Tiepolo: Tavanlara Gökyüzünü Taşıyan Venedikli Usta

Giovanni Battista Tiepolo, ya da yaygın adıyla Giambattista Tiepolo, Venedik resminin son büyük ustası. Tavanları açık bir gökyüzüne çevirdi; bulutların arasında tanrılar, kahramanlar ve uçuşan kumaşlarla dolu, ışıl ışıl sahneler yarattı. Venedik’ten Würzburg’a, oradan Madrid’e uzanan kariyeri boyunca dönemin en çok aranan ressamlarından biri oldu ve hayatını İspanya kralına çalışırken tamamladı.

Bu yazıda önce Tiepolo’nun hayatını, sonra sanat anlayışını ve en önemli 10 eserini, son olarak da eserlerini nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Tiepolo kimdir?

Venedik’te bir denizci ailesinin oğlu

Tiepolo muhtemelen 5 Mart 1696’da Venedik’te doğdu ve 16 Nisan’da San Pietro di Castello Kilisesi’nde vaftiz edildi. Denizcilik işleriyle uğraşan babası Domenico, o doğduktan on bir ay sonra öldü; annesi Orsetta Marangon’du. Bir din adamının tavsiyesiyle ressam Gregorio Lazzarini’nin atölyesine girdi. 1717’den itibaren adı Venedik ressamlar loncasının listelerinde görünür.

21 Kasım 1719’da, ressam kardeşler Antonio, Francesco ve Nicolò Guardi’nin kız kardeşi Cecilia Guardi ile evlendi. Çiftin on çocuğu oldu; bunlardan Giandomenico ve Lorenzo da ressam olarak babalarının en yakın yardımcıları oldular. Genç Tiepolo ilk yıllarında koyu fonlar ve sert ışık-gölge karşıtlıklarıyla çalışan çağdaşı Giambattista Piazzetta ile yarıştı; National Gallery onu Piazzetta, Sebastiano Ricci ve Paolo Veronese’den etkilenmiş bir usta olarak tanıtır.

Udine’den Milano’ya: ünün yayılması

1720’lerin ortasında Aquileia patriği Dionisio Dolfin, onu Udine’deki sarayını boyamaya çağırdı. Bu freskler Tiepolo’nun ışıklı, açık renkli üslubunun ilk büyük örnekleri oldu. Ardından Milano’da Archinto ve Casati saraylarında (1730–1731), Bergamo’da Colleoni Şapeli’nde, Vicenza’da villalarda çalıştı. 1736’da İsveçli kont Carl Gustav Tessin onu Stockholm’deki kraliyet sarayını boyamaya ikna etmeye çalıştı, ama Tiepolo’nun istediği ücreti çok yüksek bulup vazgeçti.

Venedik’in zirvesi ve Würzburg

1730’lar ve 1740’larda Venedik’te Gesuati Kilisesi, Scuola Grande dei Carmini ve Palazzo Labia gibi büyük işleri üstlendi. 12 Ekim 1750’de, Würzburg prens-piskoposu Karl Philipp von Greiffenclau’nun sarayı için sözleşme imzaladı ve aynı yılın Aralık ayında oğulları Giandomenico ve Lorenzo ile Würzburg’a vardı. Kasım 1753’e kadar kalıp Avrupa’nın en etkileyici iki iç mekanını boyadı. Venedik’e dönünce, 1750’lerin ortasında yeni kurulan Venedik Akademisi’nin başına getirildi.

Tiepolo İspanya’da: son sekiz yıl

1761’de İspanya kralı III. Carlos onu Madrid’deki yeni kraliyet sarayının taht salonunu boyamaya davet etti. Tiepolo 31 Mart 1762’de oğullarıyla yola çıktı ve 4 Haziran’da Madrid’e vardı. Taht salonunun yanında sarayın başka salonlarını da boyadı; 1767’de Aranjuez’deki San Pascual Kilisesi için yedi sunak resmi siparişi aldı. Sarayda ressam Anton Raphael Mengs’i destekleyen çevreler güçlüydü ve bu durum Tiepolo’nun son yıllarında bir kaygı kaynağı oldu. 26–27 Mart 1770 gecesi Madrid’de aniden öldü ve San Martín Kilisesi’ne gömüldü.

Tiepolo’nun sanat anlayışı

Tiepolo’nun gökyüzüne açılan tavanları

Tiepolo’nun asıl alanı freskti; Würzburg Rezidansı onu “18. yüzyılın en büyük fresk ressamı” diye tanıtır. Tavanları, alttan bakan izleyiciye göre kısaltılmış figürlerle dolu sonsuz bir gökyüzü gibi tasarladı. Bu fikrin kökleri, iki yüzyıl önce Parma’da kubbeleri gökyüzüne açan Correggio’ya kadar uzanır. Mimari çerçeveleri ise çoğu zaman göz yanıltıcı mimari resminde uzmanlaşmış ortağı Girolamo Mengozzi Colonna boyardı.

Veronese’nin mirası, Rokoko’nun ışığı

National Gallery, Tiepolo’yu Rokoko döneminin Venedikli ustası olarak tanıtır, ama temellerinin Yüksek Rönesans’ın büyük üslubunda olduğunu da vurgular. 16. yüzyılın ustası Veronese’nin görkemli şölen sahneleri, pahalı kumaşları ve gümüşi renkleri, Tiepolo’nun elinde 18. yüzyılın açık ve hafif paletine dönüştü. 1736’da kont Tessin onu bir mektubunda “Paolo Veronese’nin takipçisi” diye anmıştı.

“Her zaman yüceye, kahramanca olana”

1762’de İspanya’ya gitmeden önce bir Venedik gazetesi, Tiepolo’nun sanatına dair düşüncelerini aktardı: büyük işlerde, yani soylu ve zengin hamilerin hoşuna gidecek eserlerde başarılı olmak ve “her zaman yüceye, kahramanca olana, kusursuzluğa yönelmek”. Bu sözler onun sanatını iyi özetliyor. Yine de Madrid’deki son eserleri, National Gallery’nin deyişiyle “daha sessiz ve daha az coşkulu”dur.

Tiepolo’nun en önemli 10 eseri

1. Udine Patrik Sarayı freskleri (1720’lerin ortası)

Nerede: Patrik Sarayı, bugün Museo Diocesano e Gallerie del Tiepolo, Udine

Patrik Dionisio Dolfin için yapılan fresk dizisi: merdivende Asi Meleklerin Düşüşü, misafir galerisinde Eski Ahit’teki ataların hikayeleri, kırmızı salonda ise Süleyman’ın Hükmü. Galerinin tarihi tartışmalı; bazı araştırmacılar 1726 civarını, bazıları 1723’ü öneriyor.

Bu eserde neye bakmalı? Renklere. Tiepolo’nun gençliğindeki koyu, sert ışıklı üslubundan sonra burada her şey aydınlanıyor; Eski Ahit sahneleri, şık giyimli figürlerle neredeyse bir masal havası taşıyor. Sanat tarihçisi Adriano Mariuz bu galeriyi “masalsı büyü ile mizahın dengesi” diye tanımlar.

2. Gesuati Kilisesi tavanı: Tespihin Kuruluşu (1737–1739)

Nerede: Gesuati Kilisesi (Santa Maria del Rosario), Venedik

Sözleşmesi Mayıs 1737’de yapılan ve ödemesi Eylül 1739’da tamamlanan tavan freski. Merkezde Aziz Dominik, büyük bir merdivenin tepesinden halka tespih dağıtıyor; yukarıda Meryem ve Çocuk İsa beliriyor.

Bu eserde neye bakmalı? Merdivene ve alttan bakış açısına. Sanat tarihçisi Rodolfo Pallucchini, Tiepolo’nun bu freski “göz alıcı bir perspektifle” kurduğunu ve hala Barok etkili büyük bir sahne makinesi yarattığını yazar. Kilisenin ortasında durup başınızı kaldırdığınızda merdiven sanki doğrudan size doğru iniyor.

3. Kleopatra’nın Ziyafeti (1743–1744)

Nerede: National Gallery of Victoria, Melbourne (Avustralya)

Tiepolo’nun dostu, yazar ve koleksiyoncu Francesco Algarotti’nin aracılığıyla Saksonya kralı III. August için yapılan ve 5 Mart 1744’te Dresden’e gönderilen büyük tuval. Paris’teki Musée Cognacq-Jay’de bu kompozisyonun daha küçük bir versiyonu bulunuyor.

Bu eserde neye bakmalı? Kleopatra’nın elindeki inciye. Antik çağdan kalma bir anlatıya göre Kleopatra, Marcus Antonius’a dünyanın en pahalı yemeğini sunabileceğine dair bahse girmiş ve kulağındaki inciyi sirkede eritip içmiştir. Tiepolo bu anı Veronese tarzı bir sahnede, Venedik kostümleri ve görkemli mimariyle canlandırıyor.

4. Palazzo Labia freskleri (yaklaşık 1746–1747)

Nerede: Palazzo Labia, Venedik

Venedik’teki Labia ailesinin sarayının balo salonu. Duvarlarda Antonius ile Kleopatra’nın Karşılaşması ve Ziyafeti karşılıklı yer alıyor; tavanda ise alegorik ve mitolojik figürler var. Mimari çerçeveler, Tiepolo’nun ortağı Girolamo Mengozzi Colonna’nın işi.

Bu eserde neye bakmalı? Gerçek mimari ile boyanmış mimarinin nerede ayrıldığına. Sahneler göz yanıltıcı sütunların ve merdivenlerin arasına yerleştirildiği için figürler sanki salona giriyor. Mariuz’un sözleriyle, eşikten geçen konuk kendini başka bir mekanda, başka bir zamanda ve olayın doğrudan tanığı olarak hisseder.

5. Würzburg Kaisersaal: Barbarossa’nın Düğünü (1751–1752)

Nerede: Würzburg Rezidansı, İmparatorluk Salonu (Kaisersaal), Almanya

Tiepolo Nisan 1751’de salonun tavanına başladı ve 8 Temmuz’da bitirdi: Apollon, Burgonyalı Beatrix’i İmparatorluğun Dehası’na getiriyor. Ardından duvarlarda Friedrich Barbarossa ile Beatrix’in Düğünü’nü ve Piskopos Herold’un Atanışı’nı boyadı; iş Temmuz 1752’de bitti.

Bu eserde neye bakmalı? 12. yüzyılda geçen bir düğünün, Veronese’nin şölen sahnelerini hatırlatan görkemli kostümler ve mimariyle anlatılmasına. Tiepolo tarihi doğruluğu değil, görkemi önemsiyor; Ortaçağ’daki bir imparatorluk düğünü, 18. yüzyıl sarayının ihtişamını yansıtan bir sahneye dönüşüyor.

6. Würzburg merdiveni: Apollon ve Dört Kıta (1752–1753)

Nerede: Würzburg Rezidansı, merdiven holü, Almanya

Prens-piskopos modeli Nisan 1752’de gördü ve işi Haziran’da Tiepolo’ya verdi. Temmuz 1752’de başlanan fresk 218 iş günü sürdü; Tiepolo imzasını ve 1753 tarihini Asya’yı temsil eden bölümün altındaki kornişe attı. Mimar Balthasar Neumann’ın tasarladığı geniş merdiven holünün tavanında, ortada Apollon, kenarlarda o dönemde bilinen dört kıta: Avrupa, Asya, Afrika ve Amerika.

Bu eserde neye bakmalı? Merdivenden yukarı çıkarken değişen manzaraya. Her basamakta tavanın başka bir köşesi açılıyor. Freskte, sarayın mimarı Balthasar Neumann’ın da portresi var. Rezidansın kendi tanıtımına göre Tiepolo’nun freskleri, sarayın iç süslemesinin doruk noktası; İkinci Dünya Savaşı’ndaki yangından da merdiven ve İmparatorluk Salonu kurtuldu.

7. Villa Valmarana ai Nani freskleri (1757)

Nerede: Villa Valmarana ai Nani, Vicenza

Tiepolo, oğlu Giandomenico ile birlikte kont Giustino Valmarana’nın villasını boyadı. Ana binada İlyada, Aeneis, Çılgın Orlando ve Kurtarılmış Kudüs destanlarından sahneler var; misafir evindeki odaların çoğunu ise Giandomenico boyadı.

Bu eserde neye bakmalı? Duygunun tonuna. Sanat tarihçisi Michael Levey, Giambattista’nın buradaki fresklerini “coşkulu olmaktan çok dokunaklı” bulur ve odadan odaya uzanan bir ayrılık ve veda temasına dikkat çeker. İfigenia sahnesinde tanrıça Artemis’in bulutunun kurban anını nasıl böldüğüne bakın.

8. Pisani Ailesinin Göğe Yükselişi (1761–1762)

Nerede: Villa Pisani, Stra (Venedik yakınları, Brenta kanalı kıyısı)

Tiepolo’nun İtalya’daki son büyük eseri. Pisani ailesinin villasındaki büyük salonun tavanında, ailenin çocukları Meryem’in, Erdemlerin ve Sanatların koruması altında gösteriliyor. Tiepolo bu işi İspanya’ya gitmeden önce bitirmek için acele etmek zorunda kaldı.

Bu eserde neye bakmalı? Çocuklara. Mariuz’un yorumuyla burada ailenin ünü atalarının zaferleriyle değil, genç mirasçıların gelecekte yapacaklarıyla güvence altına alınıyor. Daha önceki tavanlardaki törensel övgü yerine, masallardaki iyi perilerin dileklerine benzeyen bir iyi dilek şenliği var.

