Hockney (2014) Belgeseli: David Hockney’nin Hayatı Kendi Arşivinden

Hockney, bugün dünyanın en tanınmış yaşayan ressamlarından biri olan David Hockney’nin hayatını anlatan bir belgesel. Hockney belgeseli bir sanat dersi gibi değil, bir aile albümünü karıştırır gibi akıyor: eski ev videoları, gülüşmeler, havuz kenarında geçen öğleden sonralar, Bradford’da ailecek oynanan bir kelime oyunu. İzlerken insan, renkli tabloların arkasındaki adamı biraz daha yakından tanıyormuş gibi hissediyor.

Bence filmi güzel kılan şey, Hockney’nin neşesini olduğu gibi göstermesi ama o neşenin bedelini de saklamaması. Yönetmen Randall Wright, BFI’ın Sight & Sound dergisine verdiği röportajda Hockney’nin iyimserliğini hayatın zorluklarına verilmiş bir cevap olarak gördüğünü söylüyor. Filmin bize bıraktığı mesaj da çok yalın: dünyaya bakın, gerçekten bakın.

Bu yazıda belgeselin künyesine, ne anlattığına, neyi farklı yaptığına ve filmde görünen tabloların bugün hangi müzelerde olduğuna bakacağız.

Hockney (2014) belgeseli künyesi

Hockney belgeseli ne anlatıyor?

Film, Hockney’nin İngiltere’nin kuzeyindeki sanayi kenti Bradford’da geçen çocukluğuyla açılıyor. Kız kardeşi Margaret, ağabeyinin eline geçen her şeyin üzerine resim yaptığını anlatıyor. Babasının ona verdiği bir öğüt de filmin içinden bir cümle olarak kalıyor: “Komşuların ne düşündüğüne fazla kafa yorma.” Hockney’nin hayatı boyunca bu öğüde ne kadar sadık kaldığını gördükçe, cümle insanın aklında daha da büyüyor.

Sonra Londra’ya, genç bir sanatçı olarak hızla tanınmasına ve 1960’larda Los Angeles’a taşınmasına geçiyoruz. Yönetmen Wright, Los Angeles’ı Hockney’nin etiketlerden kurtulabildiği bir yer olarak anlatıyor ve şehre “yirminci yüzyılın Floransası” diyor. Güneş, palmiyeler, mavi havuzlar ve o havuzların üzerinde kıpırdayan ışık… Filmin en büyüleyici bölümlerinden biri, Hockney’nin suyu nasıl resmettiğine ayrılmış. İzlerken fark edeceksiniz: kamera bir tablonun yakın çekiminden, o tablonun esin kaynağı olan gerçek havuz kenarına geçiyor ve resimle gerçeğin birbirine ne kadar benzediğini görüyorsunuz.

Filmin en ağır bölümü ise 1980’ler. Hockney, AIDS salgını sırasında yakın arkadaşlarının büyük bir kısmını kaybetti; Wright bu kayıpları arkadaşlarının yaklaşık üçte ikisi olarak anlatıyor. Bu bölümde neşeli ev videoları birden sessizleşiyor gibi geliyor. Son bölümde ise Hockney’yi doğduğu topraklara, Yorkshire’a dönmüş, ağaçları ve mevsimleri dev tuvallere aktarırken görüyoruz. Sonunu söylemeyeceğim, ama film bir vedadan çok, hala merakla bakmaya devam eden birinin portresi gibi bitiyor.

Belgesel neyi farklı anlatıyor?

Hockney hakkında daha önce de pek çok televizyon belgeseli çekildi. Peki bu filmi farklı kılan ne? Kısa cevap: Hockney’nin kendi kamerası.

Hockney’nin kendi arşivinden

Wright’ın projesi baştan beri tek bir şeye dayanıyordu: Hockney’nin kişisel video ve fotoğraf arşivine ulaşabilmek. Hockney bu arşivi açtı ve filmin büyük bölümü, onun ve arkadaşlarının yıllar içinde çektiği görüntülerden oluşuyor. Wright, Hockney’nin en yakın arkadaşlarının bazılarıyla daha önce hiç röportaj yapılmadığını da söylüyor. Filmde 200 kadar Hockney eseri yüksek çözünürlükte gösteriliyor.

İşin ilginç yanı, filmde Hockney’nin hayatını anlatan bir başka filmin görüntüleri de var. Jack Hazan’ın 1974’te çektiği, yarı belgesel yarı kurmaca A Bigger Splash filminden sahneler, Hockney’nin arkadaşlarından Arthur Lambert aracılığıyla Wright’a ulaşmış. Yani bu belgesel, kırk yıl önceki bir bakışı da kendi içine katıyor.

Anlatıcı yok, tarih yok

Belgeselde dış ses yok, ekranda tarih ya da tablo adı da yazmıyor. Film kabaca kronolojik ilerliyor ama konulara göre bölünmüş; zaman zaman ileri geri sıçrıyor. Wright bu yapıda, piyanist Glenn Gould’u otuz iki kısa bölümle anlatan Thirty Two Short Films About Glenn Gould filminden esinlendiğini söylüyor. Bu tercih filme bir günlük havası veriyor; sanki Hockney’nin defterini sayfa sayfa çeviriyoruz.

Wright’ın Hockney’yle ilk filmi de bu değil. 2003’te, Hockney’nin eski ustaların optik aletler kullandığı tezini anlatan David Hockney’s Secret Knowledge belgeselini çekmişti. O film Hockney’nin fikirleri üzerineydi; Wright’ın kendi deyişiyle bu film ise onun ruhu, karakteri, insan olarak kendisi üzerine. Hockney’nin optik aletler tezini merak ediyorsanız, aynı tartışmaya dokunan Tim’s Vermeer yazısına bakabilirsiniz.

Eleştirmenlerin çekinceleri

Film sıcak karşılandı ama herkes aynı fikirde değil. Guardian’da Peter Bradshaw belgeseli keyifli ama yüzeyde kalan bir portre olarak gördü ve eserlerin ekranda çok kısa kaldığından yakındı; bu kadar özgün bir sanatçı için filmin fazla geleneksel olduğunu düşündü. Irish Times’ta Tara Brady, Hockney’yi tanımayanlar için sağlam bir başlangıç olduğunu kabul etti ama eserlerin Pop Art ve Warhol gibi bağlamlara yeterince yerleştirilmediğini yazdı. Öte yandan Time Out ev videolarındaki güzel anları öne çıkardı, Ioncinema da filmi Hockney’nin karakterini en iyi gösteren belgesel olarak niteledi.

Bu çekincelerde haklılık payı var. Ama bence film bir sanat tarihi kitabı olmaya çalışmıyor; daha çok bir dostun anlattığı uzun bir hikaye gibi. Hockney’nin çağdaşlarını ve Pop Art’ın doğuşunu merak ediyorsanız Pop Art nedir? ve Andy Warhol yazıları bu boşluğu doldurabilir.

Filmde görünen eserler ve bugün nerede?

Belgesel Hockney’nin pek çok eserini ekrana getiriyor. Aşağıda, filmde öne çıkan ya da filmin anlattığı dönemlere denk gelen önemli eserleri ve bugün nerede olduklarını topladım. Hockney yaşayan bir sanatçı ve eserleri telif koruması altında olduğu için burada görsellerine yer vermiyoruz; müze bağlantılarından eserlere bakabilirsiniz.

A Bigger Splash (Daha Büyük Bir Sıçrama, 1967): Hockney denince belki de ilk akla gelen tablo. Los Angeles’ta bir evin önündeki havuz, bir dalış tahtası ve suyun yüzeyinde patlayan beyaz bir sıçrama; dalan kişiyi ise hiç görmüyoruz. Wright röportajında bu sakin görüntünün altında dönemin nükleer kaygısını da okuyabileceğimizi söylüyor. Tablo bugün Londra’daki Tate koleksiyonunda.

Peter Getting Out of Nick’s Pool (Peter, Nick’in Havuzundan Çıkarken, 1966): Hockney’nin o yıllardaki sevgilisi Peter Schlesinger’i, sanat satıcısı arkadaşı Nick Wilder’ın havuzundan çıkarken gösteriyor. Tablo 1967’de John Moores Resim Ödülü’nü kazandı ve bugün Liverpool’daki Walker Art Gallery’nin koleksiyonunda.

Mr and Mrs Clark and Percy (Bay ve Bayan Clark ve Percy, 1970-1971): Filmde Celia Birtwell, içinde yer aldığı tablolardan söz ediyor; bunların en ünlüsü, kendisini ve eşi moda tasarımcısı Ossie Clark’ı evlerinde, kucakta bir kediyle gösteren bu büyük çift portresi. Bugün Tate koleksiyonunda.

Bigger Trees Near Warter (Warter Yakınlarında Daha Büyük Ağaçlar, 2007): Filmin Yorkshire bölümünün ruhunu taşıyan dev bir manzara. Doğu Yorkshire’daki bir koruyu gösteren resim, yan yana asılan 50 ayrı tuvalden oluşuyor; 12 metreden uzun, 4,5 metreden yüksek. Hockney eseri 2008’de Tate’e bağışladı.

Bradford’daki erken dönem işler: Filmin açıldığı şehirde, Hockney’nin doğduğu Bradford’da, Cartwright Hall Sanat Galerisi’nde 2017’de açılan ve sanatçının adını taşıyan kalıcı bir galeri var. Burada Hockney’nin öğrencilik yıllarından çizimler ve erken dönem işleri sergileniyor. Ayrıntılar için Bradford Museums sitesine bakabilirsiniz; galeri zaman zaman başka sergilere de ev sahipliği yaptığı için gitmeden önce programa göz atmakta yarar var.

Belgeselde Celia with Green Hat ve Autumn Pool gibi başka eserler de görünüyor. Tate’in Londra’daki koleksiyonunu gezmeyi düşünüyorsanız Tate Modern’de görülmesi gereken 10 eser yazısı da işinize yarayabilir.

Hockney belgeseli hakkında sık sorulan sorular

Sanatçıların hayatını ve sanat dünyasını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri sayfasına bakabilirsiniz.