Amerikan Gotiği (Grant Wood): Anlamı, Modelleri ve Nerede Görülür

Amerikan Gotiği (American Gothic), Grant Wood’un 1930’da boyadığı, elinde yaba tutan bir çiftçiyle yanındaki kadını, sivri kemerli penceresi olan beyaz bir kır evinin önünde gösteren tablo. Bugün Chicago Sanat Enstitüsü’nde (Art Institute of Chicago) sergilenen eser, müzenin deyişiyle Amerika’nın en ünlü tablolarından biri. Bu yazıda Amerikan Gotiği tablosunun ne anlattığını, modellerin kim olduğunu, Iowa’daki evin hikayesini, tabloda neye bakmak gerektiğini ve onu nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Amerikan Gotiği hakkında kısa bilgi

Amerikan Gotiği ne anlatıyor?

Tabloda yan yana duran iki kişi var. Önde, yüzü bize dönük, gözlüklü, kel bir adam elinde üç dişli bir yaba tutuyor. Yanında, biraz geride, saçlarını sıkıca toplamış bir kadın başını hafifçe yana çevirmiş. Arkalarında beyaz tahta kaplamalı bir ev ve çatı katında sivri kemerli, kiliseyi andıran bir pencere var. İkisi de gülümsemiyor. Sahne, eski bir aile albümünden çıkmış gibi kaskatı ve resmi.

Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre Wood bu figürlerle bir önceki kuşağı canlandırmak istedi. Bir çiftçiyi ve kızını, kendi deyişiyle “eski aile albümümden çıkmış teneke fotoğraflar” gibi dimdik ve eski usul giyimli gösterdi. Arkalarındaki ev, 1880’lerin “Carpenter Gothic” (marangoz gotiği) denen üslubunda yapılmış: gotik kiliselerin sivri kemerli pencerelerini ahşap kır evlerine taşıyan bir mimari. Tablonun adı da buradan geliyor. Amerikan Gotiği, hem evin üslubunu hem de önündeki insanların dünyasını anlatıyor.

Peki tablo bu insanlarla alay mı ediyor, yoksa onları mı övüyor? Müze, eserin belirsizliğinin daha ilk sergilendiği anda izleyicileri figürler ve hikayeleri hakkında tahmin yürütmeye ittiğini yazıyor. Pek çok kişi tabloyu, modernleşen dünyaya ayak uyduramayan Ortabatılılarla ilgili hicivli bir yorum olarak okudu. Oysa müzeye göre Wood, kırsal Amerika’nın değerlerine dair olumlu bir imge sunmak, Büyük Buhran’ın başında güven veren bir görüntü yaratmak istemişti. Amerikan Gotiği Evi Merkezi de Wood’un tabloyu Ortabatılı “tiplerin” sevgi dolu bir portresi olarak tanımladığını, ama karakterlere karşı karışık duygular beslemiş olabileceğini not ediyor.

Amerikan Gotiği’nin modelleri: kız kardeş ve diş hekimi

Tablodaki çift gerçek bir çift değil. Wood’un kadın figürü için kız kardeşi Nan Wood Graham’ı, çiftçi için ise kendi diş hekimi Dr. Byron H. McKeeby’yi kullandığını hem Chicago Sanat Enstitüsü hem de Iowa’daki Amerikan Gotiği Evi Merkezi doğruluyor. Merkeze göre iki model tablo için hiç birlikte poz vermedi; Wood onları ayrı ayrı çizdi ve tuvalde yan yana getirdi. Merkez ayrıca Nan’ın fotoğraflarıyla karşılaştırınca tablodaki yüzünün biraz uzatılmış olduğunu belirtiyor.

Figürlerin ilişkisi de uzun süre tartışıldı. İzleyicilerin çoğu onları karı koca sandı. Oysa Chicago Sanat Enstitüsü tabloyu “bir çiftçi ve kızı” olarak tanımlıyor; Amerikan Gotiği Evi Merkezi de Wood’un nadir açıklamalarından birinde onların baba ve kız olduğunu söylediğini aktarıyor.

Iowa’daki ev: Amerikan Gotiği’ne ilham veren pencere

Her şey bir evle başladı. Amerikan Gotiği Evi Merkezi’ne göre Wood 1930’da küçük bir Iowa kasabası olan Eldon’u gezerken büyük gotik pencereli küçük beyaz bir ev gördü, hemen bir eskizini yaptı ve Cedar Rapids’e dönüp tabloyu boyadı. Chicago Sanat Enstitüsü de Wood’un benzer bir çiftlik evini Eldon ziyaretinde gördüğünü yazıyor. Merkeze göre tablonun bu evden doğduğu biliniyor, çünkü günümüze kalan ilk hazırlık eskizlerinde yalnızca ev var.

Bir başka erken eskizde ise evin önüne, son kompozisyona çok benzer biçimde bir erkek ve bir kadın yerleştirilmiş. Merkez, Wood’un bu düzeni 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başında gezici fotoğrafçıların insanları evlerinin önünde poz verdirme alışkanlığından almış olabileceğini düşünüyor. Kırsal Amerika’da ev, ailenin emeğinin ve en değerli varlığının simgesiydi. Wood’un neden bu evi seçtiğini hiç açıklamadı: Sıradan bir eve gösterişli bir pencere taktıran ev sahibiyle alay mı ediyordu, yoksa bu çabayı mı onurlandırıyordu? Kimse kesin olarak bilmiyor.

Amerikan Gotiği’nde neye bakmalı?

Amerikan Gotiği ilk bakışta gerçekçi bir tablo gibi görünüyor ama her ayrıntısı özenle tasarlanmış. Merkezin vurguladığı gibi Wood arka plana bir ahır ekledi ve gerçekte hiç yaşanmamış bir sahne kurdu.

Neye bakmalı? Pencere ve iki figür

Çatı katındaki pencerenin iki eşit kemeri var ve bunları tepede tuhaf biçimli bir cam birleştiriyor. Amerikan Gotiği Evi Merkezi’ne göre bu pencere tüm kompozisyonun anahtarı: Yan yana duran iki figür pencerenin iki yarısını tekrar ediyor, evin çatısı da onları tıpkı üstteki camın iki kemeri birleştirdiği gibi bir araya getiriyor.

Neye bakmalı? Yaba ve tulumdaki dikişler

Günümüze kalan bir eskizde çiftçinin elinde yaba değil tırmık var. Wood’un üç dişli yabaya geçmesi tesadüf değil. Bazıları yabada şeytanın çatalına bir gönderme görüyor, ama Wood bu konuda hiçbir şey söylemedi. Kesin olan şu: Yabanın biçimi tablo boyunca tekrar ediyor. Çiftçinin tulumundaki dikişler aynı çatal biçimini çiziyor ve bu desen gömleğine kadar devam ediyor. Ters çevrildiğinde aynı biçim üst kattaki pencerenin camlarında da beliriyor.

Neye bakmalı? Verandadaki bitkiler

Kadının omzunun arkasında, verandada iki saksı bitkisi var: bir begonya ve paşa kılıcı (Sansevieria). Merkeze göre bu bitkiler Wood’un eskizlerini yaptığı sırada evin verandasında yoktu; ressam onları sonradan ekledi. Wood’u en iyi tanıyan araştırmacılardan Wanda Corn, dayanıklı bir bitki olan paşa kılıcının öncü kadınların dayanıklılığına bir gönderme olabileceğini öne sürüyor. Aynı bitkiler Wood’un 1929’da annesini resmettiği Woman with Plants (Bitkili Kadın) tablosunda da karşımıza çıkıyor.

Neye bakmalı? Önlük, broş ve kaçak bir bukle

Kadının önlüğünün kenarındaki zikzak şerit ve boynundaki kamea broş, Wood’un annesinin portresinde de var. Üst kattaki perdelerin deseni ile önlüğün deseni birbirini yankılıyor; ikisinde de kumaşın kıvrımlarından doğması gereken bozulmalar yok, saf desen olarak boyanmışlar. Kadının sıkı topuzundan sağ kulağının arkasına düşen tek bir bukle, yüzündeki sertliği yumuşatıyor. Adamın yakasındaki altın düğme de bu ciddi adam için biraz gösterişli bir ayrıntı.