9. Madrid Kraliyet Sarayı: İspanya’nın Zaferi (1762–1764)

Nerede: Kraliyet Sarayı (Palacio Real), taht salonu, Madrid

Tiepolo’nun İspanya’daki ilk ve en büyük işi. Taht salonunun tavanında İspanya monarşisini yücelten, bulutlar ve alegorik figürlerle dolu büyük bir sahne var. Fresk 1764 tarihi ve imzasını taşıyor. Ardından sarayın başka salonlarını da boyadı; Aeneas’ın Göğe Yükselişi freski Kasım 1766’da bitti.

Bu eserde neye bakmalı? Çok açık tonlara. Filippo Pedrocco bu eseri Tiepolo’nun önceki deneyimlerinin parlak bir özeti olarak görür: perspektife tam hakimiyet ve “çok açık tonlar üzerine kurulu değerli bir renk orkestrasyonu”. Daha önceki eserlerinden tanıdık figürleri de bulabilirsiniz; Tiepolo burada kendi repertuvarını yeniden kullanıyor.

10. Lekesiz Gebelik (1767–1768)

Nerede: Prado Müzesi, Madrid

Kral III. Carlos’un Mart 1767’de Aranjuez’deki yeni San Pascual Baylon Fransisken kilisesi için sipariş ettiği yedi sunak resminden biri. Tiepolo 19 Ağustos 1769’da yedi resmin bittiğini bildirdi. Tuval üzerine yağlıboya, 281 x 155 cm.

Bu eserde neye bakmalı? Sadeliğe ve sessizliğe. Hilal ve dünya küresi üzerinde duran Meryem, ayağının altında yılanı eziyor; çevresinde birkaç melek ve semboller var. Michael Levey, Aranjuez resimlerini yıllarca süren görkemli fanfarlardan sonra gelen ısrarlı “pianissimo”lar olarak tanımlar ve Tiepolo’nun burada Tiziano’nun yaşlılık yolunu hatırlattığını yazar.

Tiepolo’nun eserlerini nerede görebilirsiniz?

Tiepolo’nun en iyi eserleri duvarlarda ve tavanlarda olduğu için onu görmek biraz yolculuk istiyor. Venedik’te Gesuati Kilisesi, Scuola Grande dei Carmini (tavanın orta panosu 1749 tarihli), Palazzo Labia ve Ca’ Rezzonico başlıca duraklar. Venedik çevresinde Stra’daki Villa Pisani, Vicenza’daki Villa Valmarana ai Nani ve Udine’deki Museo Diocesano e Gallerie del Tiepolo var.

İtalya dışında Almanya’daki Würzburg Rezidansı, Madrid’deki Kraliyet Sarayı ve Prado Müzesi en önemli adresler. Londra’daki National Gallery’de de Zaman ile Venüs Alegorisi gibi tablolarını görebilirsiniz. Gitmeden önce güncel bilgileri resmi sitelerden kontrol edebilirsiniz: Würzburg Rezidansı, Patrimonio Nacional (Madrid Kraliyet Sarayı), Museo Diocesano e Gallerie del Tiepolo.

Tiepolo hakkında merak edilenler

Giambattista ve Giovanni Battista Tiepolo aynı kişi mi?

Evet. Giambattista, Giovanni Battista adının birleşik ve kısaltılmış biçimi. Oğlu Giovanni Domenico da benzer şekilde Giandomenico diye anılır. Baba ile oğulları karıştırmamak için “Giambattista” adı sık kullanılır.

Kısaca Tiepolo

Tiepolo’nun tavanlarının altında durunca insan boynunun ağrıdığını unutuyor. Bulutlar, tanrılar, kıtalar ve uçuşan ipekler, bir ressamın bütün hayatını gökyüzünü boyamaya adadığını hatırlatıyor. Onunla birlikte Venedik’in büyük resim geleneği de sona erdi; ama bıraktığı ışık hala Würzburg’un merdivenlerinde ve Venedik’in kiliselerinde parlıyor.

Tiepolo’nun ilham aldığı Paolo Veronese, aynı yüzyılda Venedik’i resmeden Canaletto, Rokoko’nun Fransız ustaları Antoine Watteau, François Boucher ve Jean-Honoré Fragonard yazılarıma ve Rokoko’dan Neoklasizme dönem yazıma göz atabilirsiniz. Rokoko eserlerini ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Rokoko ve Romantizm testim sizi bekliyor.

Diğer İtalyan ustalar için İtalyan Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz.