Paula (2016): Paula Modersohn-Becker Filmi Ne Kadar Gerçek?

Paula (Almanya’daki adıyla Paula – Mein Leben soll ein Fest sein, yani “Hayatım bir şölen olsun”), yalnızca 31 yıl yaşayan ama bugün modern resmin öncülerinden sayılan Paula Modersohn-Becker’i anlatıyor. Yönetmen Christian Schwochow, klasik bir biyografi filmi yerine canlı, renkli ve yer yer esprili bir portre çizmeyi seçmiş. Paula’yı İsviçreli oyuncu Carla Juri oynuyor.

Bu yazıda filmin neyi anlattığına, gerçek hayatla karşılaştırıldığında nerede ayrıldığına ve Paula’nın tablolarının bugün hangi müzelerde olduğuna bakacağım.

Paula künyesi

Paula ne anlatıyor?

Film, babasının Paula’ya “kadınlar ressam olamaz” dediği sahneyle açılıyor. Paula bunu kabul etmiyor ve Bremen yakınlarındaki Worpswede köyüne, turba bataklıklarının ortasındaki ünlü sanatçı kolonisine gidiyor. Kolonide manzara resimleri satan erkek ressamlar var; kadınlar ise en fazla ders alan “amatörler” olarak görülüyor. Hocası Fritz Mackensen, doğayı titizlikle kopyalamasını istiyor; Paula ise gördüğünü, kendi gördüğü gibi boyamak istiyor.

Worpswede’de heykeltıraş Clara Westhoff ile çok yakın arkadaş oluyor; kolonide bir de genç şair Rainer Maria Rilke var. Paula, eşini kaybetmiş ve küçük bir kızı olan ressam Otto Modersohn’a aşık oluyor… ya da en azından öyle sanıyor. Evlilik başta umut dolu; ama yıllar geçtikçe Paula’nın resmi Worpswede’de anlaşılmıyor, evliliği de onu sıkıştırmaya başlıyor. Sonunda Paula, özgürlük ve yeni bir resim dili aramak için Paris’e gidiyor.

Schwochow, Paula’yı acı çeken bir dahi olarak değil, inatçı, neşeli, bazen yorucu, hatta biraz soytarı bir kadın olarak gösteriyor. Carla Juri’nin enerjisi filmi taşıyor; Variety’de Guy Lodge da filmi renkli ve sürükleyici bir biyografi olarak övdü.

Filmdeki olaylar ne kadar gerçek?

Worpswede ve evlilik

Ana çizgi gerçek. Paula Becker 8 Şubat 1876’da Dresden’de doğdu, ailesi 1888’de Bremen’e taşındı. Paula Modersohn-Becker Vakfı’nın yayımladığı kronolojiye göre Berlin’de kadın sanatçılar derneğinin okulunda eğitim aldı, Worpswede’ye ilk kez 1897 yazında gitti ve 1898 Eylül’ünde oraya yerleşerek Fritz Mackensen’den ders almaya başladı. Clara Westhoff ile dostluğu da o yıl başladı. 1900’ün ilk yarısında Clara ile birlikte ilk kez Paris’e gitti; aynı yılın Eylül’ünde Otto Modersohn ile nişanlandı ve 25 Mayıs 1901’de evlendiler. Otto’nun ilk evliliğinden olan küçük kızı Elsbeth de onlarla yaşadı.

Filmde Paula ile Clara’nın ikisinin de evleneceği haberiyle Worpswede kilisesinin çanlarını çaldığı neşeli bir sahne var. Yönetmen Schwochow basın dosyasındaki söyleşisinde, önce senaristlerin buluşu sandığı bu sahnenin aslında gerçekten yaşandığını öğrendiğini anlatıyor. Clara gerçekten de 1901’de Rilke ile evlendi.

Paris ve ayrılık

Paula, filmde gösterilenden daha sık Paris’e gitti: 1900, 1903 ve 1905’te kısa süreli kaldı. Şubat 1906’da ise Otto Modersohn’dan ayrılmak niyetiyle yeniden Paris’e gitti. Ekim 1906’da Otto da kış için Paris’e geldi ve çift barıştı; Paula 1907 baharında Worpswede’ye döndü. Paris’te Cézanne’ın resimleri onu derinden etkiledi; 1906’daki Salon d’Automne’da Gauguin retrospektifi vardı, 1907’de de koleksiyoncu Auguste Pellerin’in Cézanne koleksiyonunu gördü.

Filmde Paula’nın Paris’te Georges adlı bir Fransızla yaşadığı ilişki ve evliliğin mahremiyeti üzerine kurulan çatışma ise dikkatle izlenmeli. Senaristler Stefan Kolditz ve Stephan Suschke, basın dosyasında Paula’nın hayatını anlatırken olgularla serbestçe çalıştıklarını, hatta yıllar süren yazım sürecinin sonunda bazı sahnelerin gerçek mi yoksa kendi buluşları mı olduğunu artık bilemediklerini söylüyor. Bu yüzden bu bölümleri biyografi değil, film anlatısı olarak görmek daha doğru.

Erken ölüm

Filmin sonu da gerçeğe dayanıyor. Paula’nın kızı Mathilde 2 Kasım 1907’de doğdu. Paula 18 gün sonra, 20 Kasım 1907’de bir emboli sonucu, 31 yaşında öldü. Hayattayken çok az tanınan Paula’nın eserleri, ölümünden sonra Bremen, Berlin, Dresden ve Hagen’deki anma sergileriyle ilgi görmeye başladı.

Paula Modersohn-Becker’in eserleri bugün nerede?

Paula’nın eserlerinin en büyük toplu koleksiyonları Bremen’de. Kahve tüccarı ve koleksiyoncu Ludwig Roselius’un yaptırdığı Böttcherstraße’deki Paula Modersohn-Becker Müzesi 1927’de açıldı ve bir kadın ressama adanan ilk müze olarak kabul edilir. Kunsthalle Bremen’in koleksiyonunda da önemli eserleri var.

Elmalı ve Muzlu Natürmort, Paula’nın Cézanne’dan nasıl etkilendiğini çok iyi gösteriyor. Kunsthalle Bremen’in açıklamasına göre elmalar sade renk kürelerine dönüşüyor, masa izleyiciye doğru eğiliyor, sürahi ise daha yandan görünüyor. Tablo 1908’de, yani Paula’nın ölümünden yalnızca bir yıl sonra Kunsthalle’ye bağışlandı.

Altıncı Evlilik Yıl Dönümünde Otoportre, Paula’nın en ünlü tablosu. 1906’da, Otto’dan ayrıldığı Paris günlerinde yapıldı. Paula kendini belden yukarısı çıplak, eli karnında, hamileymiş gibi boyamış; ama o sırada hamile değildi. Bir kadın ressamın kendini çıplak boyadığı ilk otoportrelerden biri, hatta ilki olarak kabul edilir. Tablo bugün Bremen’deki Paula Modersohn-Becker Müzesi’nde.

Kamelya Dallı Otoportre ise son otoportrelerinden. Sade, neredeyse bir maske gibi düz bir yüz ve elde tek bir dal. Tablo 1913’te Hagen’deki Museum Folkwang için alındı, 1937’de Naziler tarafından el konuldu ve 1957’de müzeye geri kazandırıldı; bugün Essen’deki Museum Folkwang’da. Paula’nın sade, güçlü figürleri, onu Alman ekspresyonizminin öncülerinden biri yapar.

Fragman

Paula hakkında sık sorulan sorular

Paula gibi sanat tarihinin uzun süre görmezden geldiği kadın ressamları Dünyanın En Önemli Kadın Ressamları yazımda anlattım. Bir başka kadın ressamın hayatını anlatan film için Artemisia yazıma, diğer ressam filmleri için de Sanat Filmleri sayfasına bakabilirsiniz.