Neye bakmalı? Gülümsemeyen yüzler

Yüzler asık, hatta huysuz görünüyor. Amerikan Gotiği Evi Merkezi bunu erken dönem fotoğrafçılığıyla açıklıyor: Uzun poz süreleri yüzünden fotoğrafçılar modellerin gülümsemesini istemezdi. Wood fotoğraf geleneğinden yola çıktığı için figürleri de gülümsemeden resmetti. Tablodaki dikey çizgiler de bu ciddiyeti güçlendiriyor: yabanın dişleri, beyaz gömlek, tulum ve evle ahırın tahta kaplamaları.

Bir gecede ünlü olan tablo

Wood tabloyu 1930 sonbaharında Chicago Sanat Enstitüsü’nün 43. Yıllık Amerikan Resim ve Heykel Sergisi’ne gönderdi. Müzeye göre Amerikan Gotiği burada büyük ilgi gördü, Wood’a 300 dolarlık bir ödül ve bir anda şöhret kazandırdı. Aynı yıl müzenin Friends of American Art (Amerikan Sanatının Dostları) topluluğu tabloyu ressamdan satın alıp müzeye bağışladı. O günden beri Amerikan Gotiği Chicago’da.

Tablonun yolculukları da onun ününe katkıda bulundu. Müzenin sergi kayıtları, eserin 1930’lar boyunca Buffalo, New York, Washington ve Dallas gibi pek çok kentte gösterildiğini sıralıyor. 1941’de New York Times Magazine’de, 1949’da Amerikan resminin kilometre taşlarını anlatan bir kitapta yer alması gibi yayınlar da tablonun bir ulusal simgeye dönüşmesine katkıda bulundu. Sanat tarihçisi Wanda Corn bu dönüşümü 1983’te yazdığı “Bir Ulusal Simgenin Doğuşu” başlıklı makalede inceledi.

Amerikan Gotiği nerede görülür?

Amerikan Gotiği, Chicago’daki Art Institute of Chicago’nun Amerika sanatı bölümünde, Galeri 263’te sergileniyor. Tablo yalnızca 78 × 65 santimetre, yani beklediğinizden küçük olabilir. Müzenin ilk saati üyelere ayrıldığı için genel ziyaretçiler biraz daha geç girebiliyor; güncel saatler, bilet ve eserin sergide olup olmadığı için Chicago Sanat Enstitüsü’nün resmi sitesine bakmanızı öneririm.

Tablonun arkasındaki evi görmek isterseniz Iowa’nın Eldon kasabasındaki ev hala ayakta. Yanındaki Amerikan Gotiği Evi Merkezi 2007’de açıldı; Wapello İlçesi tarafından işletiliyor ve ziyaretçilere sergi alanı ile kostüm giyip evin önünde fotoğraf çektirme imkanı sunuyor. Merkeze göre evin dış cephesini her yıl binlerce kişi görmeye geliyor.

Eserin ressamı: Grant Wood

Grant Wood 13 Şubat 1891’de Iowa’nın Anamosa kasabası yakınlarında bir çiftlikte doğdu. Babası 1901’de ölünce ailesiyle Cedar Rapids’e taşındı. Minneapolis ve Chicago’da tasarım eğitimi aldı, Birinci Dünya Savaşı’nda orduda askeri araçlara kamuflaj boyadı. 1920–1928 arasında dört kez Avrupa’ya gitti, Fransa, İtalya ve Almanya’da izlenimci tarzda manzaralar yaptı. 1928 civarında üslubu değişti ve sonradan Regionalizm (Bölgecilik) diye anılacak, Amerikan kırsal hayatını yücelten akımın öncülerinden biri oldu. Ressamlığın yanında öğretmen, gümüş ustası ve mobilya tasarımcısıydı; Stone City Sanat Kolonisi’nin kurucuları arasında yer aldı. 12 Şubat 1942’de, 51. doğum gününe iki saat kala pankreas kanserinden öldü.

Sık sorulan sorular

Özet