|

Babil Kulesi (Bruegel): Tablonun Anlamı, İki Versiyonu ve Nerede Görülür

Bruegel'in Babil Kulesi tablosu: liman kentinin yanında bulutlara yükselen, kemerli katlı dev kule

Babil Kulesi tablosu nerede?

Pieter Bruegel’in 1563’te yaptığı büyük Babil Kulesi tablosu Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da. Bruegel aynı konuyu birkaç yıl sonra daha küçük ikinci bir tabloda yeniden resmetti; o versiyon Rotterdam’daki Boijmans Van Beuningen Müzesi’nde. İki tablo da aynı hikayeyi anlatıyor: Tekvin Kitabı’nda göğe ulaşmak isteyen insanların yarım bıraktığı kule.

Babil Kulesi, Flaman ressam Pieter Bruegel’in 1563’te yaptığı ve bugün Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da sergilenen tablo. Bir liman kentinin yanında, bulutlara doğru yükselen dev bir kule inşa ediliyor. Yüzlerce küçük işçi taş taşıyor, vinçler çalışıyor, gemiler malzeme boşaltıyor. Ama dikkatle bakınca kulenin daha bitmeden çatlamaya ve çökmeye mahkum olduğunu görürsünüz. Bruegel aynı konuyu birkaç yıl sonra daha küçük ikinci bir tabloda yeniden resmetti. Bu yazıda tablonun hikayesini, iki versiyon arasındaki farkları, tabloda neye bakmanız gerektiğini ve onu nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Babil Kulesi’ni yazarken beni en çok etkileyen şey, Bruegel’in başarısızlığı binanın kendisine gizlemesi oldu. Uzaktan bakınca göğe yükselen görkemli bir yapı görüyoruz. Yaklaşınca eğik katları, çöken duvarları ve bitmeyen temelleri fark ediyoruz. Belki de tablonun asıl dersi bu: Büyük hırslar uzaktan kusursuz görünür, çatlaklar ancak yakından bakınca ortaya çıkar.

Babil Kulesi hakkında kısa bilgi

SanatçıPieter Bruegel (Yaşlı Bruegel, yaklaşık 1525–1569)
Tarih1563 (Viyana); yaklaşık 1563–1568 (Rotterdam)
TeknikMeşe panel üzerine yağlı boya
BoyutYaklaşık 114 × 155 cm (Viyana), 60 × 75 cm (Rotterdam)
KonuTekvin Kitabı’ndaki Babil Kulesi hikayesi
DönemKuzey Rönesansı
NeredeKunsthistorisches Museum, Viyana; Boijmans Van Beuningen Müzesi, Rotterdam

Babil Kulesi ne anlatıyor?

En açık konu insanın kibri: Tanrı’ya ulaşmak isteyen ve bunun bedelini ödeyen insanlık. Ama Bruegel’in zamanında bu hikaye başka şeyler de çağrıştırıyordu. Anvers İspanyol Habsburgların yönetimindeydi ve Katoliklerle Protestanlar arasındaki gerilim giderek artıyordu. Bazı yorumculara göre tablo, farklı dillerin ve inançların birbirini anlayamadığı, bölünmüş bir toplumu anlatıyor. Başka bir okumaya göre ise Anvers’in zenginliği ve ticaret hırsı, tıpkı dev kule gibi, sonunda çökecek bir gururun işaretiydi.

Bruegel’den sonra Babil Kulesi Flaman ressamlarının sevdiği bir konu oldu; pek çok ressam onun kompozisyonunu taklit etti. Bruegel’in fantastik ayrıntılara olan merakında ise bir önceki kuşaktan Hieronymus Bosch’un etkisi hissedilir. Kuzey Rönesansı’nın en küçük ayrıntıyı bile özenle boyama geleneği de Jan van Eyck’e kadar uzanır.

İmge bugün de yaşıyor. 1990’larda Avrupa Konseyi’nin “Avrupa: çok dil, tek ses” sloganlı bir afişinde Bruegel’in kulesi kullanıldı. İşin ilginç yanı şu: çok dilli bir birliğin simgesi olunca Babil Kulesi, bu kez bir uyarı olmaktan çıkıp bir ideale dönüştü.

Babil Kulesi’nin hikayesi

Tekvin Kitabı’na göre Tufan’dan sonra bütün insanlar aynı dili konuşuyordu. Şinar ovasına yerleşen insanlar, kendilerine bir ad yapmak için tepesi göklere ulaşacak bir kule dikmeye karar verdi. Tanrı bu kibri görünce dillerini karıştırdı. Birbirini anlayamaz hale gelen insanlar kuleyi yarım bırakıp dünyanın dört bir yanına dağıldı. Kentin adı da Babil oldu.

Hikayenin arkasında gerçek bir yapı olabilir. Bugünkü Irak’taki antik Babil kentinde, tanrı Marduk’a adanmış Etemenanki adlı dev bir ziggurat, yani basamak basamak yükselen bir tapınak kulesi vardı. Yahudilerin Babil’de sürgünde yaşadığı yıllarda gördükleri bu yapı, hikayenin esin kaynağı olarak kabul edilir.

Tablonun hikayesi: Roma’dan Anvers’e

Bruegel 1550’lerin başında İtalya’ya gitti ve bir süre Roma’da kaldı. Orada gördüğü Kolezyum, kulenin biçimini doğrudan etkiledi. Tablodaki kulenin üst üste sıralanmış kemerli katlarına bakın; Roma’nın dev amfitiyatrosunu hemen hatırlarsınız. Dönemin Hristiyanları için Roma hem antik ihtişamın hem de dünyevi gücün geçiciliğinin simgesiydi.

Kulenin çevresindeki kent ise Bruegel’in yaşadığı Anvers’e benziyor. Anvers o yıllarda Avrupa’nın en zengin ticaret limanlarından biriydi. Tüccarlar, bankacılar ve gemiciler dünyanın dört bir yanından gelmişti; sokaklarda pek çok farklı dil konuşuluyordu. Bruegel’in, dili karışan insanların hikayesini kendi çok dilli kentinin içine yerleştirmesi tesadüf olmayabilir.

Babil Kulesi’nde neye bakmalı?

Bruegel’in tablolarında hep olduğu gibi, Babil Kulesi de yaklaştıkça büyüyor. Aşağıdaki ayrıntılar Viyana’daki büyük versiyona göre.

Neye bakmalı? Kral Nemrut

Sol alt köşeye bakın: maiyetiyle birlikte inşaatı denetlemeye gelmiş bir kral var. Geleneğe göre bu, kuleyi yaptıran ve Tevrat’ta güçlü bir avcı olarak anılan Kral Nemrut. Önünde birkaç taş ustası diz çökmüş, yere kapanıyor. Ayakta dikilen kral ve yerde yatan işçiler; iktidarın gururunu ve tablonun kibir konusunu en açık anlatan ayrıntı bu sahne.

Neye bakmalı? İnşaat ayrıntıları

Şimdi kuleye yaklaşın. Ayak gücüyle çevrilen dev tekerlekli vinçler taş blokları yukarı çekiyor; iskeleler, merdivenler ve rampalar katları birbirine bağlıyor. Taşçılar blokları yontuyor, harç taşınıyor, katların içine küçük kulübeler ve barınaklar kurulmuş. Bruegel dönemin inşaat tekniklerini neredeyse bir mühendis titizliğiyle resmetmiş. Tabloda yüzlerce küçük figür var ve her biri bir iş yapıyor.

Neye bakmalı? Kulenin kusurları

İlk bakışta görkemli duran kule, dikkatle bakınca sorunlarla dolu. Katlar yatay değil, eğik yükseliyor. Kemerler zemine dik değil, yamaca göre eğilmiş. Alt katlar bitmeden üst katlar yapılıyor ve bazı bölümler şimdiden çökmeye başlamış. Kule sanki kendi ağırlığı altında yan yatacak. Bruegel, bu işin baştan başarısızlığa mahkum olduğunu binanın kendisine işlemiş.

Neye bakmalı? Kayadan yükselen kule

Kulenin alt kısmına bakın. Yapı doğal bir kayanın üzerine oturtulmuş; kaya ile duvarlar yer yer iç içe geçiyor. Kulenin bir kısmı sanki taştan oyulmuş, bir kısmı üstüne örülmüş. İnsan eliyle yapılanla doğanın kendisi arasındaki sınır bulanıklaşıyor.

Neye bakmalı? Liman ve kent

Sağdaki limanda gemiler yanaşmış, inşaat malzemesi boşaltılıyor. Arkada kırmızı çatılı evleriyle bir Flaman kenti uzanıyor. Kulenin tepesi ise bulutların arasında kaybolmuş. Bir yanda kentin gündelik hayatı, öbür yanda göğe uzanan dev yapı. Bu ölçek farkı, kulenin ne kadar aşırı bir hırsın ürünü olduğunu gösteriyor.

İki Babil Kulesi: Viyana ve Rotterdam

Bugün Bruegel’in iki Babil Kulesi tablosu var. Viyana’daki “Büyük Babil Kulesi” daha aydınlık, daha ayrıntılı ve ön planında Kral Nemrut sahnesi var. Rotterdam’daki “Küçük Babil Kulesi” ise aşağı yukarı yarı boyutunda, daha karanlık ve daha dramatik. Bu versiyonda kral yok. Kule daha yüksek ve daha dik, tepesi koyu bulutlara karışıyor; insanlar ve vinçler neredeyse karınca kadar. Burada kule bir inşaattan çok, gökyüzüne karşı dikilmiş tehditkar bir kütle gibi duruyor.

Kaynaklar, Bruegel’in fildişi üzerine yaptığı üçüncü, minyatür bir Babil Kulesi’nden de söz ediyor. Ne yazık ki bu eser günümüze ulaşmadı.

Babil Kulesi nerede görülür?

Babil Kulesi: Viyana'daki Kunsthistorisches Museum binası ve önündeki Maria Theresa Meydanı
Kunsthistorisches Museum, Viyana.

Büyük Babil Kulesi, Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da. Bu müzede dünyanın en büyük Bruegel koleksiyonu var. Aynı salonda Karda Avcılar ve Köylü Düğünü gibi başyapıtlar da asılı, yani tek odada Bruegel’in pek çok ünlü tablosunu yan yana görürsünüz. Güncel saatler ve bilet için Kunsthistorisches Museum’un resmi sitesine bakmanızı öneririm. Viyana’dayken Belvedere’de Klimt’in Öpücük tablosunu görmeyi de unutmayın.

Küçük Babil Kulesi ise Rotterdam’daki Boijmans Van Beuningen Müzesi’nin koleksiyonunda. Müzenin ana binası uzun süren bir yenileme için kapalı. Bu yüzden eserler zaman zaman müzenin yanındaki depo binasında ya da başka müzelerde sergileniyor. Yola çıkmadan önce müzenin resmi sitesine bakmanızı öneririm. Hollanda’daki öteki büyük koleksiyonlar için Rijksmuseum yazıma da göz atabilirsiniz.

Tablonun ressamı: Pieter Bruegel

Pieter Bruegel 1525 civarında, bugünkü Belçika ya da Hollanda topraklarında doğdu. Anvers’te ressamlar loncasına, yani ressamların meslek birliğine girdi. İtalya dönüşünde önce baskı resimleri için çizimler yaptı. 1563’te Brüksel’e yerleşti ve en ünlü tablolarını orada boyadı. Köylülerin hayatını, atasözlerini, mevsimleri ve insan doğasını keskin bir gözle ve mizahla resmetti. 1569’da genç yaşta öldü. İki oğlu da ressam oldu. Hayatını ve öteki eserlerini Pieter Bruegel yazımda anlattım.

Bruegel hakkında bir film

Bruegel’in dünyasına sinemadan bakmak isterseniz The Mill and the Cross (2011) filmini öneririm. Film, Bruegel’in Çarmıha Taşınış tablosunu canlı sahnelere dönüştürüyor. Ressamı Rutger Hauer oynuyor ve onu tablosunu tasarlarken izliyoruz.

🧭 Eseri yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Viyana gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

Sıkça sorulan sorular

Babil Kulesi tablosu kimin?

Flaman ressam Pieter Bruegel’in, yani Yaşlı Bruegel’in. Konuyu iki tabloda resmetti: 1563 tarihli büyük versiyon ve biraz daha sonra yapılan küçük versiyon.

Babil Kulesi neyi anlatıyor?

Tekvin Kitabı’na göre göklere ulaşmak isteyen insanların kibrini ve Tanrı’nın dillerini karıştırıp onları dağıtmasını anlatıyor. Tablo, insan hırsının ve gururunun sınırları üzerine bir yorum olarak okunuyor.

Bruegel’in Babil Kulesi Kolezyum’a mı benziyor?

Evet. Bruegel Roma’da Kolezyum’u kendi gözüyle görmüştü. Kulenin üst üste dizilmiş kemerli katları bu antik amfitiyatronun mimarisinden esinleniyor.

Babil Kulesi gerçek miydi?

Hikayenin esin kaynağının antik Babil kentindeki Etemenanki olduğu düşünülüyor: basamak basamak yükselen dev bir tapınak kulesi.

Özet

Ne?Tekvin’deki Babil Kulesi hikayesini anlatan tablo
Kim, ne zaman?Pieter Bruegel, 1563
Neye bakmalı?Kral Nemrut, inşaat ayrıntıları, kulenin kusurları, kayadan yükselen kule, liman ve kent
Esin kaynağıRoma’daki Kolezyum ve Bruegel’in yaşadığı Anvers
İki versiyonBüyük Babil Kulesi (Viyana) ve Küçük Babil Kulesi (Rotterdam)
Nerede?Kunsthistorisches Museum, Viyana; Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Son söz

Rönesans bilginizi sınamak isterseniz testime de göz atabilirsiniz.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler