| |

La Grande Jatte: Seurat’nın Noktalarla Boyadığı Pazar Günü

Seurat, La Grande Jatte (ayrıntı): beyazlı kız, şemsiyeli kadınlar ve yürüyen çift

La Grande Jatte Adası’nda Bir Pazar Öğleden Sonrası kimin?

La Grande Jatte Adası’nda Bir Pazar Öğleden Sonrası, Fransız ressam Georges Seurat’nın 1884–1886 arasında yaptığı dev bir tablo. Paris’in kenarında, Seine Nehri’ndeki bir adada pazar gününü geçiren insanları gösteriyor. Seurat renkleri paletinde karıştırmadı; küçük saf renk noktalarını yan yana koydu ve karışımı izleyicinin gözüne bıraktı. Bu yüzden tablo Noktacılığın simgesi oldu. Bugün Amerika’da, Art Institute of Chicago’da.

La Grande Jatte Adası’nda Bir Pazar Öğleden Sonrası, Georges Seurat’nın 1884–1886 arasında yaptığı, eni üç metreyi aşan dev bir tablo. Paris’in kenarında, Seine Nehri’ndeki bir adada güneşli bir pazar gününü anlatıyor: dinlenen, yürüyen, nehre bakan insanlar. Ama asıl şaşırtan konusu değil, yapılışı. Yaklaştığınızda tablonun büyük bölümünün fırça darbeleriyle değil, yan yana konmuş küçük saf renk noktalarıyla boyandığını görürsünüz. Noktacılık (Pointillism) denen bu tekniğin en ünlü örneği olan tablo bugün Art Institute of Chicago’da.

Bu tabloyu yazarken beni en çok şaşırtan şey, bu kadar neşeli bir konunun bu kadar sessiz durması oldu. Pazar günü, park, çocuklar, köpekler var; ama kimse kimseyle konuşmuyor, figürlerin çoğu yandan ya da arkadan görünen, kıpırdamayan heykeller gibi. Seurat’nın bir pikniği neredeyse bir tören gibi resmettiğini fark edince tabloya bakışım tamamen değişti.

Bu yazıda tablonun iki yıl süren yapılış hikayesini, noktacılığın nasıl çalıştığını, tabloda nelere bakmak gerektiğini, renklerinin zamanla nasıl değiştiğini ve onu bugün nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

La Grande Jatte hakkında kısa bilgi

Seurat'nın La Grande Jatte tablosu: Seine kıyısındaki parkta şemsiyeli kadınlar, çocuklar, köpekler ve kayıklar
Georges Seurat, La Grande Jatte Adası’nda Bir Pazar Öğleden Sonrası, 1884–1886. Art Institute of Chicago, Chicago.
SanatçıGeorges Seurat (1859–1891)
Özgün adıUn dimanche apres-midi a l’Ile de la Grande Jatte – 1884
Tarih1884–1886 (boyalı kenarlık 1888–1889 civarı)
TeknikTuval üzerine yağlıboya
Boyut207,5 × 308,1 cm
Akım/DönemNeo-Empresyonizm, Noktacılık
Nerede?Art Institute of Chicago, Chicago

La Grande Jatte ne anlatıyor?

İlk bakışta neşeli bir pazar günü. Ama biraz bakınca tuhaf bir şey fark edersiniz: figürler birbirine dokunmuyor, konuşmuyor, çoğu aynı yöne bakıyor. Bu durgunluk Seurat’nın bilerek yaptığı bir seçimdi. Mısır kabartmalarına ve Rönesans fresklerine hayrandı; gündelik bir sahneyi o törensel ağırlıkla boyamak istedi. Kimi yorumcular burada modern şehirde yan yana yaşayıp birbirine yabancı kalan insanların yalnızlığını görür, kimi de yalnızca huzurlu bir yaz gününü. Tablo iki okumaya da açık.

Tablonun renkleri de zamanla değişti. Seurat’nın kullandığı bazı parlak sarı ve yeşil boyalar, daha o hayattayken kararmaya başladı. Art Institute of Chicago’nun araştırmalarına göre çimenler, bugün gördüğümüzden çok daha canlıydı.

Seine’deki bir adada iki yıl

Grande Jatte, Paris’in kuzeybatısında, Seine Nehri’nin ortasında uzanan dar ve uzun bir ada. 19. yüzyılın sonunda Parisliler pazar günleri buraya gezmeye, kayık yarışlarını izlemeye, ağaç gölgesinde dinlenmeye gelirdi; bugünün şehir parkı pikniği gibi.

Seurat 1884’te, ilk büyük tablosu Asnieres’de Yıkananlar’ı bitirir bitirmez bu yeni tabloya başladı. Yıkananlar, nehrin bir yakasında işçilerin dinlendiği kıyıyı gösteriyordu. Grande Jatte ise karşı yakada, daha çok şehirli orta sınıfın gezindiği bir parkı. Bu yüzden iki tablo çoğu zaman birlikte, birbirinin karşılığı gibi okunur.

Seurat aylarca neredeyse her gün adaya gitti. Açık havada küçük ahşap panolara hızlı renk eskizleri yaptı, atölyede ise figürleri siyah Conte kalemiyle tek tek çalıştı. Tablo için yaptığı çizim ve yağlıboya eskizlerin 60 civarında olduğu kabul edilir. Bunlardan büyük bir çalışma bugün New York’taki Metropolitan Müzesi’nde.

Seurat'nın La Grande Jatte için yaptığı küçük pano çalışması: kıyı, ağaçlar ve birkaç figür
Georges Seurat, La Grande Jatte için çalışma, 1884. Metropolitan Müzesi, New York.

Büyük tuvali önce kısa, çapraz fırça darbeleriyle boyadı. 1885 sonbaharında tabloya geri döndü ve yüzeyin büyük bölümünü bu kez küçük renk noktalarıyla yeniden işledi. Yani bugün gördüğünüz noktalar, tablonun ilk halinin üstüne sonradan eklenmiş bir katman.

1886 sergisi ve yeni bir akımın doğuşu

Tablo ilk kez Mayıs 1886’da Paris’te, izlenimcilerin sekizinci ve son sergisinde gösterildi. Seurat’nın ve genç arkadaşı Paul Signac’ın sergiye girmesini en çok Camille Pissarro destekledi. Monet ve Renoir ise o yıl sergiye katılmadı.

Tablo hem büyük ilgi gördü hem de bolca alay. Kimi izleyici figürlerin tahta oyuncaklara benzediğini söyledi, kimi noktalarla dalga geçti. Ama eleştirmen Felix Feneon tabloyu ciddiye aldı ve aynı yıl yazdığı bir yazıda bu yeni yolu izleyen ressamlara “Neo-Empresyonistler” dedi. Böylece Grande Jatte, izlenimciliğin içinden çıkıp ona karşı duran yeni bir akımın bayrağı oldu.

Noktacılık nasıl çalışıyor?

Seurat renkleri paletinde karıştırmak yerine, saf renkleri tuvale küçük noktalar halinde yan yana koydu. Fikri Chevreul ve Rood gibi bilim insanlarının renk kuramlarından aldı: yan yana duran iki renk birbirini etkiler ve belli bir uzaklıktan bakınca göz onları kendisi birleştirir. Örneğin çimenlerin yeşilinin içinde sarı, turuncu ve mavi noktalar var. Yakından ayrı ayrı görünen bu noktalar, birkaç adım geriden titreşen, ışıl ışıl bir yeşile dönüşüyor; tıpkı eski bir televizyon ekranının renkli noktalarının uzaktan tek bir görüntü olması gibi.

Seurat bu yöntemle, izlenimcilerin anlık ve kendiliğinden ışığına karşı daha düzenli, hesaplı ve kalıcı bir ışık kurmak istedi.

La Grande Jatte’ta neye bakmalı?

Tabloda yaklaşık 48 kişi, üç köpek, sekiz kayık ve bir maymun olduğu söylenir. Bu kalabalıkta gözünüz kolayca kaybolabilir; şu ayrıntılardan başlamanızı öneririm.

La Grande Jatte tablosunun ortası: beyazlı küçük kız, şemsiyeli kadınlar ve sağda yürüyen şık çift
Georges Seurat, La Grande Jatte Adası’nda Bir Pazar Öğleden Sonrası (ayrıntı), 1884–1886. Art Institute of Chicago, Chicago.

Neye bakmalı? Beyazlı küçük kız

Tablonun tam ortasında, beyaz elbiseli küçük bir kız doğrudan size bakıyor. Kalabalıkta yüzü bize dönük olan çok az figürden biri. Yanındaki şemsiyeli kadın ise yandan görünüyor ve bir direk gibi kıpırdamadan duruyor.

Neye bakmalı? Sağdaki çift ve maymun

Sağ önde, kocaman kabarık etekli bir kadınla silindir şapkalı bir adam yürüyor. Kadının elindeki tasmanın ucunda küçük bir maymun var. Bazı sanat tarihçilerine göre bu maymun, kadının “saygın bir hanım” değil bir metres olduğuna işaret ediyor, çünkü dönemin Fransızcasında maymun sözcüğünün bu yönde argo bir anlamı vardı. Ama bu bir yorum; Seurat’nın böyle bir şey kastettiğine dair kesin bir kanıt yok.

La Grande Jatte tablosunda şemsiyeli kadın ve tasmalı küçük maymun
Georges Seurat, La Grande Jatte Adası’nda Bir Pazar Öğleden Sonrası (ayrıntı): maymunlu kadın, 1884–1886. Art Institute of Chicago, Chicago.

Neye bakmalı? Balık tutan kadın

Solda, nehir kıyısında oltasını suya sarkıtmış bir kadın var. Burada da benzer bir yorum yapılır: Fransızcada “balık tutmak” (pecher) ile “günah işlemek” (pecher) neredeyse aynı yazılır. Bunun bilinçli bir kelime oyunu olduğu da yalnızca bir tahmin.

Neye bakmalı? Gölgeler ve ışık

Tablonun önünde koyu bir gölge şeridi, arkada ise güneşte parlayan çimenler var. Yaklaşıp bakın: gölgelerin içinde bile Seurat’nın mavi ve mor noktaları, ışığın içinde ise turuncu ve sarı noktaları seçiliyor.

Neye bakmalı? Boyalı kenarlık

Tablonun çevresinde, tuvalin üstüne boyanmış ince bir nokta kenarlığı var. Seurat bunu 1888–1889 civarında ekledi. Kenarlık, tablonun renkleriyle çerçeve arasında yumuşak bir geçiş gibi çalışıyor.

La Grande Jatte nerede görülür?

Tablo Amerika’da, Art Institute of Chicago’da. 1924’te koleksiyoncu Frederic Clay Bartlett satın aldı ve 1926’da müzeye bağışladı. Müze tabloyu artık ödünç vermiyor; yani onu görmek istiyorsanız Chicago’ya gitmeniz gerekiyor. Anlatılana göre 1958’de New York’taki bir Seurat sergisine gönderildiğinde, müzede çıkan bir yangından zarar görmeden kurtarıldı.

Seurat’nın öteki eserlerini Avrupa’da görmek isterseniz Paris’teki Musee d’Orsay ve Londra’daki National Gallery iyi başlangıç noktaları.

Gitmeden önce güncel ziyaret bilgilerini müzenin resmi sitesinden kontrol edebilirsiniz: Art Institute of Chicago.

Eserin ressamı Georges Seurat

Georges Seurat 1859’da Paris’te doğdu ve 1891’de, henüz 31 yaşındayken öldü. Kısa hayatında yalnızca birkaç büyük tablo bitirebildi. Ama renge bir bilim insanı gibi yaklaştı ve Noktacılık tekniğini, Neo-Empresyonizm akımını başlattı. Hayatını ve öteki eserlerini Georges Seurat yazımda anlattım. Tekniği Avrupa’ya yayan dostunu da Paul Signac yazımda bulabilirsiniz.

La Grande Jatte hakkında sık sorulan sorular

La Grande Jatte tablosu nerede?

Amerika’da, Art Institute of Chicago’da. Tablo 1926’dan beri bu müzede ve artık ödünç verilmiyor.

La Grande Jatte hangi akıma ait?

Neo-Empresyonizm akımına ait ve Noktacılık (Pointillism), yani noktayla boyama tekniğiyle yapılmış. Akımın en ünlü eseri sayılır.

Grande Jatte Adası nerede?

Paris’in kuzeybatısında, Seine Nehri’nin ortasında uzanan dar bir ada. Bugün Neuilly-sur-Seine ile Levallois-Perret arasında kalıyor.

La Grande Jatte ne kadar sürede yapıldı?

Seurat tabloya 1884’te başladı ve 1886’da sergiledi. Bu iki yılda yaklaşık 60 eskiz ve çizim yaptı; kenarlığı ise 1888–1889 civarında ekledi.

Tablodaki maymun ne anlama geliyor?

Kesin bir cevabı yok. Bazı sanat tarihçilerine göre maymun, tasmasını tutan kadının bir metres olduğuna işaret ediyor; ama bu yalnızca bir yorum.

La Grande Jatte’ın boyutu ne kadar?

207,5 × 308,1 cm. Yani yaklaşık iki metre yüksekliğinde, üç metreden geniş, bir duvarı kaplayan dev bir tablo.

Özet

EserLa Grande Jatte Adası’nda Bir Pazar Öğleden Sonrası
RessamGeorges Seurat
Tarih1884–1886
KonuSeine Nehri’ndeki Grande Jatte Adası’nda dinlenen Parisliler
Öne çıkan özellikSaf renk noktalarıyla boyanmış dev tuval
ÖnemiNoktacılığın ve Neo-Empresyonizmin simgesi
Nerede?Art Institute of Chicago, Chicago

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler