J. M. W. Turner: Işığı ve Fırtınayı Resmeden Ressam

J. M. W. Turner, Calais İskelesi: fırtınalı denizde dalgalarla boğuşan yelkenli tekneler, sağda iskelede balıkçılar ve kara bulutlu gökyüzü, 1803

J. M. W. Turner kimdir?

J. M. W. Turner (1775–1851), İngiliz resminin en büyük ismi sayılan Romantik ressam; fırtınaları ve gün batımlarını, nesnelerin eriyip geriye yalnızca ışık ve havanın kaldığı resimlere dönüştürdü. Londralı bir berberin oğluydu ve 14 yaşında Kraliyet Akademisi Okulu’na kabul edildi. Kendi döneminde hem beğenildi hem anlaşılmadı; bugün soyut sanatın habercisi sayılıyor. En ünlü eserleri Savaşan Temeraire ve Yağmur, Buhar ve Hız; yaklaşık 300 tablo ve 30.000 çalışmadan oluşan mirası Tate Britain’da.

“Güneş Tanrı’dır.” — Turner’ın son sözleri olarak aktarılan cümle

Joseph Mallord William Turner, İngiliz resminin en büyük ismi ve ışığın ressamı. Deniz fırtınaları, gün batımları, buharlı trenler, sisli limanlar… Onun resimlerine baktığınızda nesneler yavaş yavaş erir, geriye ışık ve hava kalır.

Turner’ın hayatını okurken en çok gülümsediğim ayrıntı, berber babasının oğlunun çizimlerini dükkanın vitrininde satmasıydı. O vitrinden çıkan çocuk 14 yaşında Kraliyet Akademisi’nin okuluna girdi ve sonunda nesnelerin eriyip geriye yalnızca ışığın kaldığı resimlere ulaştı. Savaşan Temeraire’e bakarken o küçük berber dükkanını da düşünmeden edemiyorum.

Kendi döneminde hem çok beğenildi hem de pek anlaşılmadı. Bugün soyut sanatın habercisi sayılıyor; İngiltere’nin en önemli çağdaş sanat ödülü de onun adını taşıyor. Bu yazıda önce Turner’ın hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

J. M. W. Turner kimdir?

J. M. W. Turner'ın otoportresi
J. M. W. Turner, Otoportre, yaklaşık 1799. Tate, Londra.

Berber dükkanından akademiye

Turner 1775’te Londra’da doğdu. Babası berberdi ve oğlunun çizimlerini dükkanın vitrininde satıyordu. Çocuğun yeteneği çok erken belli oldu: 14 yaşında Kraliyet Akademisi’nin okuluna kabul edildi, 15 yaşında ilk kez eser sergiledi, 24 yaşında akademinin yardımcı üyesi, 27 yaşında tam üyesi oldu.

Annesi akıl hastanesinde öldü; Turner ömrü boyunca bu konuyu hiç açmadı. Hiç evlenmedi. Çevresinde içine kapanık, tuhaf bir adam olarak tanındı.

Yolculuklar

Hayatı boyunca hep yoldaydı: İngiltere, İskoçya, Alpler, Fransa, İsviçre ve en çok da İtalya. Venedik’e birkaç kez gitti; orada yaptığı suluboyalar bugün en sevilen eserleri arasında. Yolculuklarda binlerce eskiz çizdi, bunların çoğu ancak ölümünden sonra ortaya çıktı.

Giderek eriyen biçimler

Gençlik eserleri Claude Lorrain gibi klasik ustaların izinden gider; düzenli ve ayrıntılıdır. Yıllar geçtikçe ayrıntılar azaldı, biçimler ışığın içinde erimeye başladı. Son dönem resimlerini gören bazı eleştirmenler bunlara “sabun köpüğü ve badana” diye dudak büktü. Genç yazar John Ruskin ise onu savunmak için ünlü Modern Ressamlar kitabını yazdı.

Vasiyeti

19 Aralık 1851’de, 76 yaşında Londra’da öldü. Elinde kalan bütün eserleri, yani yaklaşık üç yüz tabloyu ve otuz binden fazla çizim ve suluboyayı İngiliz ulusuna bağışladı. Bu bağış bugün Tate Britain’daki Turner Mirası koleksiyonunu oluşturuyor. Aziz Paul Katedrali’ne gömüldü.

Turner’ın sanat anlayışı

Işık, nesnenin önüne geçiyor

Turner’ın resimlerinde gemi, tren ya da dağ giderek kaybolur; geriye onları saran hava kalır. Suluboyada ince, şeffaf katmanlar üst üste sürerek çalışıyordu ve bu yöntemi yağlıboyaya da taşıdı. Bu yüzden tuvalleri sanki içeriden aydınlatılmış gibi parlar.

Doğanın gücü

Fırtınalar, çığlar, yangınlar ve deniz kazaları en sevdiği konulardı. İnsanlar çoğu zaman küçücüktür ve doğanın gücü karşısında neredeyse silinir. Romantizm, insanın doğa karşısındaki bu küçüklüğünü anlatmayı severdi; Turner bunu en güçlü biçimde resmeden ressamdı.

J. M. W. Turner’ın en önemli 10 eseri

1. Denizde Balıkçılar (1796)

Turner'ın Denizde Balıkçılar tablosu: ay ışığında dalgalarda küçük tekne
J. M. W. Turner, Denizde Balıkçılar, 1796. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Turner’ın Kraliyet Akademisi’nde sergilediği ilk yağlıboya. Ay ışığında, dalgaların arasında küçük bir balıkçı teknesi.

Bu eserde neye bakmalı? İki ışık kaynağına: ay ve teknedeki fener. İkisi de dalgaların üzerinde ayrı ayrı parıldıyor. Turner o sırada yirmi bir yaşındaydı ve hayatı boyunca peşinden gideceği konuyu çoktan bulmuştu: ışık ve deniz.

2. Kar Fırtınası: Hannibal ve Ordusu Alpleri Aşarken (1812)

Turner'ın Hannibal ve Ordusu Alpleri Aşarken tablosu: dev fırtına girdabı
J. M. W. Turner, Kar Fırtınası: Hannibal ve Ordusu Alpleri Aşarken, 1812. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Hannibal’in ordusuyla Alpleri geçişini anlatan tablo. Ama asıl göze çarpan, neredeyse bütün resmi yutan fırtına bulutu.

Bu eserde neye bakmalı? Dev girdaba. Ordu da filler de minicik; resmin asıl kahramanı fırtına. Turner burada ilk kez, sonraki resimlerinde tekrar tekrar kullanacağı dönen kompozisyonu, yani bir girdap gibi kıvrılan düzeni deniyor.

3. Didon Kartaca’yı Kurarken (1815)

Turner'ın Didon Kartaca'yı Kurarken tablosu: altın ışıkta antik liman
J. M. W. Turner, Didon Kartaca’yı Kurarken, 1815. National Gallery, Londra.

Nerede: National Gallery, Londra

Klasik bir liman manzarası; güneş suyun üzerinde parlıyor. Turner’ın hayran olduğu Fransız ressam Claude Lorrain’e açık bir meydan okuma.

Bu eserde neye bakmalı? Güneşe. Turner vasiyetinde bu tablonun National Gallery’de, Claude Lorrain’in iki eserinin arasına asılmasını şart koştu ve tablo bugün de öyle asılı. Bir ressamın “beni ustamın yanına koyun” demesi, kendini tarihe yerleştirmesinin ne kadar ilginç bir yolu.

4. Parlamento Binasının Yanışı (1834–1835)

Turner'ın Parlamento Binasının Yanışı tablosu: nehre yansıyan alevler
J. M. W. Turner, Parlamento Binasının Yanışı, 1834–1835.

Nerede: Philadelphia Museum of Art ve Cleveland Museum of Art

1834’te Londra’da Parlamento binası yandı. Turner yangını Thames kıyısından izledi ve hemen eskizler yaptı.

Bu eserde neye bakmalı? Alevin suya yansımasına. Yangının turuncusu ile gecenin mavisi karşı karşıya duruyor. İzleyen kalabalık birkaç fırça darbesinden ibaret. Gazetelerde okunan gerçek bir olay, neredeyse soyut bir renk patlamasına dönüşmüş.

5. Savaşan Temeraire (1839)

Turner'ın Savaşan Temeraire tablosu: gün batımında römorkörle çekilen yelkenli
J. M. W. Turner, Savaşan Temeraire, 1839. National Gallery, Londra.

Nerede: National Gallery, Londra

Trafalgar Savaşı’nın efsanevi gemisi, hurdaya çıkarılmak üzere küçük bir buharlı römorkör tarafından son yolculuğuna çekiliyor.

Bu eserde neye bakmalı? İki gemi arasındaki karşıtlığa. Eski yelkenli soluk, hayalet gibi beyaz; onu çeken römorkör ise küçük, siyah ve dumanlı. Arkada gün batıyor, bir devir kapanıyor. Turner bu resmi hiç satmadı ve ondan “gözdem” diye söz etti. 2005’te İngiltere’de yapılan bir oylamada ülkenin en sevilen tablosu seçildi.

Bu eserin hikayesini, ayrıntılarını ve nerede görülebileceğini Savaşan Temeraire yazımda anlattım.

6. Köle Gemisi (1840)

Turner'ın Köle Gemisi tablosu: kızıl gökyüzü altında fırtına
J. M. W. Turner, Köle Gemisi, 1840. Museum of Fine Arts, Boston.

Nerede: Museum of Fine Arts, Boston

Fırtına yaklaşırken ölmekte olan köleleri denize atan bir geminin hikayesi. Gerçek bir olaya dayanıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Ön plandaki sulara. Dalgaların arasında zincirli bacaklar, balıklar ve kaybolan bedenler görürsünüz. Turner tabloyu, köleliğin kaldırılmasının hala tartışıldığı yıllarda sergiledi. John Ruskin bir süre resmin sahibi oldu, ama konusuna dayanamayıp sattı.

7. Kar Fırtınası: Liman Ağzında Buharlı Gemi (1842)

Turner'ın Liman Ağzında Buharlı Gemi tablosu: girdap halinde fırtına
J. M. W. Turner, Kar Fırtınası: Liman Ağzında Buharlı Gemi, 1842. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Fırtınanın içinde kaybolmak üzere olan bir buharlı gemi. Bütün resim dönen bir girdap gibi.

Bu eserde neye bakmalı? Ortaya. Geminin nerede başlayıp nerede bittiğini seçemiyorsunuz. Turner bu manzarayı yaşamak için kendini geminin direğine bağlattığını anlattı; bu hikayenin doğru olup olmadığı tartışmalı. Eleştirmenler ise resme “sabun köpüğü” demişti.

8. Yağmur, Buhar ve Hız (1844)

Turner'ın Yağmur, Buhar ve Hız tablosu: köprüde ilerleyen tren
J. M. W. Turner, Yağmur, Buhar ve Hız, 1844. National Gallery, Londra.

Nerede: National Gallery, Londra

Thames üzerindeki bir demiryolu köprüsünde, yağmurun içinden hızla geçen buharlı tren.

Bu eserde neye bakmalı? Rayların önündeki tavşana. Küçücük, neredeyse görünmüyor; trenin önünde kaçıyor, hızla yarışıyor. Turner yeni teknolojiyi ne alkışlıyor ne de ondan korkuyor; treni doğanın bir parçası gibi, buharın ve yağmurun içinde gösteriyor.

9. Venedik suluboyaları (1819–1840)

Turner'ın Venedik suluboyalarından biri: sisli lagün ve kent silueti
J. M. W. Turner, Venedik suluboyalarından. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Venedik yolculuklarında yaptığı, birkaç renk lekesiyle kurulmuş suluboya eskizler.

Bu eserde neye bakmalı? Kağıdın beyazına. Turner boyamadığı yerleri ışık olarak bırakıyor. Bu eskizlerin çoğu sergilenmek için yapılmadı; ölümünden sonra ortaya çıktılar ve bugün en modern görünen işleri sayılıyor.

10. Gölge ve Karanlık: Tufan Akşamı (1843)

Turner'ın Gölge ve Karanlık: Tufan Akşamı tablosu: girdap gibi dönen karanlık ve ışık
J. M. W. Turner, Gölge ve Karanlık: Tufan Akşamı, 1843. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Nuh Tufanı’nı konu alan, neredeyse tamamen soyut iki tablodan biri. Dönemin renk kuramı, yani renklerin nasıl etki ettiğine dair tartışmalara doğrudan gönderme yapıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Daire gibi dönen düzene. Biçimler tanınmaz halde; geriye ışığın ve karanlığın dönüşü kalıyor. Rothko’nun Turner için “bu adam benden çok önce yapmış” dediği aktarılır.

Turner hakkında filmler

Turner’ın son yılları ve tuhaf kişiliği sinemaya da konu oldu. Filmin gerçeğe ne kadar sadık kaldığını Turner filmi yazımda anlattım. Başka ressamların hayatını anlatan filmler için Sanat Filmleri bölümüne bakabilirsiniz.

Turner’ın eserlerini nerede görebilirsiniz?

Londra’daki Tate Britain, Turner Mirası sayesinde dünyadaki en büyük Turner koleksiyonuna sahip; binlerce çizim ve suluboya da burada. National Gallery’ye giderseniz Savaşan Temeraire ve Yağmur, Buhar ve Hız ile karşılaşırsınız.

Margate’teki Turner Contemporary, ressamın çocukken okula gittiği ve ömrü boyunca sık sık döndüğü kasabada. Boston’daki MFA, New York’taki The Met ve Washington’daki National Gallery of Art’ta da eserleri var. Gitmeden önce güncel ziyaret bilgilerini müzelerin resmi sitelerinden kontrol edebilirsiniz: Tate, National Gallery.

🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Londra gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

J. M. W. Turner hakkında merak edilenler

Turner kendini gemi direğine bağlattı mı?

Turner, Kar Fırtınası tablosu için fırtınayı kendisi yaşamak istediğini ve kendini bir geminin direğine dört saat bağlattığını anlattı. Bu hikayeyi doğrulayan başka bir kayıt yok. Araştırmacıların çoğu, ressamın kendi efsanesini büyütmek için anlattığı bir öykü olduğunu düşünüyor.

Turner Ödülü onunla ilgili mi?

Evet. 1984’ten beri verilen ve İngiltere’nin en tanınan çağdaş sanat ödülü olan Turner Prize, ressamın adını taşıyor. Ödül genç ve tartışma yaratan sanatçıları desteklemek için kuruldu. Turner’ın kendi döneminde ne kadar tartışıldığını düşününce, isim seçimi çok yerinde.

Turner soyut sanatın öncüsü mü?

Son dönem eserlerinde biçimler neredeyse tamamen kayboluyor; geriye ışık, renk ve hareket kalıyor. Bu yüzden 20. yüzyılın soyut ressamları onu öncü saydı. Oysa Turner soyut bir resim yapmaya çalışmıyordu; doğadaki havayı ve ışığı olabildiğince doğru göstermek istiyordu.

Neden bütün eserlerini devlete bağışladı?

Vasiyetinde, eserlerinin dağılmadan bir arada kalmasını ve herkesin görebilmesini istedi. Yaklaşık üç yüz tablo ve otuz binden fazla kağıt üzerine çalışma bu şekilde ulusa geçti. Bugün Tate Britain’daki Turner Mirası, tek bir sanatçıya ait en kapsamlı arşivlerden biri.

Kısaca J. M. W. Turner

Doğum1775, Londra
Ölüm19 Aralık 1851, Londra
AkımRomantizm; soyut sanatın habercisi
EğitimiKraliyet Akademisi Okulu (14 yaşında kabul edildi)
Başlıca konularıDeniz, fırtına, gün batımı, ışık, modern teknoloji
SavunucusuYazar John Ruskin
En ünlü eserleriSavaşan Temeraire (1839), Yağmur, Buhar ve Hız (1844)
Diğer önemli eserleriKöle Gemisi, Kar Fırtınası, Parlamento Binasının Yanışı, Venedik suluboyaları
MirasıYaklaşık 300 tablo ve 30.000 çalışma; Tate Britain

Turner’ın geç dönem tablolarının önünde durunca, 19. yüzyılın ortasında birinin resmi bu kadar ileri götürmüş olmasına şaşırıyorsunuz. Gemi de, tren de, dağ da kayboluyor; geriye ışık kalıyor. Tate Britain’daki Turner salonlarını sırayla gezerseniz, bir ressamın yetmiş yılda nereye vardığını adım adım görürsünüz.

Turner’ın çağdaşı John Constable, ona hayran olan Claude Monet ve Camille Pissarro yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına, Tate Modern rehberime bakabilirsiniz. Rokoko ve Romantizm eserlerini ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Rokoko ve Romantizm testim sizi bekliyor.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler