|

Eski Şark Eserleri Müzesi’nde Görülmesi Gereken 10 Eser

Eski Şark Eserleri Müzesi

Eski Şark Eserleri Müzesi’ndeki en önemli eser hangisi?

İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin bahçesindeki Eski Şark Eserleri Müzesi’nin en ünlü eseri Kadeş Antlaşması Tableti; dünyanın en eski diplomatik antlaşmalarından biri. Koleksiyon Sümerlerden Babil ve Asur’a, Hititlerden Antik Mısır’a uzanıyor. Naram-Sin Steli, İştar Kapısı ve Babil Tören Yolu kabartmaları ile Şu-Sin için yazılmış yaklaşık dört bin yıllık aşk şiiri de öne çıkanlar arasında. Müze, yaklaşık dört yıl süren güçlendirme ve restorasyon çalışmalarından sonra 6 Temmuz 2026’da yenilenen teşhiriyle yeniden açıldı.

İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin bahçesine girdiğinizde gözünüz önce görkemli Arkeoloji Müzesi binasına gider. Hemen yanında daha küçük, ilk bakışta daha sakin bir yapı durur: Eski Şark Eserleri Müzesi.

Ama içeri girince küçük olanın yalnızca bina olduğunu anlarsınız. Sümerler, Akadlar, Babilliler, Asurlular, Hititler, Urartular, Antik Mısır ve İslamiyet öncesi Arap Yarımadası kültürleri burada.

Yaklaşık dört bin yıllık bir aşk şiiri, uluslararası bir barış antlaşması, astronomi hesapları, evlilik belgeleri… Hepsi insanlık tarihinin çok erken dönemlerinden geliyor.

Üstelik şimdi gitmek için iyi bir sebep var. Müze 2022 yılında kapsamlı yenileme çalışmaları nedeniyle ziyarete kapatıldı. Yaklaşık dört yıllık güçlendirme, restorasyon ve teşhir-tanzim, yani eserleri yeniden yerleştirme işinden sonra 6 Temmuz 2026’da yeniden açıldı.

Sergileme düzeni baştan elden geçti; eserler yeni vitrinlere yerleşti, aydınlatma yenilendi. Uzun yıllar depolarda korunan eserler de ziyaretçinin karşısına çıktı. Yani daha önce gittiyseniz bile bir kez daha gitmeye değer.

Eski Şark Eserleri Müzesi’nin kısa hikayesi

Binanın kendi hikayesi de ilginç, çünkü başlangıçta müze olarak yapılmadı.

Osman Hamdi Bey’in girişimiyle 1883 yılında Sanayi-i Nefise Mektebi, yani Güzel Sanatlar Okulu olarak inşa edildi. Mimarı Alexandre Vallaury’ydi; aynı mimar daha sonra Arkeoloji Müzesi’nin ana binasını da tasarlayacaktı.

Okul başka bir binaya taşınınca yapı müzeye dönüştürüldü. 1917’de Halil Edhem Bey’in öncülüğünde Yakın Doğu uygarlıklarının arkeolojik eserlerini sergileyen ayrı bir müze oldu. Koleksiyonun temelini, Osmanlı döneminde Mezopotamya, Anadolu ve Arap Yarımadası’ndaki kazı ve araştırmalardan İstanbul’a getirilen eserler oluşturdu.

2026 yenilemesinde neler değişti?

Müze 2022’den itibaren yaklaşık dört yıl kapalı kaldı. Bu, duvarları boyayıp kapıyı yeniden açmaktan çok daha büyük bir işti: binanın taşıyıcı sistemi güçlendirildi, sergileme de çağdaş müzecilik anlayışına uyarlandı.

  • Binanın döşemeleri ve kagir duvarları güçlendirildi
  • Teşhir alanları, vitrin ve aydınlatma sistemleri yenilendi
  • Eserlerin kronolojik ve kültürel bağlantılarını anlatan yeni bir sergileme dili oluşturuldu
  • Yıllarca depolarda bulunan eserler yeniden sergiye alındı

Yeni galerilerde Hititlerden Mezopotamya uygarlıklarına, Mısır’dan İslamiyet öncesi Arap Yarımadası’na kadar geniş bir coğrafyayı adım adım izleyebiliyorsunuz.

Eski Şark Eserleri Müzesi’nde mutlaka görülmesi gereken 10 eser

1. Kadeş Antlaşması Tableti

Hititler ile Mısır arasındaki Kadeş Antlaşması'nın Akadca çivi yazılı kil tableti

Yaklaşık MÖ 1259

Müzeye gittiyseniz ilk aramanız gereken eser bu. Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses, MÖ 1274’teki Kadeş Savaşı’ndan yaklaşık on beş yıl sonra bu antlaşmayı yaptı. Uzun süren çatışmalardan sonra iki büyük devlet barışı, karşılıklı yardımı ve birbirine saldırmamayı yazıya döküp güvence altına aldı.

İstanbul’daki tablet Hattuşa’da bulundu ve dönemin diplomasi dili Akadca ile yazılmış nüshalardan biri. Antlaşmanın bir kopyası bugün Birleşmiş Milletler merkezinde de sergileniyor.

Bu eserde neye bakmalı? Tablet büyük değil, ama üzerindeki küçücük işaretlerin ne anlattığını bir düşünün: yaklaşık 3.300 yıl önce iki devlet savaşmayı bırakıyor ve ilişkilerini yazılı kurallara bağlamaya çalışıyor. Bugünkü diplomasinin çok uzak bir atasına bakıyorsunuz. Aynı diplomasinin kraliçeler arasındaki yüzünü ise Naptera’nın Puduhepa’ya yazdığı mektupla Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde görebilirsiniz.

2. Naram-Sin Steli

Akad Kralı Naram-Sin'i gösteren taş stel

MÖ 23. yüzyıl

Akad hükümdarı Naram-Sin, Mezopotamya tarihinin en güçlü krallarından biri. İstanbul’daki stel, yani üzerine kabartma işlenmiş dikili taş, Diyarbakır yakınlarındaki Pir Hüseyin’de bulundu. Bu da Akad gücünün Anadolu’ya kadar uzandığını gösteriyor. Kral taşın üzerinde silahlarıyla, ayakta ve tek başına duruyor.

Bu eserde neye bakmalı? Kralın duruşuna ve başlığına. Naram-Sin kendini tanrısal niteliklerle anan ilk Mezopotamya krallarından biriydi. Bu stelde de askeri güç ile tanrısal otorite tek bir figürde buluşuyor.

Naram-Sin’in askerleriyle birlikte bir dağın zirvesine tırmandığı çok daha ünlü zafer steli ise bugün Paris’teki Louvre’da. İkisini yan yana düşündüğünüzde aynı kralın imgesinin farklı taşlarda nasıl kurulduğunu görürsünüz.

3. İştar Kapısı ve Babil Tören Yolu kabartmaları

Babil Tören Yolu'ndan mavi sırlı tuğlalarla yapılmış aslan kabartması
Görsel: Dosseman, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

MÖ 6. yüzyıl

Antik Babil’i taş ve toprak rengi bir şehir gibi hayal ediyorsanız bu eserler fikrinizi değiştirebilir. II. Nebukadnezar dönemindeki İştar Kapısı ve Tören Yolu, parlak mavi sırlı tuğlalarla ve hayvan kabartmalarıyla süslüydü. Müzede Babil’den gelen orijinal sırlı tuğla kabartmalar var. Aslan, boğa ve ejderi andıran muşhuşşu figürleri bu süslemenin parçalarıydı.

Bu eserde neye bakmalı? Önce renge. Yaklaşık 2.500 yıl önce bir kentin tören girişinin bu kadar parlak mavi olduğunu gözünüzün önüne getirin. Sonra hayvanlara bakın. Bunlar süs olsun diye konmamıştı; tanrılarla ve kraliyet gücüyle ilişkili sembollerdi.

Şehre giren kişi daha kapıdayken mesajı alıyordu: burası güçlü bir imparatorluğun başkenti.

4. Şu-Sin için aşk şiiri

Dünyanın en eski aşk şiirlerinden birini taşıyan, Nippur'dan Sümer kil tableti

Yaklaşık 4.000 yıllık

Müzenin en güzel sürprizlerinden biri. Küçücük bir Sümer tabletinin üzerinde sevgi ve arzu üzerine bir metin var. Kral Şu-Sin ile ilişkili kutsal evlilik ritüelleri bağlamında yazılmış ve günümüze ulaşan en eski aşk şiirlerinden biri sayılıyor. Kültür Portalı da eseri bu başlıkla tanıtıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Burada kil tabletin görüntüsünden çok taşıdığı fikre bakın. Yaklaşık dört bin yıl önce biri oturup aşk hakkında yazmış. Şehirler yıkılmış, imparatorluklar ortadan kalkmış, dil günlük kullanımdan silinmiş. Ama birinin sevdiğine söylediği sözler hala okunabiliyor.

Koca müzeyi bir anda insan ölçeğine indiren eserlerden biri.

5. En eski evlilik belgelerinden biri

Çivi yazılı kil tablet
Çivi yazılı bir kil tablet. Eski Şark Eserleri Müzesi’ndeki tabletlerin benzeri bir örnek. Fotoğraf: Osama Shukir Muhammed Amin FRCP(Glasg), CC BY-SA 4.0.

Yeni Sümer Dönemi

2026’da yenilenen teşhirin ilginç tabletlerinden biri de Girsu’dan gelen Sümerce evlilik belgesi. Belgenin iki nüsha olarak düzenlendiği belirtiliyor: biri devlet arşivi, öbürü evlenen çift için.

Bu eserde neye bakmalı? Bugün bir nikah belgesinin iki kopyasını çıkarmak bize çok normal geliyor. Burada benzer bir bürokratik mantığın binlerce yıl önce de işlediğini görüyorsunuz. Evlilik iki kişi arasındaki bir mesele olmakla kalmıyor, hukuki bir kurum olarak kayda geçiyor.

6. Ay ve gezegen çizelgesi

Çivi yazılı kil tablet
Çivi yazılı bir kil tablet. Eski Şark Eserleri Müzesi’ndeki tabletlerin benzeri bir örnek. Fotoğraf: Osama Shukir Muhammed Amin FRCP(Glasg), CC BY-SA 4.0.

MÖ 197–173

Uruk’tan gelen, Akadca yazılmış bu tablette Ay’ın hareketleriyle ilgili astronomik hesaplar var. Şaşırtıcı olan şu: tabletteki dolunay hesapları, bugünkü astronomik verilere oldukça yakın sonuçlar veriyor.

Bu eserde neye bakmalı? Gökyüzüne bakmak insanın en eski meraklarından biri. Ama burada gözlemin yanında hesap da var. Ay ne zaman görünecek? Tutulma ne zaman olabilir? Gökyüzündeki düzen nasıl kaydedilebilir?

Bu küçücük tablet, astronominin modern teleskoplarla başlamadığını güzelce hatırlatıyor.

7. Öğrenci tabletleri

Çivi yazılı pişmiş toprak öğrenci alıştırma tableti
Çivi yazılı bir okul alıştırma tableti. Metropolitan Museum of Art, New York. Müzedeki tabletin kendisi değil, benzer bir örnek.

Yeni Sümer Dönemi

Bence yenilenen müzenin en sevimli eserlerinden. Çivi yazısını öğrenen bir öğrenci, işaret alıştırmalarını tablete kazımış. Asıl güzel ayrıntı ise arka yüzde: bir çocuğun parmak izleri hala kilin üzerinde duruyor.

Bu eserde neye bakmalı? Yazı işaretlerinden sonra parmak izlerini düşünün. Binlerce yıl önce bir çocuk sınıfta oturuyor, öğretmenin verdiği işaretleri tekrar ediyor, ıslak kile dokunuyor ve farkında olmadan izini bırakıyor.

Sümer uygarlığı bir anda uzak bir tarih olmaktan çıkıyor. Karşınızda ödev yapan bir çocuk var.

8. Hitit doğum ritüeli tableti

Çivi yazılı kil tablet
Çivi yazılı bir kil tablet. Eski Şark Eserleri Müzesi’ndeki tabletlerin benzeri bir örnek.

Hitit İmparatorluk Dönemi

Hattuşa’da bulunan bu Hititçe tablet, doğum sırasında yapılan ritüelleri anlatıyor. Metindeki uygulamaları, Güneydoğu Anadolu’daki Kizzuvatna ülkesinden gelen Papanikri adlı bir rahip aktarıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Bugün doğum büyük ölçüde doktorların konusu. Antik dünyada ise beden, din, ritüel ve büyü arasında kesin çizgiler yoktu. Tablet, doğum gibi çok insani bir olayın binlerce yıl önce nasıl anlamlandırıldığını gösteriyor.

Tarih kralların savaşlarından ibaret değil; insanların korkuları, doğumları ve gündelik hayatları da onun parçası.

9. Tanrıça İnanna’ya yazılmış ilahi

Çivi yazılı çok yüzlü kil prizma
Çivi yazılı çok yüzlü bir kil prizma. Eski Şark Eserleri Müzesi’ndeki eserlerin benzeri bir örnek.

Eski Babil Dönemi

Nippur’dan gelen bu Sümerce tablette Tanrıça İnanna için yazılmış bir ilahi var. Metin, İnanna ile İsin Hanedanı hükümdarı İddin-Dagan arasındaki sembolik kutsal evlilik törenini anlatıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Bu tableti aşk şiirinin yanında görmek ayrıca ilginç. Antik Mezopotamya’da aşk, bereket, siyasi iktidar ve din birbirinden tamamen ayrı alanlar değildi. Kralların yönetme hakkı bile kutsal törenlerle desteklenebiliyordu.

Yani bir edebiyat metni aynı anda dini ve siyasi bir belgeye dönüşebiliyor.

10. Asur muska tableti

Kabartmalı koyu taş muska
Kabartmalı bir taş muska. Eski Şark Eserleri Müzesi’ndeki eserlerin benzeri bir örnek.

Asur Dönemi

Asur kentinden gelen bu küçük kil tablet kötülüklerden korunmak için hazırlanmış. İnsan onu boynunda taşıyabiliyor ya da koruyacağı yapıya yerleştirebiliyordu.

Bu eserde neye bakmalı? Bir tablet neden boyuna takılır? Çünkü yazının yalnızca bilgi taşımadığı, kendisinin de bir gücü olduğu düşünülüyor. Bugün yanımızda uğurlu bir nesne taşımamızdan çok da uzak bir fikir değil.

Binlerce yıl önce de insanlar görünmeyen tehlikelerden korunmanın yollarını arıyordu.

75.000 tabletlik bir arşiv

Müzenin en büyük hazinelerinden biri tek bir eser değil, yaklaşık 75.000 çivi yazılı belgeden oluşan bir arşiv. İçinde kraliyet emirleri, vergi kayıtları, ticaret sözleşmeleri, mahkeme kararları, tapınak hesapları, evlilik belgeleri ve edebi metinler var.

Yani burada sanat eserlerinin yanında eski toplumların gündelik hayatının arşivini de geziyorsunuz. Kim borçlandı? Kim evlendi? Kim ürün sattı? Kim tanrıya dua etti? Kim çocuğuna yazı öğretti?

Bazen küçücük bir tablet, dev bir kral heykelinden çok daha fazla insan anlatıyor. Anadolu’da yazının başladığı yer olan Kültepe’nin tabletlerini görmek isterseniz Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne gidebilirsiniz.

Yenilenen müzede özellikle neye dikkat etmeli?

2026 düzenlemesinin en güzel yanı, müzenin yalnızca ünlü eserlerin etrafında dönmemesi. İlk galerilerde Hitit uygarlığına ait mimari taş parçaları, tanrı tasvirleri ve aslan figürleri var. Mezopotamya bölümünde Sümer, Akad, Babil, Asur ve Elam uygarlıklarının tabletlerini, heykellerini ve stellerini görürsünüz. Diğer salonlarda ise Mısır ve İslamiyet öncesi Arap Yarımadası kültürlerinin eserleri sizi bekliyor.

Arap Yarımadası bölümünü atlamayın. Bugünkü Suudi Arabistan, Yemen ve Umman topraklarından gelen, Güney Arabistan alfabesiyle yazılmış kitabeler ve Medain Salih’ten getirilen heykeller burada. Bunları İstanbul’da başka hiçbir yerde göremezsiniz.

Uzun süre depoda kalan bazı eserler de ilk kez ya da uzun yıllardan sonra sergiye çıktı. O yüzden Kadeş Antlaşması’nı bulup hemen çıkmayın, yeni vitrinlere de biraz zaman ayırın.

Müzeyi nasıl gezmek gerekir?

Ben burada kronolojiden çok hikayelerin peşinden gitmeyi seviyorum:

  • Yazının doğuşu: Öğrenci tabletleri, aşk şiiri, evlilik belgesi, doğum ritüeli
  • Devletin doğuşu: Kadeş Antlaşması, Naram-Sin Steli
  • Bilginin doğuşu: Ay ve gezegen çizelgesi
  • İnanç dünyası: İnanna ilahisi, Asur muska tableti
  • Şehir ve iktidar: İştar Kapısı ve Tören Yolu

Böyle gezince “Sümerler şu tarihte yaşadı, Babilliler şu tarihte yaşadı” diye giden kuru zaman çizgisinden kurtulursunuz. Ortaya çok daha ilginç bir hikaye çıkar: insan yazmayı, yönetmeyi, hesaplamayı, sevmeyi ve inancını kaydetmeyi nasıl öğrendi?

Yalnızca 1 saatiniz varsa

Şunlara öncelik verin: Kadeş Antlaşması, Naram-Sin Steli, İştar Kapısı kabartmaları, Şu-Sin aşk şiiri ve öğrenci tabletleri. Bu beş eser bile size diplomasi, iktidar, şehir, edebiyat ve eğitim üzerine yaklaşık iki bin yıllık bir hikaye anlatır.

2 saatiniz varsa

Bence çok daha iyi. 10 eserin tamamını görebilir, yenilenen Mezopotamya ve tablet galerilerine de zaman ayırabilirsiniz. Yeni düzende küçük tabletlerin önünden hızlı geçmeyin; bazen müzedeki en büyük hikaye, avucunuza sığacak kadar küçük bir kil parçasında saklı.

Aynı gün komplekste ne göreceğinizi planlıyorsanız İskender Lahdi için İstanbul Arkeoloji Müzeleri, çini koleksiyonu için Çinili Köşk rehberlerime de göz atabilirsiniz.

Eski Şark Eserleri Müzesi ziyaret bilgileri

  • Adres: Alemdar Caddesi, Osman Hamdi Bey Yokuşu, Gülhane, Fatih / İstanbul
  • Konum: İstanbul Arkeoloji Müzeleri kompleksi içinde; Topkapı Sarayı ve Gülhane Parkı’nın hemen yakınında
  • Müzekart: T.C. vatandaşları için geçerli
  • Sesli rehber: Komplekste mevcut
  • Önerilen süre: 1,5–2 saat

Eski Şark Eserleri Müzesi’nin kendi salon saatleri dönemsel olarak ana kompleksin saatlerinden farklı uygulanabiliyor. O yüzden ziyaret günü güncel bilgiyi müzenin resmi sayfasından kontrol edin; en güvenli yol bu.

🧭 Gezmeye gidecekseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki İstanbul gezi rehberi rotayı, ziyaret ipuçlarını ve çevrede görülecek yerleri anlatıyor.

Kısaca Eski Şark Eserleri Müzesi

  • Şehir: İstanbul
  • Bölge: Gülhane / Sultanahmet
  • Bina: 1883
  • İlk işlevi: Sanayi-i Nefise Mektebi
  • Mimar: Alexandre Vallaury
  • Müzeye dönüşmesi: 1917, Halil Edhem Bey’in öncülüğünde
  • Yenileme: 2022’de kapandı, 6 Temmuz 2026’da yeniden açıldı
  • Koleksiyon: Mezopotamya, Anadolu, Hitit, Mısır, Urartu ve İslamiyet öncesi Arap Yarımadası eserleri
  • Çivi yazılı tablet arşivi: Yaklaşık 75.000 belge
  • Öne çıkan eserler: Kadeş Antlaşması, Naram-Sin Steli, İştar Kapısı kabartmaları, Sümer aşk şiiri

Müzenin dört yıl sonra yeniden açılması güzel bir şeyi daha görünür kılıyor: burası “çok eski eserlerin” durduğu bir yerden çok daha fazlası.

Bir tablette barış var. Başka bir tablette aşk. Bir başkasında evlilik. Bir çocuk ödev yapmış ve parmak izini kile bırakmış. Birileri Ay’ın hareketlerini hesaplamış. Krallar iktidarlarını taşlara kazımış. Babilliler şehirlerinin girişini mavi tuğlalar ve kutsal hayvanlarla kaplamış.

Bütün bunların arasında dolaşırken Sümer, Akad, Babil ve Hitit gibi isimler tarih kitabındaki başlıklar olmaktan çıkıyor. Onların da çocuk yetiştirdiğini, evlendiğini, korktuğunu, hesap yaptığını, sevdiğini ve barışmaya çalıştığını görüyorsunuz.

Yenilenen Eski Şark Eserleri Müzesi’nin en güzel yanı belki de bu: binlerce yıllık insanlık tarihini şaşırtıcı derecede güncel ve tanıdık hissettirmesi.

Aynı kompleksin diğer müzeleri için İstanbul Arkeoloji Müzeleri ve Çinili Köşk, Hititlerin başkenti için Hattuşa, Anadolu’nun eski uygarlıkları için Anadolu Medeniyetleri Müzesi yazılarıma, Türkiye’deki diğer müzeler için Türkiye Müzeleri Rehberi’ne bakabilirsiniz.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler