Gauguin: Voyage de Tahiti (2017): Vincent Cassel’li Gauguin Filmi Ne Kadar Gerçek?

Gauguin: Voyage de Tahiti (Türkçesiyle “Tahiti’ye Yolculuk”), Fransız yönetmen Édouard Deluc’ün 2017’de çektiği, Paul Gauguin’in hayatının yalnızca bir bölümüne odaklanan bir film: Paris’i, karısını ve beş çocuğunu geride bırakıp Tahiti’ye gittiği ilk iki yıl. Gauguin’i Vincent Cassel oynuyor ve filmin en güçlü yanı da onun bu role kendini bütünüyle vermesi.

Bu yazıda filmin neyi anlattığına, neyi gerçeğe uygun gösterip neyi değiştirdiğine ve Gauguin’in bu yıllarda yaptığı eserlerin bugün nerede olduğuna bakacağım. Yazının sonunda Gauguin’i anlatan başka önemli filmleri de bulacaksınız.

Gauguin: Voyage de Tahiti künyesi

Gauguin: Voyage de Tahiti ne anlatıyor?

Film 1891’de Paris’te başlıyor. Gauguin parasız, resimleri satılmıyor ve Avrupa’nın “yapay” bulduğu hayatından bunalmış. Tahiti’ye gitmeye karar veriyor. Danimarkalı karısı Mette ve beş çocuğu Avrupa’da kalıyor; Gauguin yola tek başına çıkıyor.

Tahiti’nin başkenti Papeete, hayal ettiği cennet değil: Fransız sömürge yönetimi adayı çoktan değiştirmiş. Gauguin’in sağlığı bozuluyor; doktor arkadaşı Henri ona Fransa’ya dönüp tedavi olmasını öğütlüyor. Gauguin ise daha “gerçek” bir Tahiti aramak için adanın iç kesimlerine gidiyor. Orada genç bir Tahitili kadın olan Tehura ile tanışıyor; ailesi onu Gauguin’e eş olarak veriyor. Tehura ressamın modeli, ilham kaynağı ve yol arkadaşı oluyor.

Filmin ikinci yarısı bu birlikteliğin gerginliklerini anlatıyor: Gauguin’in giderek artan kıskançlığı ve hiç bitmeyen para sıkıntısı. Deluc, Tahiti’nin ormanlarını ve ışığını çok güzel çekmiş; ama eleştirmenlerin çoğu, filmin Gauguin’in resim yapma sürecinden çok aşk hikayesine odaklandığını yazdı.

Filmdeki olaylar ne kadar gerçek?

Tahiti’ye gidiş

Bu kısım gerçeğe yakın. Gauguin 1891 Nisan’ında Fransa’dan yola çıktı ve yaklaşık iki aylık bir yolculuktan sonra Haziran’da Papeete’ye vardı. Adayı gerçekten de beklediğinden çok daha “Avrupalı” buldu; Tahiti 1880’den beri Fransız sömürgesiydi. Daha “otantik” bir hayat aramak için adanın güney kıyısındaki Mataiea köyüne yerleşti ve orada bir yıldan uzun kaldı. Karısı Mette ve beş çocuğu ise Kopenhag’daydı.

Tehura, yani Teha’amana

Filmin en çok tartışılan noktası burası. Tehura, Gauguin’in Noa Noa’da kullandığı isim; gerçek adı Teha’amana. Gauguin’in kendi anlatımına göre birlikte yaşamaya başladıklarında Teha’amana 13 yaşındaydı, Gauguin ise 43. Filmde Tehura’yı çekimler sırasında 17 yaşında olan Tuheï Adams oynuyor ve film karakterin gerçek yaşını hiç söylemiyor. Hyperallergic gibi yayınlar, filmin seyirciyi rahatsız etmemek için gerçeği değiştirdiğini ve ilişkiyi neredeyse kusursuz bir aşk hikayesi gibi sunduğunu yazdı.

Bugün Gauguin’in Tahiti yılları bu yüzden çok daha eleştirel okunuyor. Londra’daki National Gallery’nin 2019’daki Gauguin portreleri sergisinde, ressamın Batılı ayrıcalıklı konumunu kullandığı ve çok genç kızlarla ilişkiye girdiği açıkça yazıldı. Teha’amana’nın bu ilişkiye nasıl baktığını ise bilmiyoruz; onun sesi hiçbir kayıtta yok. Filmi izlerken bu bilgiyi akılda tutmak bence önemli.

Kıskançlık hikayesi ve Noa Noa

Filmde Tehura’ya ilgi duyan genç Jotépha üzerinden kurulan kıskançlık hikayesi, eleştirmenlere göre büyük ölçüde kurgu. Filmin dayandığı Noa Noa da tam bir belgesel değil: Gauguin bu metni Fransa’ya döndükten sonra, Tahiti’yi Paris’teki okurlara ve alıcılara anlatmak için yazdı ve kendi yaşadıklarını romantikleştirdiği kabul edilir. Yani film, zaten süslenmiş bir anlatıyı bir kez daha yorumluyor.

Dönüş ve sonrası

Gauguin, parasız ve hasta, 1893 yazında Fransa’ya döndü. Tahiti resimleri Paris’te beklediği ilgiyi görmedi. 1895’te Polinezya’ya geri gitti ve bir daha Avrupa’ya dönmedi. 1903’te Markiz Adaları’ndaki Hiva Oa adasında, Atuona’da öldü. Film bu ikinci dönemi anlatmıyor; yalnızca ilk yolculukla sınırlı.

Filmin dönemine ait eserler ve bugün nerede?

Filmde Gauguin’i tuvalin başında az görüyoruz. Bu yüzden aşağıda, filmin anlattığı ilk Tahiti yıllarında (1891-1893) yaptığı en bilinen eserleri ve bugün nerede olduklarını topladım.

Çiçekli Kadın, Gauguin’in Tahiti’de yaptığı ilk portrelerden biri. Saçında beyaz bir tiare çiçeği olan genç bir Tahitili kadının portresi.

Ia Orana Maria, Hristiyan ikonografisini Tahiti’ye taşıyor: omzunda çocuk İsa’yı taşıyan Tahitili bir Meryem ve onu selamlayan kadınlar. Bu tablo bugün New York’taki Metropolitan Museum’da.

Manao Tupapau, filmle en doğrudan ilişki kurulabilecek tablo. Yatakta yüzüstü uzanmış, korkuyla yana bakan genç kadın Teha’amana. Arkada siyah pelerinli yaşlı bir figür, Polinezya inancındaki “tupapau”, yani ölülerin ruhu. Tabloyu bugün sergileyen Buffalo AKG Sanat Müzesi, Gauguin’in modelinin 13 yaşında olduğunu kendisinin söylediğini ve gücü elinde tutan yaşlı bir adam olarak onu istismar etmiş olabileceğini açıkça yazıyor.

Arearea ve Tahitili Kadınlar Paris’teki Musee d’Orsay’da. Arearea’daki kırmızı köpek ve düz, parlak renk alanları, Gauguin’in Avrupa resminin kurallarından nasıl uzaklaştığını çok iyi gösteriyor.

Tehamana’nın Ataları ise önemli bir istisna: Gauguin’in resimli portrelerinde adını açıkça verdiği tek model Teha’amana. Teha’amana burada kapalı bir elbiseyle, elinde yelpaze, saçında tiare çiçekleriyle oturuyor; arkasında Paskalya Adası yazısını hatırlatan işaretler var. Tablo bugün Chicago’daki Art Institute’ta.

Gauguin’i anlatan başka filmler

The Wolf at the Door / Oviri (1986): Danimarkalı yönetmen Henning Carlsen’in Danimarka-Fransa ortak yapımı. Donald Sutherland’in Gauguin’i oynadığı film, ressamın ilk Tahiti yolculuğundan sonra Paris’e döndüğü yılları anlatıyor; yani Deluc’ün filminin kaldığı yerden devam ediyor gibi. Kadroda August Strindberg rolünde Max von Sydow ve Judith Molard rolünde Sofie Gråbøl var. Senaryoyu Christopher Hampton, Jean-Claude Carrière ve Carlsen yazdı; film ilk kez 1986’da Venedik Film Festivali’nde gösterildi.

Van Gogh filmlerindeki Gauguin: Gauguin’in 1888’de Arles’da Van Gogh ile geçirdiği dokuz hafta, Van Gogh filmlerinin vazgeçilmez bölümü. Vincente Minnelli’nin Lust for Life (1956) filminde Gauguin’i oynayan Anthony Quinn, bu rolle En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı. Julian Schnabel’in Sonsuzluğun Kapısında (2018) filminde ise Gauguin’i Oscar Isaac canlandırıyor. Van Gogh’un Gauguin’in gelişini beklerken boyadığı tabloların hikayesini de Ayçiçekleri yazımda anlattım.

Fragman

Gauguin: Voyage de Tahiti hakkında sık sorulan sorular

Gauguin’in bütün hayatını ve en önemli eserlerini Paul Gauguin yazımda anlattım. Ressamların hayatını anlatan diğer filmler için Sanat Filmleri sayfasına bakabilirsiniz.