|

Çığlık (Edvard Munch): Tablonun Anlamı, Hikayesi ve Nerede Görülür

Edvard Munch'un Çığlık tablosu: kan kırmızısı gökyüzü altında köprüde ellerini yüzüne bastırmış figür

Çığlık tablosu kimin?

Çığlık, Norveçli ressam Edvard Munch’un 1893’te yaptığı tablo. Kan kırmızısı bir gökyüzünün altında ellerini yüzüne bastırmış bir figür görürsünüz; Munch burada Oslo’daki Ekeberg tepesinde yaşadığı bir kaygı anını anlatıyor. Munch tablonun birkaç versiyonunu yaptı. Müzelerdeki versiyonlar Oslo’da, Ulusal Müze ve MUNCH Müzesi’nde.

Çığlık, Norveçli ressam Edvard Munch’un 1893’te yaptığı ve bugün dünyanın en tanınan görüntülerinden birine dönüşen tablo. Kan kırmızısı bir gökyüzünün altında, bir köprünün üzerinde, ellerini yüzüne bastırmış, kafatasına benzeyen bir figür bize bakıyor. Çığlık tablosu zamanla modern insanın kaygısının ve yalnızlığının sembolü oldu. Munch bu imgeyi bir kez değil, farklı tekniklerle birkaç kez yaptı. Bu yazıda Çığlık’ın hikayesini, kaç versiyonu olduğunu, tabloda neye bakmak gerektiğini, iki kez çalınmasını ve Oslo’da nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Çığlık’ı yazarken en çok dikkatimi çeken şey, figürün aslında çığlık atmadığını, çığlığı duyduğunu öğrenmek oldu. Kaygı içeriden değil, dünyadan geliyor ve insan kulaklarını kapatmaya çalışıyor. Munch’un bu hissi bu kadar iyi anlatabilmesinin sebebi belki de kendi hayatı: annesini ve ablasını genç yaşta verem yüzünden kaybetti, kız kardeşi hayatının büyük bölümünü bir akıl hastanesinde geçirdi, kendisi de ağır bir sinir krizinden sonra bir süre tedavi gördü. Çok başarılı bir ressamın bu kadar kırılgan bir iç dünyası olması, Çığlık’a bakışımı değiştirdi.

Çığlık tablosu hakkında kısa bilgi

Edvard Munch'un Çığlık tablosu: kan kırmızısı gökyüzü altında köprüde ellerini yüzüne bastırmış figür
Edvard Munch, Çığlık, 1893. Ulusal Müze (Nasjonalmuseet), Oslo.
SanatçıEdvard Munch (1863–1944)
Özgün adıSkrik (Norveççe); Almanca ilk adı Der Schrei der Natur (Doğanın Çığlığı)
Tarihİlk boyalı versiyon 1893; başka versiyonlar 1893–1910 arasında
TeknikKarton üzerine yağlı boya, tempera ve pastel (1893 versiyonu)
Boyut91 × 73,5 cm (1893 versiyonu)
AkımSembolizm, Ekspresyonizmin öncüsü
KonuOslo’daki Ekeberg tepesinde, gün batımında yaşanan bir kaygı anı
NeredeUlusal Müze (Nasjonalmuseet) ve MUNCH Müzesi, Oslo

Çığlık tablosu ne anlatıyor?

Munch'un Kaygı tablosu: aynı kırmızı gökyüzü altında yolda yürüyen solgun yüzlü insanlar
Edvard Munch, Kaygı, 1894. MUNCH Müzesi, Oslo.

Munch’un hayatı erken yaşta kayıplarla doldu. Annesi o beş yaşındayken, en yakın olduğu ablası Sophie o on üç yaşındayken veremden öldü. Hastalık, ölüm ve kaygı resminin ana konuları oldu. Çığlık da Hayat Frizi (Livsfrisen) dizisinin bir parçası; Munch bu dizide aşkı, kıskançlığı, kaygıyı ve ölümü anlatan tabloları bir araya getirdi. Aynı yolu ve aynı kırmızı gökyüzünü dizinin Umutsuzluk ve Kaygı tablolarında da görürsünüz.

