|

3 Mayıs 1808 (Goya): Tablonun Anlamı, Hikayesi ve Nerede Görülür

Goya'nın 3 Mayıs 1808 tablosu, 1814: fenerin aydınlattığı beyaz gömlekli adam ve karşısında nişan alan idam mangası

3 Mayıs 1808 tablosu ne anlatıyor?

Goya’nın 1814’te boyadığı bu tablo, 2 Mayıs 1808’de Madrid halkı Napolyon’un askerlerine karşı ayaklandıktan sonra gelen infazları anlatıyor. Ortada kollarını açmış beyaz gömlekli bir adam, karşısında yüzleri görünmeyen bir idam mangası var. 268 × 347 cm boyutundaki tablo bugün Madrid’deki Prado Müzesi’nde.

3 Mayıs 1808, Francisco Goya’nın 1814’te boyadığı ve bugün Madrid’deki Prado Müzesi’nde duran dev tablo. Napolyon ordusuna karşı ayaklanan Madridlilerin bir gece kurşuna dizilişini gösteriyor. Karşınızda zafer kazanan generaller yok. Ölmek üzere olan, korkudan yüzünü kapatan, kollarını açıp bağıran sıradan insanlar var. Savaşın dehşetini en güçlü anlatan resimlerden biri sayılmasının nedeni de bu. Bu yazıda tablonun ne anlattığını, nasıl ısmarlandığını, infazın nerede geçtiğini, önünde durunca neye bakmanız gerektiğini ve Prado’da onu nerede bulacağınızı anlatıyorum.

3 Mayıs 1808 hakkında kısa bilgi

SanatçıFrancisco de Goya y Lucientes (1746–1828)
Özgün adıEl 3 de mayo en Madrid o “Los fusilamientos” (3 Mayıs 1808 Madrid ya da “Kurşuna Dizilenler”)
Tarih1814
TeknikTuval üzerine yağlı boya
Boyut268 × 347 cm
Eşi2 Mayıs 1808 Madrid ya da “Memlüklerle Savaş” (1814)
Envanter noP000749
NeredePrado Müzesi, 64 numaralı salon, Madrid

3 Mayıs 1808 ne anlatıyor?

Hikaye 1808 baharında başlıyor. 17 Mart 1808’de Aranjuez’de bir ayaklanma çıktı. Goya’nın da hamisi olan Kral IV. Carlos ile Kraliçe Maria Luisa’nın saltanatı sona erdi, yerine oğulları VII. Fernando kral oldu. Napolyon, İspanyol kraliyet ailesindeki bu bölünmeden yararlanıp ülkeye girdi ve tahta kardeşi Joseph Bonaparte’ı oturttu. Fransız işgali 1813’e kadar sürdü.

2 Mayıs 1808 sabahı Madrid halkı Mareşal Murat’ın birliklerine saldırdı. Fransız ordusunun misillemesi aynı gün öğleden sonra, Paseo del Prado’da güpegündüz başladı. Goya ise bu infazları gece, 3 Mayıs’ın yağmurlu gecesinde ve şehrin dışında oluyormuş gibi resmetti. Prado Müzesi’ne göre bu tercih sahneye çok daha fazla dram katıyor.

Tablo iki gruba ayrılıyor. Sağda gri pelerinli askerlerden oluşan idam mangası, kusursuz bir sıra halinde nişan almış. Goya askerlerin yüzlerini göstermiyor; Prado’nun deyişiyle onları birer öldürme makinesi gibi resmediyor. Solda ise ölmek üzere olan adamlar var. Kimi başını eğmiş, kimi dayanamayıp yüzünü elleriyle kapatmış. Ortada beyaz gömlekli bir adam kollarını iki yana açmış. Ön planda kanlar içinde üst üste yığılmış cesetler, arkada ise şehirden gelip sırasını bekleyen yeni kurbanlar görürsünüz.

Britannica’ya göre tablo, Fernando tahtına döndükten sonra boyandı ve İspanyolların yurtseverliğini öven, Goya’nın en açık propaganda eseri. Ama bu propaganda tek bir kahramanı yüceltmiyor. İspanyollar renkli, insani ve her biri ayrı bir kişi olarak çizilmiş. Fransızlar ise yüzsüz, insanlık dışı ve birbirinin aynı.

3 Mayıs 1808 tablosu nasıl ısmarlandı?

Aralık 1813’te imzalanan Valençay Antlaşması, VII. Fernando’nun İspanya’ya döneceğini duyurdu. Fernando 1808’den beri Napolyon’un Fransa’daki esiriydi. Kral Mart 1814’te yola çıktı; Madrid’e Mayıs 1814’te girdi. Kralın yokluğunda ülkeyi yöneten Naiplik Konseyi, Cortes, yani meclis, ve Madrid Belediyesi büyük bir karşılama töreni hazırlamaya koyuldu.

Uzun süre Goya’nın iki tablosunun bu tören için, sokaklarda sergilenmek üzere yapıldığı düşünüldü. Prado bunun doğru olmadığını söylüyor: tören belgelerinde ve geçici süslemelerin tariflerinde Goya’nın tablolarından hiç söz edilmiyor. Belgelere göre siparişi Şubat 1814’te Naiplik Konseyi verdi ve Goya’nın şartları 24 Mayıs’ta kabul edildi. Goya’yı öneren, bakan Juan Alvarez Guerra’ydı. Ressama tuval, astar ve boya masrafları ödenecek, ayrıca çalıştığı süre boyunca ayda 1.500 reales verilecekti. Belgedeki gerekçe dokunaklı: böylesine ünlü bir usta ileri yaşında geçim sıkıntısı çekmesin. Goya o sırada altmışlı yaşlarının sonundaydı.

Bu arada siyaset hızla değişti. Fernando 11 Mayıs’ta, Madrid’e varışından iki gün önce, Naiplik hükümetinin bakanlarını tutuklattı. Konseyin başındaki, kraliyet ailesinden infante Luis Maria de Borbon’u Toledo’ya sürdü ve 1812 Anayasası’nı kaldırdı. Sipariş yine de saray usulüne göre sürdü. Arşivdeki çerçeve faturaları Temmuz ve Kasım 1814’te “Kralın Yatak Odası” hesabına kaydedilmiş. Çerçeveler 29 Kasım 1814’te bitti. Tabloların o tarihten sonra sarayda asıldığı düşünülüyor, ama bunun bir kaydı yok.

Bir başka yaygın bilgi de düzeltilmiş durumda. Kaynaklarda sık sık dört tablodan söz edilir; oysa faturalar Goya’nın bu konuda yalnızca iki tablo yaptığını gösteriyor. Biri sabahki çatışmayı anlatan 2 Mayıs 1808, öteki geceki misillemeyi anlatan 3 Mayıs 1808. Prado’ya göre konuları Goya önerdi ve iki tablo birlikte okunsun diye tasarlandı: önce halkın öfkeli saldırısı, ardından ödenen bedel.

İnfaz nerede yapıldı?

19. yüzyılda Goya üzerine bütün bir kitap yazan Charles Yriarte, sahnenin Principe Pio kışlalarının bulunduğu bölgede geçtiğini kabul etti, çünkü orada önemli infazlar yapılmıştı. Britannica da tabloyu Principe Pio tepesi yakınındaki infazlarla ilişkilendiriyor. Ama Prado bugün farklı düşünüyor: infazlar Madrid’in pek çok yerinde, şehir kapılarında bile yapıldı ve Goya’nın resmettiği manzara Principe Pio’ya uymuyor.

Prado’ya göre sahne daha çok, 1820’de yıkılan şehir kapısı Puerta de la Vega’nın dışını andırıyor. Arka plandaki yüksek kule Santa Cruz kilisesine ait olabilir; o zamanlar şehrin en yüksek kulesi olduğu için ona “Madrid’in gözetleme kulesi” denirdi. Daha alçak olan kule ise sarayın kilisesi Santa Maria la Real’e ait olabilir. Kraliyet Sarayı da resmin solunda, görüş alanının hemen dışında kalıyor. Müze, Goya’nın böylece isyancıların Taç’ı, yani krallığı savundukları için öldürüldüğünü ima etmiş olabileceğini düşünüyor.

Saraydan Prado’ya uzanan yol

Tablo 1814’te Madrid’deki Kraliyet Sarayı’na gitti. 1834’ten önce Prado Müzesi’ne geçti ve o yıl müzenin “Büyük Depo” kaydına girdi. Fransız yazar Theophile Gautier 1840’ta tabloyu müzenin salonlarında gördü ve 1843’te ondan söz etti. Ama 3 Mayıs 1808 müze kataloğuna ancak 1872’de girebildi. 2008’deki restorasyon tabloya özgün parlaklığını geri verdi ve Goya’nın hızlı, dolaysız fırça işçiliğini yeniden görünür kıldı.

3 Mayıs 1808’de neye bakmalı?

Tablo neredeyse üç buçuk metre genişliğinde. Önünde durduğunuzda figürler neredeyse sizin boyunuzda görünür. Gözünüz önce ışığa, sonra karanlığa gider.

Neye bakmalı? Beyaz gömlekli adam

Goya'nın 3 Mayıs 1808 tablosundan ayrıntı: kollarını açmış beyaz gömlekli adam ve çevresindeki korkmuş kurbanlar
Francisco de Goya, 3 Mayıs 1808 (detay), 1814. Prado Müzesi, Madrid.

Tablonun kalbi beyaz gömlekli, sarı pantolonlu adam. Kollarını iki yana açmış, gözleri dehşetle büyümüş; hayatı için yalvarıyor. Prado, adamın jestinin, duruşunun ve yüz ifadesinin çarmıha gerilmiş İsa’yı andırdığını söylüyor. Britannica da avuçlarındaki çivi yarasına benzeyen izlere, yani stigmataya dikkat çekiyor. Böylece adı bilinmeyen bir Madridli, bir şehide dönüşüyor.

Neye bakmalı? Yerdeki fener

Beyaz gömlekli adamın önünde, yerde büyük bir fener duruyor. Sahnedeki bütün ışık ondan geliyor. Fener kurbanları aydınlatıyor, askerleri gölgede bırakıyor. Prado’nun deyişiyle bu ışık durumun dehşetini daha da artırıyor. Işığın yalnızca ölecek olanlara düşmesi basit bir karar, ama tablonun bütün anlamı onun üzerinde duruyor.

Neye bakmalı? Yüzü görünmeyen askerler

Goya'nın 3 Mayıs 1808 tablosundan ayrıntı: gri pelerinli, yüzleri görünmeyen idam mangası, 2008 restorasyonu sırasında
Francisco de Goya, 3 Mayıs 1808 (detay, 2008 restorasyonu sırasında), 1814. Prado Müzesi, Madrid.

İdam mangası bize sırtını dönmüş. Askerler sefer üniforması ve gri pelerinler giymiş, tüfeklerini aynı açıyla doğrultmuş. Prado’ya göre manga, muharebe bombacıları ile muhafız denizcilerinden oluşuyor. Hiçbirinin yüzünü görmüyoruz. Kurbanların her biri ayrı bir korku taşırken askerler birbirinin kopyası gibi. Goya öldüreni değil, öldürülenleri insan olarak gösteriyor.

Neye bakmalı? Cesetler ve sıra bekleyenler

Sol alt köşede, kanlar içinde yere yığılmış cesetler var. Biraz geride, yüzünü elleriyle kapatmış adamlar şehirden gelen, sonu görünmeyen bir sıranın başında duruyor. Prado bu sırayı, şehirden dalga dalga gelen kurbanlar olarak anlatıyor. Böylece tablo tek bir anı değil, üç zamanı birden gösteriyor: az önce ölenler, şu an ölenler ve sırasını bekleyenler.

Neye bakmalı? Karanlıktaki şehir

Arka planda, gece göğünün altında bir şehir silueti ve iki kule seçiliyor. Yukarıda anlattığım gibi bunlar büyük olasılıkla Santa Cruz ve Santa Maria la Real kiliselerinin kuleleri. Şehir hemen orada ama sessiz ve karanlık. Bu da olayın Madrid’in kapısının hemen dışında, herkesin gözü önünde yaşandığını hissettiriyor.

3 Mayıs 1808 neden bu kadar önemli?

Britannica 3 Mayıs 1808’i, savaşın dehşetini büyük bir duygusal güçle anlatan ve üslubuyla devrim yapan bir eser olarak tanımlıyor. Tablo, Edouard Manet’nin İmparator Maximilian’ın İdamı (1867–68) ve Picasso’nun Guernica (1937) tablosuyla birlikte, sanatta askeri şiddeti anlatan en tanınmış görüntülerden biri sayılıyor.

Goya’nın siyasi görüşlerini tam olarak bilmiyoruz. Ama işgal yıllarının büyük bölümünü savaşın vahşetini kaydederek geçirdi. Kırmızı tebeşir çizimlerden yola çıkarak hazırladığı Savaşın Felaketleri baskı serisi, Avrupa’nın o güne kadar gördüğü belki de en sarsıcı ve en yalın savaş görüntülerini içeriyordu. Goya bu baskıların altına kısa ve sert yazılar ekledi; savaşın acımasızlığı hakkında ne düşündüğünü böyle söyledi. 3 Mayıs 1808, bu bakışın büyük bir tuvale taşınmış hali gibi.

3 Mayıs 1808 nerede görülür?

3 Mayıs 1808, Madrid’deki Prado Müzesi’nde, 64 numaralı salonda. Eşi olan 2 Mayıs 1808 de aynı salonda asılı. İkisini yan yana görmek, Goya’nın hikayeyi nasıl kurduğunu anlamanın en iyi yolu: önce sabahki öfkeli çatışma, sonra gecenin sessiz infazı. Prado pazartesiden cumartesiye 10.00–20.00, pazar ve resmi tatillerde 10.00–19.00 arasında açık; 1 Ocak, 1 Mayıs ve 25 Aralık’ta kapalı. Kapanıştan önceki son iki saatte koleksiyona giriş ücretsiz, ama o saatlerde kuyruk uzayabiliyor. Güncel saatler ve bilet için Prado Müzesi’nin resmi sitesine bakmanızı öneririm.

Prado’da Goya’nın başka pek çok eseri de var; Kara Resimler, yani ressamın evinin duvarlarına boyadığı karanlık resimler de bunların arasında. Müzede başka nelere bakmanız gerektiğini Prado Müzesi’nde görülmesi gereken 10 eser yazımda, aynı müzedeki bir başka başyapıtı da Las Meninas yazımda anlattım.

Eserin ressamı: Francisco Goya

Francisco de Goya y Lucientes 1746’da İspanya’nın Zaragoza bölgesindeki Fuendetodos köyünde doğdu. Uzun yıllar saray için çalıştı; IV. Carlos ve Kraliçe Maria Luisa onun hamileriydi. Önce Napolyon işgalini, ardından VII. Fernando’nun sert yönetimini yaşadı. Arkasında çok geniş bir eser bıraktı: saray portreleri, goblen kartonları, yani duvar halıları için hazırlanan büyük taslaklar, Savaşın Felaketleri baskıları ve evinin duvarlarına boyadığı Kara Resimler. 1828’de Fransa’da, Bordeaux’da öldü. Hayatını ve öteki eserlerini Francisco Goya yazımda, onu konu alan filmi de Goya’nın Hayaletleri yazımda anlattım.

🧭 Eseri yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Madrid gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

Sık sorulan sorular

3 Mayıs 1808 tablosu nerede sergileniyor?

Madrid’deki Prado Müzesi’nde, 64 numaralı salonda. Eşi olan 2 Mayıs 1808 tablosu da aynı salonda, yan yana.

3 Mayıs 1808 tablosunu kim ısmarladı?

Prado’daki belgelere göre siparişi Mart 1814’te Naiplik Konseyi verdi; konsey, VII. Fernando dönmeden önce ülkeyi yönetiyordu. Kral dönünce sipariş saray usulüyle sürdü ve tablolar 1814’ün sonunda saraya yerleştirildi.

Beyaz gömlekli adam kim?

Adı bilinen biri değil. Goya onu çarmıha gerilmiş İsa’yı andıran bir duruşla, avuçlarında çivi yarası izleriyle resmetti. Böylece adsız bir isyancı, bir şehit simgesine dönüştü.

3 Mayıs 1808 tablosu ne kadar büyük?

Tablo 268 × 347 santimetre. Figürleri neredeyse gerçek insan boyunda.

İnfaz gerçekten Principe Pio tepesinde mi yapıldı?

Bu, 19. yüzyıldan beri yaygın olan görüş. Ama Prado, tablodaki manzaranın daha çok yıkılmış Puerta de la Vega’nın çevresine benzediğini söylüyor. Arka plandaki kuleler de Santa Cruz ve Santa Maria la Real kiliselerine ait olabilir.

Özet

Ne?Goya’nın 2 Mayıs 1808 ayaklanmasının ardından yapılan infazları anlatan tablosu
Ne zaman?1814
Neye bakmalı?Beyaz gömlekli adam, yerdeki fener, yüzü görünmeyen askerler, cesetler ve sıra bekleyenler
EşiAynı salondaki 2 Mayıs 1808 tablosu
Nerede?Prado Müzesi, 64 numaralı salon, Madrid

3 Mayıs 1808, iki yüzyılı aşkın süredir savaşın en çıplak yüzünü gösteren tablolardan biri. Önünde birkaç dakika durun; fenerin ışığında kollarını açan o adamın korkusu aklınızdan kolay kolay çıkmaz. Romantizm dönemi eserlerini ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Rokoko ve Romantizm testime göz atabilirsiniz.

Kapak görseli: Francisco de Goya, 3 Mayıs 1808, 1814. Prado Müzesi, Madrid.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler