Goya’nın Hayaletleri (2006): Goya, İspanya ve Engizisyon

Goya’nın Hayaletleri (Goya’s Ghosts), Çek asıllı yönetmen Milos Forman’ın 2006’da çektiği, İspanyol ressam Francisco Goya’nın gözünden Engizisyon ve Napolyon işgali dönemindeki İspanya’yı anlatan film. Adında Goya olsa da bir biyografi değil: Goya burada olayların tanığı. Asıl hikaye, Goya’nın portresini yaptığı genç bir kadının ve bir rahibin kesişen hayatları.

Bu yazıda filmin neyi anlattığına, gerçekle kurgunun nerede ayrıldığına ve filmde gördüğünüz Goya eserlerinin bugün nerede olduğuna bakacağım.

Künye

Goya’nın Hayaletleri ne anlatıyor?

Film 1792’de Madrid’de başlıyor. Goya, Kral IV. Carlos’un saray ressamı ve kentin en ünlü portrecisi. Aynı dönemde iki kişinin portresini yapıyor: Engizisyon’un gücünü yeniden artırmak isteyen hırslı rahip Lorenzo ve varlıklı bir tüccarın genç kızı Ines.

Ines bir meyhanede domuz etini geri çevirdiği için gizlice Yahudi inancını sürdürmekle suçlanıyor ve Engizisyon’a götürülüyor. İşkence altında suçunu “itiraf ediyor”. Goya, portrelerini yaptığı iki insanın arasında kalıyor: Bir yanda kızını kurtarmaya çalışan aile, öbür yanda Engizisyon’un adamı Lorenzo.

Hikayenin ikinci yarısı on beş yıl sonra, Napolyon’un ordusu İspanya’yı işgal ettiğinde geçiyor. Fransızlar Engizisyon’u kaldırıyor, hapishanelerin kapıları açılıyor ve yıllar önce başlayan hesaplaşma kaldığı yerden sürüyor.

Gerçek ve kurgu

Goya gerçek, ama Ines ve Lorenzo hayali karakterler. Forman ve Carriere onları Goya’nın dönemini anlatmak için yarattı. Filmin tarihsel çerçevesi ise büyük ölçüde doğru.

Goya 1792–1793’te geçirdiği ağır bir hastalıktan sonra tamamen sağır kaldı. Filmde de sağırlığı ilerleyen bir Goya görüyoruz. 1799’da Engizisyon’u, din adamlarını ve batıl inançları hicveden 80 gravürlük Los Caprichos dizisini yayımladı. Satışa çıkardıktan kısa süre sonra geri çekti; filmde de bu gravürler Engizisyon’un masasında inceleniyor.

Napolyon’un kardeşi Joseph Bonaparte 1808’de İspanya kralı olunca Engizisyon’u kaldırdı. Fransızlar çekilince VII. Fernando 1814’te onu yeniden kurdu. Engizisyon ancak 1834’te tamamen kaldırıldı. Goya bu dönemin şiddetini Savaşın Felaketleri gravürlerinde ve 3 Mayıs 1808 tablosunda anlattı. Film, bu eserlerin arkasındaki dünyayı bir hikayeyle gösteriyor.

Filmde görülen eserler ve bugün nerede?

Bu eserlerin çoğunu Prado Müzesi’nde görebilirsiniz. Goya’nın sağırlığından sonra evinin duvarlarına yaptığı Kara Resimler de sonradan duvardan tuvale aktarılıp Prado’ya taşındı.

Filmden kareler

Fragman

Filmin oyuncu ve yapım bilgilerine Vikipedi sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Goya’nın hayatını ve diğer önemli eserlerini Goya yazımda anlattım. Ressamların hayatını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri bölümüne bakabilirsiniz.