Tablo bir hikaye anlatmıyor, bir duyguyu gözle görülür hale getiriyor. Bu yüzden Çığlık, Munch’un kendi kaygısının yanında modern çağın kaygısının da resmi olarak okundu. Munch, Paris’te Van Gogh ve Gauguin’in renkleri gerçeklikten koparan resimlerini görmüştü. Ondan sonra gelen Alman Ekspresyonistleri ve Viyana’da Egon Schiele gibi ressamlar da iç dünyayı bozulmuş biçimler ve güçlü renklerle anlatma yolunu Munch’tan öğrendi.

Çığlığın hikayesi: Ekeberg tepesinde bir akşam

Munch tablonun doğduğu anı günlüğüne ve sonradan şiire dönüştürdüğü notlarına yazdı. Anlattığına göre iki arkadaşıyla birlikte, o zamanki adı Kristiania olan Oslo’ya bakan bir yolda yürüyordu. Güneş batıyordu ve gökyüzü birden kan kırmızısına döndü. Munch yorgun ve hüzünlü bir halde durup parmaklığa yaslandı. Arkadaşları yürümeye devam etti. O ise kaygıdan titreyerek, doğanın içinden geçen sonsuz bir çığlık duyduğunu hissetti.

Sahnenin geçtiği yer, Oslo fiyordunu ve kenti tepeden gören Ekeberg tepesi. O yıllarda tepenin eteğinde bir mezbaha ve Munch’un kız kardeşi Laura’nın tedavi gördüğü bir akıl hastanesi vardı. Bazı yorumcular bu yakınlığın Munch’un o akşamki duygularını etkilemiş olabileceğini düşünüyor. Kırmızı gökyüzü için de farklı açıklamalar yapıldı: 1883’teki Krakatoa yanardağ patlamasından sonra Avrupa’nın dört bir yanında aylarca görülen kızıl gün batımları ya da Norveç’te kışın görülen sedef renkli bulutlar. Ama Munch’un kendi sözleri, tablonun bir hava olayını değil bir iç durumu anlattığını gösteriyor.

Kaç tane Çığlık var?

Munch'un 1910 civarında temperayla yaptığı Çığlık versiyonu
Edvard Munch, Çığlık, yaklaşık 1910. MUNCH Müzesi, Oslo.
Munch'un Çığlık litografisi: siyah beyaz taş baskı versiyonu
Edvard Munch, Çığlık, litografi, 1895.

“Çığlık” dediğimizde aslında birkaç ayrı eserden söz ediyoruz, çünkü Munch aynı imgeyi yıllar içinde farklı tekniklerle yeniden yaptı. 1893’te iki versiyon yaptı: bugün Ulusal Müze’deki boyalı versiyon ve MUNCH Müzesi’ndeki pastel boya kalemli versiyon. 1895’te bir pastel daha yaptı; bu versiyon özel koleksiyonda ve 2012’de bir açık artırmada o güne kadar satılan en pahalı sanat eserlerinden biri oldu. Aynı yıl yaptığı taş baskı (litografi), imgenin geniş kitlelere yayılmasını sağladı. 1910 civarında temperayla bir versiyon daha boyadı; o da MUNCH Müzesi’nde.

Çığlık’ta neye bakmalı?

Çığlık ilk bakışta basit bir tablo gibi: bir figür, bir köprü, bir gökyüzü. Ama her parçanın bir görevi var. Aşağıdaki başlıklar 1893 boyalı versiyonuna göre hazırlandı.

Neye bakmalı? Figür

Öndeki figürün ne cinsiyeti ne yaşı belli. Saçsız başı, iri gözleri ve açık ağzıyla bir kafatasını ya da bir cenini andırıyor. Munch’un bu figür için Paris’te gördüğü bir Peru mumyasından esinlendiği de ileri sürülür. Şu ayrıntıya dikkat edin: figür çığlık atmıyor, çığlığı duyuyor. Elleri kulaklarını kapatıyor. Munch’un anlattığı gibi, çığlık doğanın içinden geliyor ve figür onu duymamaya çalışıyor.

Neye bakmalı? Kan kırmızısı gökyüzü

Gökyüzü kırmızı, turuncu ve sarı bantlarla dalgalanıyor. Bu renkler gerçek bir gün batımını değil, bir ruh halini gösteriyor. Munch rengi, gördüğünü değil hissettiğini anlatmak için kullandı. Bu fikir, 20. yüzyılın başında Almanya’da ortaya çıkan Ekspresyonizmin temeli oldu.

Neye bakmalı? Kıvrılan çizgiler

Gökyüzü, fiyord ve kıyıdaki tepeler aynı dalgalı çizgilerle boyanmış. Bu kıvrımlar figürün bedenine de geçiyor; figür de manzara gibi kıvrılıyor, sanki çığlığın titreşimi onun içinden geçiyor. Köprünün korkulukları ise dümdüz; keskin bir çaprazla resmin dışına uzanıyor. Kıvrılan doğa ile sert düz çizgi arasındaki bu gerilim, tablonun insanı rahatsız eden etkisinin büyük kısmını oluşturuyor.

Neye bakmalı? Arkadaki iki adam

Köprünün ucunda, siyah giysili iki figür uzaklaşıyor. Bunlar Munch’un anlattığı, yürümeye devam eden iki arkadaş. Öndeki figürün yaşadığı dehşetten habersizler. Bu küçük ayrıntı tablonun yalnızlık duygusunu büyütüyor: Kaygı, en yakınımızdakilerin bile göremediği bir şey.

Neye bakmalı? Köşedeki yazı

Çığlık tablosunun sol üst köşesinde Munch'un kurşun kalemle yazdığı Norveççe not
Çığlık (1893) tablosunun sol üst köşesindeki kurşun kalem yazı. Ulusal Müze, Oslo.

1893 boyalı versiyonunun sol üst köşesinde, kırmızı gökyüzünün içinde kurşun kalemle yazılmış, zor seçilen bir cümle var. Norveççe cümle, bu resmin ancak bir deli tarafından yapılmış olabileceğini söylüyor. Uzun süre bunu tabloyu gören bir ziyaretçinin yazdığı sanıldı. 2021’de Ulusal Müze’nin kızılötesi incelemesi, el yazısının Munch’un kendisine ait olduğunu doğruladı. Belki de Munch, eserinin akıl sağlığıyla ilişkilendirilmesine acı bir yanıt veriyordu.

Çığlık iki kez çalındı

12 Şubat 1994’te, Lillehammer Kış Olimpiyatları’nın açılış günü, iki hırsız Oslo’daki Ulusal Galeri’nin duvarına merdiven dayadı, pencereyi kırdı ve 1893 boyalı versiyonunu birkaç dakikada alıp götürdü. Arkalarında, yetersiz güvenlik için teşekkür eden alaycı bir not bıraktılar. Tablo birkaç ay sonra, Norveç ve İngiliz polisinin ortak operasyonuyla hasarsız olarak bulundu.

2004’te ise silahlı hırsızlar gündüz vakti Munch Müzesi’ne girdi ve ziyaretçilerin gözü önünde Çığlık’ın bir versiyonunu ve Munch’un Madonna tablosunu duvardan söküp götürdü. İki tablo 2006’da bulundu, ama Çığlık’ın alt köşesinde nemden kaynaklanan kalıcı bir leke kaldı.

Popüler kültürde Çığlık

Çığlık, Mona Lisa ile birlikte sanat tarihinin en çok kopyalanan ve parodisi yapılan görüntülerinden biri. Andy Warhol 1980’lerde imgeyi ipek baskılarında kullandı. Korku filmlerindeki maskelerden çizgi filmlere, reklam afişlerinden telefonunuzdaki korkmuş yüz emojisine kadar, ellerini yüzüne bastırmış figür her yerde karşınıza çıkıyor. Bu kadar kolay tanınmasının sebebi basit: anlattığı duyguyu hepimiz biliyoruz.

Çığlık tablosu nerede görülür?

Oslo fiyordunun kıyısındaki MUNCH Müzesi binası
MUNCH Müzesi, Oslo.
Oslo'daki Ulusal Müze'nin (Nasjonalmuseet) 2022'de açılan yeni binası
Ulusal Müze (Nasjonalmuseet), Oslo.

Çığlık’ın versiyonları Oslo’daki iki müzede. 1893 boyalı versiyonu, Ulusal Müze’nin (Nasjonalmuseet) 2022’de açılan yeni binasındaki Munch salonunda asılı. Aynı salonda Munch’un Madonna’sını ve Hayat Frizi’nin öteki tablolarını da görürsünüz. Ulusal Müze’nin resmi sitesinden güncel bilgilere ulaşabilirsiniz.

1893 pastel boya kalemli versiyon, 1910 tempera versiyonu ve litografi ise Oslo fiyordunun kıyısındaki MUNCH Müzesi’nde. Işığa çok hassas oldukları için hepsi aynı anda değil, sırayla ve kısa süreler için sergileniyor. Ziyaretinizi planlamadan önce MUNCH Müzesi’nin resmi sitesine bakmanızı öneririm. İki müze arasında yürüyerek gidebilirsiniz. Vaktiniz varsa Ekeberg tepesine de çıkın; tablonun manzarasını yerinde görmek mümkün.

Tablonun ressamı: Edvard Munch

Edvard Munch 1863’te Norveç’te doğdu. Kristiania’da resim eğitimi aldı, Paris ve Berlin’de yıllar geçirdi. 1892’de Berlin’de açtığı sergi öyle büyük bir tepki çekti ki bir hafta içinde kapatıldı. Ama bu skandal onu Avrupa’da tanınır yaptı. Uzun ve üretken bir hayat yaşadı; 1944’te Oslo yakınlarında öldü ve eserlerinin büyük bölümünü Oslo kentine bıraktı. Hayatını Edvard Munch yazımda anlattım. Hayatını anlatan filmi de Munch filmi yazımda ele aldım.

Çığlık tablosu hakkında sık sorulan sorular

Çığlık tablosu nerede?

Oslo’da. 1893 boyalı versiyonu Ulusal Müze’de (Nasjonalmuseet), pastel boya kalemli, tempera ve litografi versiyonları MUNCH Müzesi’nde. 1895 pastel versiyonu özel koleksiyonda.

Çığlık tablosu ne anlatıyor?

Munch’un gün batımında Oslo’ya bakan bir yolda yaşadığı bir kaygı anını anlatıyor. Figür çığlık atmıyor; doğanın içinden geçen bir çığlığı duyuyor ve kulaklarını kapatıyor. Bu yüzden tablo modern insanın kaygısının sembolü olarak okunuyor.

Kaç tane Çığlık tablosu var?

Munch’un iki boyalı versiyonu (1893 ve yaklaşık 1910), iki pastel versiyonu (1893 ve 1895) ve 1895 tarihli bir litografisi var. Litografi bir baskı tekniği olduğu için birçok kopyası bulunuyor.

Çığlık tablosu çalındı mı?

Evet, iki kez. 1994’te Ulusal Galeri’deki versiyon, 2004’te Munch Müzesi’ndeki bir versiyon çalındı. İkisi de sonradan bulundu.

Çığlık tablosu ne zaman yapıldı?

Munch kompozisyonun ilk boyalı versiyonunu ve ilk pastelini 1893’te yaptı. Ardından 1895 tarihli pastel ve litografi geldi, yaklaşık 1910’da da ikinci boyalı versiyon. Tabloya ilham veren gün batımı yürüyüşünü ise 1892 tarihli bir notunda anlatır.

Çığlık tablosu hangi akıma ait?

Ekspresyonizm’in öncü eseri sayılır ve 1890’ların Sembolizm’iyle de bağlantılıdır. Munch dış görünüşü değil iç duyguyu resmetmek için renkleri ve çizgileri bozdu. Bu yol, 20. yüzyıl başındaki Alman Ekspresyonistlerine örnek oldu.

Çığlık tablosu ne kadara satıldı?

Satılan tek versiyon, özel koleksiyondaki 1895 tarihli pastel. 2 Mayıs 2012’de Sotheby’s New York’ta yaklaşık 119,9 milyon dolara alıcı buldu ve o tarihte açık artırmada satılan en pahalı eser oldu. Oslo’daki versiyonlar ise müze koleksiyonunda; satılık değiller.

Özet

Ne?Kaygının ve yalnızlığın sembolü haline gelen tablo
Kim, ne zaman?Edvard Munch, ilk boyalı versiyon 1893
Neye bakmalı?Kulaklarını kapatan figür, kırmızı gökyüzü, kıvrılan çizgiler, arkadaki iki adam, köşedeki yazı
Versiyonlarİki boyalı, iki pastel versiyon ve bir litografi
Olaylar1994 ve 2004’te iki kez çalındı, ikisinde de bulundu
Nerede?Ulusal Müze ve MUNCH Müzesi, Oslo

Son söz

Sembolizm ve Ekspresyonizm bilginizi sınamak isterseniz testime de göz atabilirsiniz.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler