William Blake: Şiiri ve Hayal Gücünü Resme Dönüştüren Sanatçı

William Blake, Günlerin Kadimi: sarı güneş halkasının içinde diz çökmüş yaşlı adam, aşağı uzattığı eliyle bir pergeli açıyor, 1794

William Blake kimdir?

William Blake (1757–1827), İngiliz şair, ressam ve gravür ustası. Kendi çağında neredeyse hiç tanınmadı, deli sayıldı ve yoksul öldü; bugün ise İngiliz Romantizminin en özgün ismi kabul ediliyor. Kendi geliştirdiği kabartma baskı tekniğiyle şiirlerini resimleriyle aynı sayfada bastı ve metin ile görüntüyü birbirinden ayrılmaz hale getirdi. En ünlü eserleri Günlerin Başlangıcı ve Newton; en büyük koleksiyonu Londra’daki Tate Britain’da.

“Bir kum tanesinde dünyayı görmek.” — William Blake, Masumiyetin Alametleri şiirinden

William Blake hem şairdi hem ressam hem de gravür ustası. Şiirlerini kendi tasarladığı bir baskı tekniğiyle, resimleriyle birlikte aynı sayfada yayımladı. Onun kitaplarında yazıyı resimden ayırmak mümkün değil.

Blake’in hayatını okurken en çok duygulandığım yer, okuma yazma bilmeyen eşi Catherine’e hem okumayı hem baskı yapmayı öğretmesi ve kitaplarını birlikte renklendirmeleri oldu. Her nüsha elle boyandığı için her kitabın tek olması bana çok güzel geliyor. Deli sayılıp yoksul ölen ve işaretsiz bir mezara gömülen bir sanatçının bugün bu kadar değer görmesi de ayrı bir hüzün.

Kendi çağında neredeyse kimse onu tanımadı; deli sayıldı, yoksul öldü. Bugünse İngiliz Romantizminin en özgün ismi, edebiyatla resmi birleştiren en radikal sanatçılardan biri olarak görülüyor. Bu yazıda önce Blake’in hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

William Blake kimdir?

Elinde kalemle oturan William Blake'in gravür portresi
Luigi Schiavonetti, Thomas Phillips’in portresinden William Blake gravürü, 1808. National Gallery of Art, Washington.

Londralı bir çorapçının oğlu

William Blake, 28 Kasım 1757’de Londra’da doğdu. Ailesi mütevazı bir esnaf ailesiydi. Okula gitmedi; okuma yazmayı evde öğrendi ve daha küçük yaşta İncil’i, Milton’ı ve Shakespeare’i okudu.

Çocukluğundan beri görüntüler gördüğünü anlatırdı: bir ağacın dallarında melekler, odasında peygamberler. Bu görüntüler ömrü boyunca peşini bırakmadı ve sanatının doğrudan kaynağı oldu.

On dört yaşında gravür ustası James Basire’ın yanına çırak girdi. Yıllarca Westminster Abbey’deki ortaçağ mezarlarını çizerek çalıştı. O gotik biçimler sonradan bütün eserlerine sızdı.

Catherine ve atölye

1782’de Catherine Boucher ile evlendi. Catherine okuma yazma bilmiyordu; Blake ona hem okumayı hem de baskı yapmayı öğretti. Sonra kitapları birlikte basıp birlikte renklendirdiler. Çocukları olmadı, ama ömür boyu birbirlerine bağlı kaldılar.

Kendi kitabını kendi basmak

Blake, metni ve resmi aynı bakır levhaya işleyip birlikte basmanın bir yolunu buldu. Masumiyet Şarkıları (1789) ve Deneyim Şarkıları (1794) bu yöntemle basıldı. Her nüsha sonradan elle renklendirildiği için hiçbiri ötekine benzemez; yani her kitap tek.

Yoksulluk ve ölüm

Hayatı boyunca eserlerine ciddi bir alıcı bulamadı; geçimini başkalarının kitaplarına gravür yaparak sağladı. Son yıllarında çevresinde genç ressamlardan oluşan küçük bir hayran grubu toplandı. 12 Ağustos 1827’de, 69 yaşında Londra’da öldü ve işaretsiz bir mezara gömüldü. Mezarının yeri ancak 2018’de belirlenip üzerine anıt taşı kondu.

Blake’in sanat anlayışı

Hayal gücü her şeydir

Blake’e göre asıl gerçek gözümüzün gördüğü dünya değil, hayal gücüyle kavradığımız dünyaydı. Bu yüzden doğayı kopyalamayı reddetti, modelden çalışmadı. Figürleri anatomiye değil anlama hizmet eder: bedenler alev gibi uzar, kaslar abartılır.

Akla ve makineye karşı

Sanayi Devrimi’nin tam ortasında yaşadı ve bu yeni düzeni insan ruhunu ezen bir makine gibi gördü. Yalnızca ölçen ve hesaplayan aklı eleştirdi; Newton’u bile bu yüzden bir karşı figür olarak resmetti. Şiirlerindeki “karanlık şeytani fabrikalar” ifadesi, İngiliz edebiyatının en bilinen dizelerinden.

William Blake’in en önemli 10 eseri

1. Masumiyet ve Deneyim Şarkıları (1789–1794)

Blake'in Masumiyet ve Deneyim Şarkıları kitabının kapak sayfası
William Blake, Masumiyet ve Deneyim Şarkıları, 1789–1794.

Nerede: British Museum, Tate, Fitzwilliam ve başka koleksiyonlar

Blake’in kendi geliştirdiği baskı tekniğiyle basıp elle renklendirdiği şiir kitabı. Kaplan ve Kuzu gibi en tanınan şiirleri bu kitapta.

Bu eserde neye bakmalı? Yazıyla resmin iç içe geçişine. Harfler dalların arasında kıvrılıyor, küçük figürler dizelerin arasına yerleşiyor. Her nüsha ayrı renklendirildiği için iki müzede gördüğünüz iki kopya bile birbirine benzemez.

2. Kaplan (1794)

William Blake'in Kaplan şiirinin elle boyanmış levhası
Kaplan, William Blake. Masumiyet ve Deneyim Şarkıları'ndan levha, 1826 baskısı.

Nerede: Masumiyet ve Deneyim Şarkıları içinde

İngilizcede en çok ezberlenen şiirlerden biri ve yanında duran kaplan resmi.

Bu eserde neye bakmalı? Kaplanın masumluğuna. Şiir, böyle ürkütücü bir hayvanı yaratanı dehşetle sorgularken resimdeki kaplan neredeyse bir oyuncak gibi, gülümsüyormuş gibi görünür. Bu uyumsuzluk bilinçli. Blake yazıyla resmin birbirini tamamlamasını değil, sorgulamasını istiyordu.

3. Günlerin Başlangıcı (1794)

Blake'in Günlerin Başlangıcı baskısı: pergelini uzatan figür
William Blake, Günlerin Başlangıcı, 1794.

Nerede: British Museum ve çeşitli koleksiyonlar

Bulutların arasından eğilmiş, elindeki pergelle karanlığı ölçen yaşlı bir figür. Blake’in en tanınan görüntüsü.

Bu eserde neye bakmalı? Pergele. Figür dünyayı yaratan güç gibi görünse de Blake için o, yalnızca ölçen ve sınırlayan aklın simgesi. Yani hayranlıkla bakılacak değil, eleştirilecek bir güç. Anlatılana göre Blake bu baskıyı ölüm döşeğindeyken bile yeniden renklendirmiş.

4. Newton (1795)

Blake'in Newton baskısı: deniz dibinde pergelle eğilmiş figür
William Blake, Newton, 1795. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Deniz dibinde bir kayaya oturmuş çıplak Newton, elindeki pergelle geometrik bir şekil çiziyor.

Bu eserde neye bakmalı? Nereye baktığına. Newton’un arkasında olağanüstü bir dünya var: renkli mercanlar, karanlık sular. O ise başını kaldırmıyor, yalnızca elindeki küçük kağıda bakıyor. Blake’in eleştirdiği bilim değil, dünyayı yalnızca hesaba indirgeyen bakış.

5. Merhamet (1795)

Blake'in Merhamet baskısı
William Blake, Merhamet, 1795. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Shakespeare’in Macbeth oyunundaki bir dizeden yola çıkan baskı: rüzgarda süzülen atlar ve bir bebeği taşıyan figürler.

Bu eserde neye bakmalı? Uçuşan saçlara ve atlara. Her şey havada, sanki yerçekimi yok. Blake bir şiir dizesini olduğu gibi görüntüye çeviriyor. Bu eserleri, boyayla baskıyı birleştiren ve “renkli baskı” dediği bir teknikle yaptı.

6. Kızıl Ejderha serisi (1805–1810)

Blake'in Kızıl Ejderha serisinden biri
William Blake, Büyük Kızıl Ejderha ve Güneşe Bürünmüş Kadın, 1805–1810.

Nerede: Brooklyn Museum, National Gallery of Art (Washington) ve başka koleksiyonlar

Vahiy kitabındaki kızıl ejderha sahnelerini anlatan suluboyalar. Blake’in en ürkütücü görüntüleri arasında.

Bu eserde neye bakmalı? Ejderhanın sırtına. Kasları bir insanınki gibi, kanatları ise devasa. Bu seri popüler kültüre de girdi; birçok filme ve romana konu oldu.

7. Pire’nin Hayaleti (yaklaşık 1819–1820)

Blake'in Pire'nin Hayaleti tablosu
William Blake, Pire’nin Hayaleti, yaklaşık 1819–1820. Tate, Londra.

Nerede: Tate Britain, Londra

Blake’in bir seansta gördüğünü anlattığı figürden yola çıkarak yaptığı küçük tablo: elinde bir kase tutan, pul pul derili bir yaratık.

Bu eserde neye bakmalı? Sahneye. Figür bir tiyatro perdesinin arasından geçiyor; Blake gördüğü şeyi bir gösteri gibi sunuyor. Bu yaratığı gerçekten gördüğünü söylüyordu, hatta çizerken onu tarif etmişti.

8. Kudüs ve Milton (1804–1820)

Blake'in Kudüs kitabından bir sayfa
William Blake, Kudüs, 51. levha, 1804–1820.

Nerede: British Museum, Bodleian ve çeşitli koleksiyonlar

Blake’in kendi mitolojisini kurduğu uzun şiir kitapları. Kendi yarattığı tanrılar, şehirler ve karakterlerle koca bir evren anlatıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Ölçeğe. Yüzlerce sayfa metin ve resim, tek tek elle basılıp renklendirilmiş. Bir ayrıntı daha: Milton’ın önsözündeki dizeler sonradan Jerusalem ilahisinin sözleri oldu; bu ilahi bugün İngiltere’nin gayriresmi marşı sayılıyor.

9. İş Kitabı gravürleri (1823–1826)

Blake'in İş Kitabı gravürlerinden biri
William Blake, İş’in Kötü Düşleri, İş Kitabı dizisinden, 1825.

Nerede: Morgan Library, Tate ve çeşitli koleksiyonlar

İncil’deki Eyüp’ün hikayesini anlatan yirmi bir gravürlük bir dizi. Teknik açıdan Blake’in en olgun işi.

Bu eserde neye bakmalı? Kenar süslemelerine. Ana sahnenin çevresindeki bitkiler, yazılar ve küçük figürler hikayeyi yorumluyor; kenarlara da en az ortaya baktığınız kadar bakın. Bu dizi, Blake’in sağlığında aldığı ender takdirlerden biriydi.

10. Dante’nin İlahi Komedyası çizimleri (1824–1827)

Blake'in İlahi Komedya için yaptığı çizimlerden biri
William Blake, Aziz Petrus ve Aziz Yakup, Dante ve Beatrice ile, 1824–1827.

Nerede: Tate Britain, National Gallery of Victoria ve başka koleksiyonlar

Blake’in ölümüne kadar üzerinde çalıştığı ve bitiremediği suluboya dizisi. Geriye yüzden fazla çalışma kaldı.

Bu eserde neye bakmalı? Bitmemişliğe. Bazıları yalnızca kurşun kalem taslağı, bazıları baştan sona renkli. Blake bu işe altmış yedi yaşında, İtalyanca öğrenerek başladı. Anlatılana göre ölüm döşeğinde bile son çizimlerinden biri üzerinde çalışıyordu.

Blake’in eserlerini nerede görebilirsiniz?

Londra’daki Tate Britain dünyanın en büyük Blake koleksiyonuna sahip: Newton, Pire’nin Hayaleti ve renkli baskılar burada. British Museum’da gravürlerini ve kitaplarını, National Portrait Gallery’de ise Thomas Phillips’in yaptığı ünlü Blake portresini görebilirsiniz.

ABD’de Morgan Library, Yale Center for British Art ve Boston MFA’da önemli koleksiyonlar var. Blake’in eserleri ışığa karşı hassas olduğu için çoğu müzede sürekli sergilenmiyor. Gitmeden önce hangi eserlerin sergide olduğuna bir bakın.

Resmi site: Tate (Londra)

🧭 Eserlerini yerinde görmek isterseniz: Bir Dakikada Geziyorum’daki Londra gezi rehberi şehirde görülecek yerleri ve rota önerilerini anlatıyor.

William Blake hakkında merak edilenler

Blake gerçekten görüntüler gördü mü?

Çocukluğundan itibaren melekler ve peygamberler gördüğünü anlattı ve bunları çizdi. Çağdaşlarının bir kısmı onu deli saydı. Bugün araştırmacılar bu deneyimlere kesin bir tanı koymaktan kaçınıyor. Açık olan şu: Blake bu görüntüleri sanatının merkezine koydu ve onlardan tutarlı bir mitoloji kurdu.

Kendi kitaplarını nasıl bastı?

Metni ve resmi aynı bakır levhaya, aside dayanıklı bir sıvıyla yazıp çizdi. Sonra levhayı asitle yedirdi; korunmayan yerler aşındı, yazı ve resim bir mühür gibi kabarık kaldı. Basılan sayfaları eşi Catherine ile birlikte elle renklendirdi. Bu yüzden her nüsha benzersiz.

Jerusalem ilahisi Blake’in mi?

Sözler, Blake’in Milton adlı kitabının önsözündeki dizelerden geliyor. 1916’da besteci Hubert Parry bu dizeleri besteledi ve ilahi İngiltere’nin en sevilen marşlarından biri oldu. Blake ise bu ünü hiç göremedi.

Blake yaşarken neden tanınmadı?

Kitaplarını tek tek elle bastığı için çok az nüsha çıktı ve bunlar pahalıydı. Üslubu da döneminin zevkine uymuyordu; akademik çevreler onu ciddiye almadı. Asıl keşfi ölümünden sonra, özellikle 19. yüzyılın sonunda şairler ve ressamlar sayesinde geldi.

Kısaca William Blake

Doğum28 Kasım 1757, Londra
Ölüm12 Ağustos 1827, Londra
AlanlarıŞiir, resim, gravür, baskı
AkımRomantizm; kendine özgü mistik dünya
EşiCatherine Boucher
TekniğiKendi geliştirdiği kabartma baskı; elle renklendirme
En ünlü eserleriGünlerin Başlangıcı (1794), Newton (1795)
KitaplarıMasumiyet ve Deneyim Şarkıları, Milton, Kudüs
En büyük koleksiyonTate Britain, Londra

Blake’in sayfalarına bakarken yazıyla resmin bu kadar iç içe geçebildiğine şaşırıyorsunuz. Newton’un önünde durunca da şunu düşünüyorsunuz: bu adam bilimin en parlak döneminde çıkıp yalnızca ölçmenin yetmediğini söylemiş. Yoksul ölen birinin iki yüz yıl sonra bu kadar çok okunması ise başlı başına bir hikaye.

Blake’in çağdaşları J. M. W. Turner ve John Constable, ondan etkilenen sonraki kuşaklardan Dante Gabriel Rossetti yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz. Rokoko ve Romantizm eserlerini ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Rokoko ve Romantizm testim sizi bekliyor.

Bu Ay Nereye?

İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.

Benzer Gönderiler