|

Savaşan Temeraire: Turner’ın Son Yolculuğa Çıkan Gemisi

Turner, Savaşan Temeraire

Savaşan Temeraire tablosu ne anlatıyor?

Savaşan Temeraire, İngiliz ressam J. M. W. Turner’ın 1839’da sergilediği tablo. 1805’teki Trafalgar Savaşı’nda çarpışmış savaş gemisi HMS Temeraire’in, 1838’de bir buharlı römorkörle Thames nehrinde sökülmeye götürülüşünü gösteriyor. Yelkenli gemiler çağının bitişine ve buhar çağının gelişine bir veda gibi okunuyor. Tabloyu Londra’daki National Gallery’de görebilirsiniz.

Savaşan Temeraire, İngiliz ressam J. M. W. Turner’ın en sevilen tablosu. Altın ve kırmızıyla yanan bir gün batımında küçük, kara bir buharlı römorkör, arkasında soluk, hayalet gibi beyaz bir savaş gemisini çekiyor. Bu gemi bir zamanlar İngiltere’nin en ünlü deniz savaşında çarpışmış bir kahraman. Şimdi ise sökülmek üzere son yolculuğuna götürülüyor.

Turner’ın tablolarını artık kullandığı sarılardan ve turunculardan tanıyabiliyorum. Savaşan Temeraire’i ilk gördüğümde de daha adını okumadan onun bir Turner olduğunu anlamıştım. Benim için klasik bir Turner tablosuydu: ışığın içinde eriyen bir gökyüzü, suya düşen bir gün batımı. Bu tablonun İngilizler için ne kadar önemli olduğunu, bir oylamada ülkenin en büyük tablosu seçildiğini ve 20 sterlinlik banknotlarda yer aldığını ise sonradan öğrendim. Benim için güzel bir Turner, onlar içinse bir ulusun vedası.

Bu yazıda Savaşan Temeraire’in hikayesini, Turner’ın gerçeği nasıl değiştirdiğini, tabloda neye bakmanız gerektiğini ve onu Londra’da nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Savaşan Temeraire hakkında kısa bilgi

Turner'ın Savaşan Temeraire tablosu: gün batımında buharlı römorkörün çektiği beyaz savaş gemisi
J. M. W. Turner, Savaşan Temeraire, 1839. National Gallery, Londra.
SanatçıJoseph Mallord William Turner (1775–1851)
Tam adıThe Fighting Temeraire tugged to her last berth to be broken up, 1838
Tarih1839
TeknikTuval üzerine yağlıboya
Boyut90,7 × 121,6 cm
AkımRomantizm
Nerede?National Gallery, Londra

Savaşan Temeraire ne anlatıyor?

Tablo, yelkenli gemilerin şanlı çağına ve gelen buhar çağına bir veda gibi okunuyor. O yıllarda Sanayi Devrimi, yani makinelerin el emeğinin yerini aldığı büyük değişim, İngiltere’yi hızla dönüştürüyordu: tren yolları, fabrikalar ve buharlı gemiler eski dünyanın yerini alıyordu. Turner bu değişimi hem hayranlıkla hem hüzünle izledi. Tabloda eski gemiye duyulan özlem kadar yeni teknolojinin gücü de var.

Pek çok yorumcuya göre tablo, Turner’ın kendi yaşlılığı hakkında da bir şey söylüyor: yaşlanan bir ressamın, zamanın akışına ve bir dönemin kapanışına bakışı.

Gemi: Trafalgar’ın kahramanı

HMS Temeraire, 98 toplu büyük bir yelkenli savaş gemisiydi. 1805’teki Trafalgar Savaşı’nda Amiral Nelson komutasındaki İngiliz donanması Fransız ve İspanyol donanmalarını yendi. Temeraire bu savaşta Nelson’ın bindiği Victory’nin hemen arkasında çarpıştı ve zor durumda kalan Victory’nin yardımına koştu. Savaştan sonra gemiye “Savaşan Temeraire” lakabı takıldı.

Turner'ın Trafalgar Savaşı tablosu: dumanlar içinde çarpışan yelkenli savaş gemileri
J. M. W. Turner, Trafalgar Savaşı, 1822–1824. Ulusal Denizcilik Müzesi, Greenwich.

Yıllar geçtikçe yelkenli savaş gemilerinin yerini buharlı gemiler almaya başladı. Temeraire önce limanda yardımcı işlerde kullanıldı, sonunda 1838’de satıldı. Eylül 1838’de iki buharlı römorkör onu Thames nehri boyunca Londra’daki bir tersaneye, sökülmeye götürdü.

Turner’ın gördüğü ve resmettiği

Turner o sırada altmış üç yaşındaydı. Geminin son yolculuğunu kendi gözüyle görüp görmediğini bilmiyoruz; bazı anlatımlara göre o gün nehirdeydi, ama bunu kanıtlayan bir belge yok. Kesin olan şu: olay gazetelerde yer aldı ve Turner’ı derinden etkiledi.

Turner bu tabloyu bir belge gibi değil, bir veda gibi yaptı ve gerçeği bilerek değiştirdi. Temeraire son yolculuğuna çıktığında direkleri ve yelkenleri çoktan sökülmüştü. Turner ise gemiyi uzun direkleri ve toplu yelkenleriyle, eski görkemi içinde boyadı. Gemiyi iki değil tek bir römorkörün çektiğini gösterdi ve her şeyi dramatik bir gün batımının içine yerleştirdi.

Savaşan Temeraire’de neye bakmalı?

Tablo küçük sayılır, ama önünde durunca insanı içine çekiyor. Aşağıdaki ayrıntılara sırayla bakın; tablonun nasıl kurulduğunu göreceksiniz.

Neye bakmalı? Hayalet gibi gemi

Temeraire soluk, neredeyse şeffaf beyaz ve gri tonlarla boyanmış. Gerçek bir gemiden çok bir hatıraya, bir hayalete benziyor. Turner onu tablonun sol yarısına, gökyüzünün serin mavisinin önüne koymuş.

Neye bakmalı? Kara römorkör

Geminin önünde küçük ama güçlü, kara bir buharlı römorkör var. Bacasından çıkan kırmızımsı duman ve alev gökyüzüne karışıyor. Eski ve soylu olanı yeni ve gürültülü olan çekiyor. Turner bu karşıtlığı renklerle de anlatıyor: bir yanda beyaz ve soluk gemi, öbür yanda kara ve ateşli römorkör.

Neye bakmalı? Batan güneş

Tablonun sağ yarısını dev bir gün batımı kaplıyor. Kırmızı, turuncu ve altın rengi hem gökyüzünde hem suda yanıyor. Batan güneş yalnızca bir günün değil, bir çağın, yelkenli savaş gemileri çağının da sonunu anlatıyor.

Savaşan Temeraire tablosundaki kırmızı ve altın renkli gün batımı
Turner, Savaşan Temeraire (ayrıntı): gün batımı. National Gallery, Londra.

Neye bakmalı? Karşı taraftaki ay

Şimdi gözünüzü sol üste kaydırın: gün batımının karşısında ince bir hilal ay yükseliyor. Güneş batarken ay doğuyor. Bir şey biterken başka bir şey başlıyor.

Neye bakmalı? Fırça darbeleri

Turner’ın geç dönem eserlerinde olduğu gibi gökyüzü ve su ayrıntılı çizilmemiş; boya kalın ve serbest darbelerle sürülmüş. Özellikle güneşin çevresine dikkatle bakın, boya neredeyse kabartma gibi duruyor. Turner’ı izlenimcilerin öncüsü saymamızın nedenlerinden biri de bu serbestlik.

Turner’ın “sevgilisi”

Tablo 1839’da Londra’daki Kraliyet Akademisi sergisinde gösterildiğinde çok beğenildi. Turner ona çok değer verdi ve satmadı. Anlatılana göre ondan “sevgilim” diye söz ederdi. Ölümünden sonra atölyesindeki öteki eserleriyle birlikte tablo da İngiliz ulusuna bırakıldı ve National Gallery’nin koleksiyonuna girdi.

Savaşan Temeraire bugün İngilizler için bir ulusal simge. 2005’te BBC Radyo 4’ün yaptığı bir oylamada İngiltere’nin en büyük tablosu seçildi. 2020’den beri kullanılan 20 sterlinlik banknotun arkasında, Turner’ın portresinin yanında bu tablo var. James Bond filmi Skyfall’u izlediyseniz hatırlarsınız: Bond ile Q ilk kez National Gallery’de, tam bu tablonun önünde karşılaşıyor.

Savaşan Temeraire nerede görülür?

Tablo Londra’daki National Gallery’nin kalıcı koleksiyonunda. Müzeye giriş ücretsiz; Londra’da biraz vaktiniz varsa yalnızca bu tablo için bile uğramaya değer.

Turner’ın öteki eserlerinin büyük bölümü ise Londra’daki Tate Britain’de, Turner’a ayrılmış Clore Galerisi’nde. İki müzeyi aynı gün gezip Turner’ın gençlik ve yaşlılık eserlerini karşılaştırmanızı öneririm.

Resmi site: National Gallery (Londra)

Tablonun ressamı J. M. W. Turner

Joseph Mallord William Turner 1775’te Londra’da doğdu. Daha on dört yaşındayken Kraliyet Akademisi’ne girdi ve hayatı boyunca manzara resmini bambaşka bir yere taşıdı. Fırtınaları, denizi, ışığı ve buharı resmetti; geç dönem tablolarında nesneler neredeyse ışığın içinde eriyip kayboluyor. Hayatını ve öteki eserlerini Turner yazımda anlattım.

Turner hakkında bir film

Turner’ın son yirmi beş yılını anlatan Mr. Turner (2014) filmini öneririm. Turner’ı Timothy Spall canlandırıyor. Filmde ressamın Temeraire’in son yolculuğunu nehirden izlediği bir sahne de var; ama film bu anı sinemanın özgürlüğüyle kurguluyor.

🧭 Eseri yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Londra gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

Savaşan Temeraire hakkında sık sorulan sorular

Savaşan Temeraire tablosu nerede?

Londra’daki National Gallery’de. Müzeye giriş ücretsiz.

Temeraire hangi savaşa katıldı?

HMS Temeraire, 1805’teki Trafalgar Savaşı’nda Nelson’ın gemisi Victory’nin hemen arkasında çarpıştı. “Savaşan Temeraire” lakabını da bu savaştan sonra aldı.

Tablodaki sahne gerçekte böyle miydi?

Tam olarak değil. Temeraire son yolculuğuna çıktığında direkleri ve yelkenleri çoktan sökülmüştü ve onu iki römorkör çekiyordu. Turner ise gemiyi eski görkemiyle, tek bir römorkörle ve dramatik bir gün batımında boyadı.

Savaşan Temeraire ne anlatıyor?

Yelkenli savaş gemileri çağının bitişini ve buhar çağının başlangıcını. Görkemli eski gemiyi küçük ama güçlü bir buharlı römorkörün çekmesi, bir dönemin kapanışını simgeliyor.

Savaşan Temeraire neden bu kadar ünlü?

Turner’ın en sevdiği tablolardan biriydi ve onu satmadı. 2005’te İngiltere’nin en büyük tablosu seçildi, 20 sterlinlik banknotta yer alıyor ve Skyfall filminde de görünüyor.

Savaşan Temeraire hangi akıma ait?

Romantizm, yani doğanın gücünü, ışığı ve duyguyu öne çıkaran akım. Tablo, Turner’ın izlenimcileri önceden haber veren serbest fırçasını da gösteriyor.

Özet

EserSavaşan Temeraire (The Fighting Temeraire)
RessamJ. M. W. Turner
Tarih1839
KonuTrafalgar kahramanı bir savaş gemisinin sökülmeye götürülüşü
Öne çıkan özellikHayalet gibi beyaz gemi, kara römorkör, dev gün batımı
AnlamıYelkenli çağın sonu, buhar çağının başlangıcı
Nerede?National Gallery, Londra

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler