

Toplumsal gerçekçilikten güneşli kumsallara

1890’larda Sorolla’nın konuları ağırdı: denizde yaralanan balıkçılar, çalışan insanlar, hasta çocuklar. Museo Sorolla, 1896’da boyadığı Yelken Diken Kadınlar’ı onun resminde daha aydınlık ve daha neşeli konulara doğru açılan yeni bir çizginin başlangıcı olarak görüyor. 1900’lerden sonra plajlar, çocuklar, ailesi ve sonunda kendi bahçesi resminin merkezine yerleşti.

Renk notları

Museo Sorolla’da ressamın kendi eseri olan 1294 resim var. Bunların çoğu, Sorolla’nın “renk notları” dediği küçük boyutlu çalışmalar. Bunları alıştırma ya da hazırlık için, bazen de sadece kendi keyfi için yapardı. Büyük tabloların arkasında bu hızlı, küçük gözlemlerin uzun bir birikimi yatıyor.

Sorolla’nın en önemli 10 eseri

1. Ve Hala Balığın Pahalı Olduğunu Söylüyorlar! (1894)

Nerede: Prado Müzesi, Madrid

Bir balıkçı teknesinin ambarında, denizde kaza geçirip yere uzanmış genç bir balıkçı ve onunla özenle ilgilenen iki yaşlı denizci. Sorolla bu tabloyla 1895’te Madrid’de birinci madalya kazandı.

Bu eserde neye bakmalı? Başlığa ve yaşlı adamların yüzlerine. Başlık, pazarda balığın fiyatından yakınanlara verilmiş acı bir cevap gibi okunur: o balık bazen bir insan hayatına mal oluyor. Tablonun daha sonraki neşeli plaj sahnelerinden ne kadar farklı olduğunu görmek, Sorolla’yı tanımak için iyi bir başlangıç.

2. Balıktan Dönüş (1894)

Nerede: Musee d’Orsay, Paris

Güçlü öküzlerin, balıktan dönen teknesi sahile çektiği an. Tablo 1895 Paris Salonu’nda Fransız devleti tarafından satın alındı.

Bu eserde neye bakmalı? İnsanla hayvanın birlikte çalışmasına. Musee d’Orsay, büyük boyutun 19. yüzyıl sonunda hala yaygın olan bu iş birliğini büyüttüğünü vurguluyor. Islak kumda yansıyan ışık ve rüzgarla şişen yelken, Sorolla’nın ileride ustası olacağı konuların ilk işaretleri.

3. Yelken Diken Kadınlar (1896)

Nerede: Ca’ Pesaro Uluslararası Modern Sanat Galerisi, Venedik

Valencia’nın balıkçı mahallesi El Cabañal’de, gölgelik bir avluda dev bir yelkeni diken kadınlar ve erkekler. Beyaz yelken bezi tablonun neredeyse tamamına yayılıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Yapraklar arasından süzülüp beyaz bezin üstüne düşen ışık lekelerine. Museo Sorolla bu tabloyu ressamın daha aydınlık ve daha neşeli konulara yöneldiği yeni dönemin başlangıcı sayıyor. Ağır toplumsal temalardan Akdeniz ışığına geçişi tek bir tabloda görmek istiyorsanız, bu eser tam o kapı.

4. Triste Miras! (1899)

Nerede: Fundacion Bancaja koleksiyonu, Valencia

Valencia sahilinde, bir hastaneden getirilmiş engelli ve hasta çocuklar, başlarında bir rahiple denize giriyor. Sorolla sahneyi 1899 yazında balıkçı çalışmaları yaparken kendi gözüyle görmüştü. Tablo 1900 Paris Dünya Sergisi’nde Grand Prix’yi kazanan seçkinin parçasıydı.

Bu eserde neye bakmalı? Güneşli plajla çocukların durumu arasındaki zıtlığa. Aynı ışık, aynı deniz, ama hiçbir neşe yok. Fundacion Bancaja’nın aktardığına göre Sorolla bu tabloyu boyarken çok acı çektiğini söylemiş ve sonrasında bu kadar açık toplumsal konulara bir daha dönmemiş. Tablo uzun yıllar New York’ta kaldı; Bancaja onu 1981’de satın alarak Valencia’ya geri getirdi.

5. Siyahlar İçinde Bayan Sorolla (1906)

Nerede: The Metropolitan Museum of Art, New York

Ressamın eşi Clotilde, boydan, siyah bir elbise içinde. Met tabloyu 1909’da, Sorolla’nın New York sergisinin yapıldığı yıl satın aldı.

Bu eserde neye bakmalı? Siyahın içindeki tonlara. Işığın ressamı burada neredeyse tek renkle çalışıyor ve bu yanıyla Velazquez’in saray portrelerini hatırlatıyor. Museo Sorolla’nın aktardığı güzel bir ayrıntı var: Sorolla yolculuklarda Clotilde’den uzaktayken bu portrenin bir fotoğrafını yanında taşırmış.

6. Deniz Kıyısında Gezinti (1909)

Nerede: Museo Sorolla, Madrid

Clotilde ve büyük kızları Maria, beyaz elbiseler içinde, Valencia’daki El Cabañal kumsalında yürüyor. Sorolla tabloyu New York başarısının ardından geçirdiği 1909 yazında boyadı.

Bu eserde neye bakmalı? Rüzgarla oynayan tüllere ve uzayan gölgelere. Museo Sorolla’nın değerlendirmesine göre sahne alçalan bir güneşin altında geçiyor ve hafifçe yukarıdan bakılarak kurulmuş. Işık kendisi görünmüyor; ancak beyaz elbiselere çarpıp onları renge boğduğunda fark ediliyor.

7. Atın Banyosu (1909)

Nerede: Museo Sorolla, Madrid

Denizden çıkan beyaz bir at ve onu yeden genç. Yine 1909 yazında, Valencia’nın El Cabañal kumsalında boyandı.

Bu eserde neye bakmalı? Atın ıslak sırtına ve çocuğun derisine vuran ışığa. Beyaz at, Sorolla’nın beyazı hiçbir zaman tek renk olarak boyamadığını gösteriyor: gölgede mavi, güneşte sarı ve pembe. Museo Sorolla’nın arşivinde Sorolla’yı kumsalda bu tablo üzerinde çalışırken gösteren bir eski fotoğraf da var.

8. Kumsaldaki Çocuklar (1910)

Nerede: Prado Müzesi, Madrid

Kıyıdaki sığ suda, kumun üstüne uzanmış üç çıplak çocuk. Tablo “1910” tarihli imzayı taşıyor, ama Prado’ya göre 1909 yazında boyanmış olmalı; çünkü görüntüsü 1909 Aralık’ında basılmış bir kitapta yer alıyor. Sorolla tabloyu 1919’da bugünkü Prado koleksiyonunun parçası olan Ulusal Modern Sanat Müzesi’ne kendisi bağışladı.

Bu eserde neye bakmalı? Islak tene vuran güneşe. Prado, Sorolla’nın parlak renklerle yüklü geniş fırça darbeleriyle güneşin çocukların ıslak derisi üzerindeki etkisini tuvale aktardığını yazıyor. Ufuk çizgisinin olmamasına da dikkat edin: bakışımız doğrudan suya ve bedenlere iniyor.

9. İspanya Vizyonu (1912–1919)

Nerede: Hispanic Society Museum and Library, New York

Huntington’ın 1911’de ısmarladığı, İspanya’nın bölgelerini, halkını, kıyafetlerini ve geleneklerini anlatan 14 dev pano. Tuvaller 3,5 metreye yakın yükseklikte ve toplamda yaklaşık 60 metre uzunlukta. Sorolla onları 1912–1919 arasında İspanya’nın farklı yerlerinde boyadı.

Bu eserde neye bakmalı? Bütüne. Galeride panolar izleyicinin çevresini sarıyor; bir bölgeden ötekine yürür gibi geziliyor. Sorolla bu seriyi en büyük eseri sayıyordu, ama panolar Hispanic Society’de ancak 1926’da, ölümünden üç yıl sonra açıldı. Seri sonradan İspanya’da sergilendiğinde iki milyondan fazla ziyaretçi çekti.

10. Pembe Sabahlık (1916)

Nerede: Museo Sorolla, Madrid

Denizden sonra giyinen kadınlar; birinin üstünde adını tabloya veren pembe sabahlık. Museo Sorolla, tabloyu ressamın İspanya Vizyonu siparişine ara verdiği dönemde yaptığı “en göz kamaştırıcı” eserler arasında sayıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Pembeyle beyazın gölgede nasıl değiştiğine. Sorolla’nın asıl konusu kadınlar kadar, gölgelik bir yerde kumaşın ve tenin üstünde dolaşan renkli ışık. Yıllarca süren yorucu bir siparişin ortasında, ressamın kendine ayırdığı bir nefes gibi.

Sorolla’nın eserlerini nerede görebilirsiniz?

İlk durak Madrid’deki Museo Sorolla. Ressamın 1911’den ölümüne kadar yaşadığı ev, bahçesi ve atölyesiyle birlikte müzeye dönüştürüldü; dünyanın en büyük Sorolla koleksiyonu burada. Müze bir süredir genişletme ve restorasyon çalışmaları içinde: resmi sitesindeki duyuruya göre ziyaret şimdilik yeni ek binayla sınırlı, tarihi ev ise geçici olarak kapalı. Giriş ücretsiz, ama gitmeden önce güncel durumu mutlaka Museo Sorolla’nın resmi sitesinden kontrol edin.

Madrid’de ikinci durak Prado Müzesi: Ve Hala Balığın Pahalı Olduğunu Söylüyorlar! ve Kumsaldaki Çocuklar burada. Paris’te Musee d’Orsay, Venedik’te Ca’ Pesaro, New York’ta Met ve İspanya Vizyonu panolarıyla Hispanic Society Museum and Library, Sorolla’yı yurt dışında görebileceğiniz başlıca yerler.

Sorolla hakkında merak edilenler

Kısaca Sorolla

Sorolla’nın tablolarının önünde insanın aklına önce yaz gelir: tuz, rüzgar, ıslak kum. Ama bu aydınlığın arkasında yaralı balıkçılar, hasta çocuklar ve ağır çalışan insanlar boyayarak başlayan bir yol var. Belki de onun güneşini bu kadar inandırıcı yapan şey, gölgeyi de iyi tanıması.

Sorolla’nın hayranlık duyduğu Diego Velazquez ve İspanyol resminin bir başka büyük ustası Francisco Goya yazılarıma, ışığı başka bir yoldan arayan Claude Monet ve James McNeill Whistler yazılarıma bakabilirsiniz. Empresyonist ve realist ressamları ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız bu test sizi bekliyor.

Diğer İspanyol ustalar için İspanyol Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz.